جبر جغرافیایی؛ از موگادیشو تا تهران

اصطلاحی وجود دارد به نام جبرجغرافیایی، بدین معنی که هر کس، بنابر شانس، تقدیر یا هرآنچه که اسمش را بگذارید، در کشوری خاص متولد و بزرگ می شود. یکی در شهری غنی در اروپا، یکی در روستایی محروم در هندوستان، دیگری در کشوری قحطی زده در آفریقا

و ...

اگر آن کودک گرسنه و در حال مرگ سومالیایی در نیویورک متولد می شد مطمئنا سرنوشتی دیگر داشت، و برعکس. (البته لازم به یادآوریست که بسیاری از کشورهای آفریقایی که مردمانشان اکنون از گرسنگی می میرند، دارای منابعی با ارزش نظیر طلا بودند که توسط استعمارگران اروپایی غارت شد.) در هر صورت، برخی کشورها از نظر منابع طبیعی و ثروتهای خدادادی فقیر هستند و برخی غنی، و این مسئله به طور مستقیم در سطح رفاه مردم اکثر این کشورها دخالت دارد. البته برخی کشورها، با اینکه از نظر ثروتهای طبیعی فقیر هستند، با پای گذاشتن در جاده تولید و صنعتی شدن و جذب سرمایه های خارجی، این ضعف را جبران کرده و نام خود را در میان کشورهای ثروتمند وارد کرده اند. کشوری نظیر کره جنوبی مثال خوبی از این نوع کشورهاست.

 و اما کشور ما ایران، از این نظر در چه وضعیتی قرار دارد؟ مطمئنا جواب همه این است که ایران کشوری غنی و ثروتمند است. کشوری که از نظر میزان ذخائر نفت و گاز، در رتبه دوم جهانی قرار دارد، دارای معادن غنی آهن، مس، نقره و... است؛ خاکی حاصلخیز دارد و در تولید محصولاتی نظیر زعفران، خاویار و پسته جزو کشورهای شاخص جهان است.

پس یک نکته کاملا محرز است: ایران کشوری غنی است. در یک نکته هم فکر نمی کنم شکی وجود داشته باشد: صاحبان ثروتهای طبیعی یک کشور، مردمان آن کشور هستند. بدیهی است که در یک سیستم اقتصادی سالم، ثروتهای طبیعی کشور به طور مستقیم خرج نمی شود، بلکه صرف ساختن صنایع مولد می شود؛ صنایعی که هم شغل می آفرینند هم سود بسیار بیشتری (از اصل ثروت) نصیب کشور می کنند. متاسفانه ایران از نظر صنعتی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد که پرداختن به علل آن در این مطلب نمی گنجد.

به هر حال ایران، با وجودیکه صنعتی نیست، ثروتمند است. چیزی که در این میان باقی می ماند، چند سوال است؛ چند سوال ساده:

چرا وضع اقتصادی اکثریت مردم ایران ناگوار است؟ چرا غم نان، دغدغه اصلی بخش وسیعی از جمعیت کشور است؟ چرا بخش وسیعی از جمعیت، زیر خط فقر هستند؟ چرا خانه دار شدن باید برای اکثر جوانان کشور، صرفا در حد یک آرزو باشد؟ چرا سطح بیکاری آنقدر بالا است؟ حتی در میان آنهایی که تحصیلات عالی دانشگاهی دارند. چرا بسیاری از جوانان، ازدواج را از جاده زندگی خود کنار گذاشته اند؟ چرا نرخ تورم روز به روز بیشتر می شود و ارزش پول کمتر؟ چرا گوشت، میوه و برخی دیگر از اقلام خوراکی ضروری باید از سبد زندگی بسیاری از مردم حذف شود؟ چرا دیگر در ایران چیزی به نام طبقه متوسط(به معنی واقعی کلمه) نداریم؟ چرا اجاره یک خانه متوسط در مرکز شهر تهران تقریبا دو برابر حقوق یک کارمند معمولی است؟ چرا سایه سیاه فقر، کشور را فرا گرفته؟  فقری که عامل و مولد آسیبهای اجتماعی نظیر بزهکاری، اعتیاد و فحشا است.

برای نشان دادن تفاوت سطح زندگی(میزان رفاه) یک ایرانی و یک خارجی(مثلا یک کشور اروپایی، که ثروتهای خدادادی کشور ما را هم ندارد) یک مثال ساده و تعمیم پذیر می زنم: یک کارمند متوسط ایرانی که حدود 500 هزار تومان(500 دلار) حقوق می گیرد، باید حدود 15 هزار تومان(15 دلار) برای یک کیلو گوشت بپردازد؛ در حالی که یک کارمند متوسط اروپایی یا امریکایی، با دریافت حقوقی حدود 2500 دلار، فقط 6 یا 7 دلار برای یک کیلو گوشت می پردازدبله، مردم ایران خوش شانس هستند که در کشوری ثروتمند متولد شده اند. به راستی سهم آنها از این همه ثروت کجاست؟

/3131