دیپلماسی ایران در مقابل منطقه خاورمیانه دیپلماسی منفعلی نیست

صادق زیبا کلام در گفت و گو با خبرنگار دادنا در پاسخ به سوالی پیرامون تحولات اخیر جهان عرب گفت: بنده معتقدم که از همان ابتدای جنبش دموکراسی خواهی در جهان عرب اشکالی که در رابطه با ایران به وجود آمد این بود که در ایران روایتی که از این جنبش­ها صورت گرفت روایتی ایدئولوژیک­زده، سیاسی و در جهت  اثبات درستی  جهانبینی نظام جمهوری اسلامی بود تا روایتی واقع بینانه از این جبشها. در این مواقع اشکالی که بوجود می­آید این است که آنچه در عالم واقعیت است با آنچه که گزارش می­شود متفاوت می­باشند.

 وی با اشاره به جنبشی که در جهان عرب به راه افتاده ادامه داد: این جنبش در اساس یک جنبش دموکراسی­خواهانه و آزادی خواهانه است که خواسته­هایش خواسته­های دموکراسی و جامعه مدنی است.

خواست عمومی که در جهان عرب به وجود آمده بدون استثنا علیه استبداد و دیکتاتوری­های حاکم بر کشورهای عرب دست. این جنبش­ها خواهان آزادی مطبوعات، انتخابات آزاد، فعالیت احزاب و تشکل­های سیاسی، حاکمیت قانون و آزادی زندانیان سیاسی هستند. یعنی از صدر تا  تا ذیل خواسته­هایی که دارند در حقیقت دموکراتیک است.

 این استاد دانشگاه تصریح کرد: البته در این جنبش­ها اقشار و لایه های متفاوتی شرکت دارند از اسلام گرایان میانه­رو، سلفی­ها، تا اسلام گرایان رادیکال، لیبرال ها، سکولار­ها، لاییک­ها، فمنیست­ها تا چپ­گرایان. همه این­ها هم به دنبال تحقق دموکراسی در جوامع­شان هستند اما در ایران روایتی که مسئولین از جنبش جهان عرب دارند متفاوت است.

 زیبا کلام خاطرنشان کرد: در ایران اخبار این جنبش ها به گونه­ای منعکس می­شود کانه همه تظاهرکنندگان اسلام­گرا هستند و خواسته­شان فقط اسلام نوع ایران و جنبش­شان هم متاثر از ایران است. در حالی که اصلا چنین نیست.

اگر انسان علم و اطلاعی از این جنبش­ها نداشته باشد و منبع خبری­اش تنها منابع رسمی دولتی جمهوری اسلامی ایران و رسانه­های وابسته به دولت باشد تصور خواهد کرد که این جنبش­ها بدنبال اهداف و آرمانهای جمهوری اسلامی ایران  هستند یعنی خواست مردم در جهان عرب این است که می­خواهند رژیم های فعلی شان سرنگون شوند و جای آنها را رژیم های اسلام گرایانه آن هم از نوع جمهوری اسلامی ایران  بگیرد. یعنی این جنبشها علیه غرب  و علیه آمریکا  هستند.

 وی با بیان اینکه برخلاف آنچه که در ایران تبلیغ می­شود جنبشی که در جهان عرب به وجود آمده یک جنبش گسترده دموکراسی خواهی است یاد آور شد: خواست اصلی این جنبش­ها  خواسته­های دموکراتیک است اما ممکن است که در برخی از این کشورها بعد از اینکه دموکراسی برقرار شد و مردم توانستند آزادانه در انتخابات شرکت کنند به یک جریان اسلام گرا همچون اخوان المسلمین رای بیشتری بدهند و اسلام گراها بتوانند دولت را در آن کشور تشکیل دهند. 

 وی با اشاره به سیاست و دیپلماسی دولت افزود: بالطبع  دیپلماسی ما نمی­تواند دیپلماسی خیلی فعالی باشد چرا که ما در حقییقت رویکردمان نسبت به این جنبش­ها خیلی واقع بینانه نیست و در ایران دلتمردان ما امیال و آرزوهای خودشان را بجای واقعیت این جنبش­ها قرار داده­اند بنابراین خیلی نمی­توانیم با رهبران و شخصیت­ها و چهره­ها که در این جنبش­ها مشارکت دارند سهیم و شریک باشیم.

 این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: برای مثال حدود 1 ماه پیش شماری از چهره و شخصیت­های مصری به ایران آمده بودند اما به دلیل صحبت­های آقای رحیم پور ازغدی مصری­ها عملاً داشتند چمدان­هایشان را می­بستند که بروند و آن سخنان برای آن­ها بسیار توهین­آمیز بود و می­خواستند سفرشان را لغو کنند و به مصر بازگردند.

البته فرقی نمی­کند اگر شخصیت­هایی از تونس  و یمن و دیگر کشورها هم دعوت شده بودند حرف­های ما به آنها همین می­شد چون ما خیلی کاری نداریم که مصری­ها یا تونسی­ها و یا سایر اعراب  به دنبال چه چیزی هستند بلکه می­خواهیم آنچه که برای خودمان مطبوع است را جای خواسته­های مردمان این کشورها بگذاریم .

همه حرف آقای رحیم­پور ازغدی هم به مصری­ها همین بود که چرا شما مثل ما فکر نمی­کنید و علیه امریکا و غرب شعار نمی­دهید و اصلاً چرا روابطتان با قدرت­های غربی خوب است؟ مگر شماها انقلابی نیستید؟ از دید ایشان و دولتمردان ایران شاخصه انقلابی بودن یعنی علیه غرب و آمریکا بودن و پرچم امریکا را آتش زدن. دمکراسی، آزادی خواهی،آزادی مطبوعات، آزادی بیان، آزادی اندیشه، انتخابات آزاد، حاکمیت قانون و این دست مقولات خیلی برای آنها ارزشی ندارند. یعنی همان جهان بینی مارکسیستی سی چهل سال پیش که این مفاهیم را ارزش­های زشت و پلید لیبرال دمکراسی غرب می­پنداشت.

 زیبا کلام اظهار داشت: نتیجه رویکرد سیاست­زده به تحولات جهان عرب تنها این نیست که ما از واقعیت­های جهان عرب دور افتاده­ایم بلکه در عمل وقتی خودمان را با ترکیه مقایسه می­کنیم می­بینیم ترک­ها در تحولات منطقه خیلی از ما جلو تر هستند و دلیل آن هم این است که ترک ها اصرار نداشتند جهان بینی و ایدئولوژی خودشان را به عنوان اهداف مبارزات اعراب تلقی کنند و به همین دلیل است که ما شاهد هستیم رهبران مخالف سوریه در ترکیه هستند و رایزنی می­کنند و دولت ترکیه سعی می­کند که مصالحه و گفت و گویی را میان رژیم بشار اسد و مخالفان به وجود بیاورد در حالی که دولت ایران متاسفانه با حمایت از رژیم سوریه از چنین جایگاهی عملاً محروم شده چون رویکردش رویکرد واقع بینانه­ای در قبال این جنبش­ها نبوده است.

 وی در پاسخ به اینکه دیپلماسی دولت ایران چگونه می­تواند از موضع منفعلی که دارد خارج شود و آیا دیپلماسی کشورهای دیگر بر ایران غلبه نخواهند داشت تاکید کرد: دیپلماسی ما نمی­تواند خیلی فعال باشد چون ما درک درستی از آنچه که در کشور ها اتفاق می­افتاد نداریم و نخواسته­ایم پیدا کنیم و تلاشمان این بوده که جهان بینی خودمان را بر کشورهای دیگر همچون مصر و تونس و دیگر کشورهای آزادی خواه جهان عرب حاکم کنیم.

دیپلماسی ما خیلی شباهت دارد به دیپلماسی اتحاد شوروی سابق. جهان را نه آنگونه  که هست بلکه حسب ایدئولوژی و ذهنیت خودمان تفسیر می­کنیم.

این استاد دانشگاه گفت: در ایران گفته می­شود که این جنبش­ها ضد غربی و ضد آمریکایی هستند در حالی که اینچنین نیست. در ایران آرزو می­کنیم که این جنبش­ها ضد غربی و ضد آمریکایی می­شدند و به نفع جمهوری اسلامی ایران و علیه غرب شعار می­دادند ولی اینگونه نیست و ممکن است یک روزی این اتفاق بیافتاد اما در حال حاضر اینگونه نیست. بنابراین دیپلماسی ما به گونه اجتناب ناپذیری نمی­تواند دیپلماسی فعالی در قبال تحولات اخیر خاورمیانه باشد.  

 منبع: دادنا/15 مرداد 1390

292