مهدی یاورمنش :اگر بر عهده گرفتن دبیری جشنواره تئاتر فجر همیشه کار دشواری بوده ، امسال این سختی دوچندان شده است . بعد از آن که محمد حیدری در ابتدای شهریور از دبیری بزرگترین رویداد هنرهای نمایشی کشور کناره گرفت ، مدتی طول کشید تا جایگزین او پیدا شود ؛ رحمت امینی که در چند سال گذشته بیشتر به مدیریت گروه تئاتر دانشکده هنر و معماری مشغول بود و البته در کنارش با فاصله زمانی زیاد ، نمایش هایی را روی صحنه میبرد .
امینی در شرایطی دبیری جشنواره تئاتر فجر را پذیرفت که کمتر از 5 ماه برای جمع و جور کردن امور بر زمین مانده وقت داشت و مجبور بود با مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم کند . اما او این خطر را پذیرفت و به قول خودش انتخابی عاشقانه را بر انتخابی عاقلانه ترجیح داد.
رحمت امینی، هفته گذشته به همراه اتابک نادری ، مدیر اجرایی جشنواره فجر ، مهمان خبرآنلاین بود و علاوه بر پاسخگویی به پرسش های ما ، رودروی سوالات و دغدغه های هنرمندان تئاتر نیز قرار گرفت . او دبیری جشنواره تئاتر فجر را به مربیگری فوتبال تشبیه کرد که در آن باید علم ، فن و روانشناسی را به هم آمیخت و با نمایشی خوب ، همه را راضی کرد و....متن کامل گفتگو با رحمت امینی و اتابک نادری پیش روی شماست که در ادامه با پاسخ های دبیر جشنواره تئاتر فجر به پرسش ها و دغدغه های هنرمندان تکمیل شده است.
11 دی ، در یک نشست خبری گفتید که تا آن روز ، معاونت هنری وزارت ارشاد هیچ دخالتی در کار شما نداشته است . آیا امروز هم در مقابل انتقادهایی که از مستقل نبودن دبیر و دبیر خانه جشنواره تئاتر فجر می شود ، همین پاسخ را می دهید ؟
رحمت امینی : چیزی تغییر نکرده است که بخواهم حرفم را عوض کنم . واقعاً در این پنج ماه هیچ مقام یا نهادی از جمله معاون هنری وزیر ارشاد در کار جشنواره دخالت نکرده است . واقعیتش من هم ابتدا در این مورد کمی نگرانی داشتم و با توجه به حرف هایی که از دخالت های معاون هنری یا مدیر مرکز هنرهای نمایشی در دوره های قبلی جشنواره شنیده بودم ، برای پذیرش کار دودل بودم که با مذاکراتی که انجام شد ، مطمئن شدم که جنین اتفاقی نمی افتد.
اما دبیر قبلی این دوره از جشنواره ( محمد حیدری ) به دلیل همین دخالت ها استعفا داد .
امینی : نمی توانم درباره دیگران و تصمیمات شان ابراز نظر کنم . من به عنوان دبیر جشنواره استقلال رای و عمل می خواستم که به من داده شد .
البته در قالب همان چارچوب ها و سیاست هایی که معاونت هنری وزارت ارشاد برای جشنواره طراحی کرده بود .
امینی : این که جشنواره تئاتر فجر در چارچوب سیاست های وزارت ارشاد برگزار شود ، امری طبیعی است که همه از آن اطلاع دارند. امسال هم از این روال خارج نیست . اما بعد از تعیین این سیاست های کلی ، دبیران جشنواره هستند که طراحی کار و عملیاتی کردن آن را انجام می دهند که در این زمینه من آزادی عمل داشته ام .
تعدادی از شرکت کنندگان که کارشان رد شده است ، می گویند که بر خلاف فراخوان منتشر شده جشنواره ، هیئت های انتخاب بیشتر به نمایش هایی گرایش داشته اند که دارای موضوعات خاصی بوده اند که مد نظر وزارت ارشاد است.
امینی : به هیچ وجه در انتخاب نمایش ها رویکرد یا گرایش موضوعی خاصی را دنبال نکرده ایم . اگر منظورتان از موضوع های خاص ، نمایشنامه هایی باشد که در برگیرنده مفاهیم اسلامی هستند یا به انقلاب و دفاع مقدس می پردازند ، باید بگویم که آن ها هم پیش از هر چیز به عنوان یک اثر تئاتری مورد قضاوت قرار گرفته اند و موضوع و محورشان تنها دلیل پذیرفته شدن شان نبوده است .
می توانید بگویید تعداد چنین نمایش هایی در جشنواره امسال چند تاست ؟
اتابک نادری : ما امسال در مجموع تمام بخش های جشنواره ، 30 نمایش داریم که به موضوعات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس می پردازند . البته تمام این کارها با کیفیت هستند و نگاهی غیر شعاری به این موضوعات دارند .
امینی : اتفاقاً در نقطه مقابل معدود کسانی که مدعی هستند جشنواره امسال بهای بیشتری به آثار مرتبط به انقلاب اسلامی و دفاع مقدس داده است ، بسیار دیگری از ما انتقاد می کنند چرا در این دوره ، بخش مستقلی را به چنین نمایش هایی اختصاص نداده ایم.
آن وقت پاسخ شما به این منتقدان چیست ؟
امینی : ما نباید خط کش بگذاریم و بین پیشرفت های به دست آمده در این سال ها تفاوت قائل شویم . اگر در عرصه نانوتکنولوژی ، علوم هسته ای و باقی پدیدههای علمی در چند دهه اخیر رشد قابل توجهی کرده ایم ، به دلیل حضور نسلی بوده است که بعد از انقلاب اسلامی وارد عرصه شدهاند. در زمینه فرهنگ نیز همین است . موفقیت سینمای ایران در جهان مدیون فضایی است که انقلاب اسلامی به وجود آورده است . این شامل فعالیتهای نوین تئاتری توسط نسل بعد از انقلاب اسلامی هم می شود . در واقع تمام این موفقیت ها نشان دهنده توانایی های انقلاب و نتبجه حاکم شدن اخلاق اسلامی بر تمام امور است . در واقع جشنواره تئاتر فجر به تمامی محصول دست پرورده های انقلاب اسلامی است و لازم نیست برایش بخش ویژه ای در نظر بگیریم .
یکی از دغدغه های همیشگی اهالی هنرهای نمایشی ، کمبود بودجه تئاتر کشور و جشنواره فجر است . امسال با چه بودجه ای جشنواره را برگزار می کنید ؟
اتابک نادری : بودجه سی امین دوره جشنواره تئاتر فجر ، 2 میلیارد تومان است .
این رقم نتیجه توافق دبیر قبلی جشنواره با معاونت هنری بود یا در زمان مسوولیت شما تعیین شد ؟
امینی : این میزان بودجه برآورد من بود که با آن موافقت شد .بودجه سال گذشته جشنواره ، یک میلیارد و ششصد میلیون تومان بود که امسال با افزایشی 25 درصدی ، آن را به 2 میلیارد تومان رسانده ایم .
اما همان پارسال جشنواره با مشکل روبرو شد و خیلی دیر توانست همه تعهدات مالی اش را انجام دهد که تا امسال کش پیدا کرد . تا آن جا که می دانم در پایان هزینه های دوره قبلی تئاتر فجر به 2 میلیارد تومان رسید . با توجه به افزایش هزینه ها در طول یک سال گذشته ، به نظر می آید تخمین شما نمی تواند هزینه های جشنواره را پاسخ دهد .
امینی : با حساب و کتاب و دو دو تا چهارتا کردن ، به این بودجه رسیدیم که فکر می کنم پاسخ گوی هزینه های ما باشد . البته امسال تصمیم گرفتیم که از حجم و گستردگی زیاد و بی دلیل جشنواره بکاهیم و آن را جمع و جور تر و با کیفیت بهتر برگزار کنیم که این در کاهش هزینه ها تاثیر دارد . تاکید می کنم که این نتیجه نگاه کیفی گرایانه ما بوده و هیچ فشاری از بیرون باعث آن نشده است .
پس امسال فکر نمی کنید از نظر مالی کم بیاورید ؟
امینی : بر اساس آن برنامه های اولیه که طراحی کردیم ، از نظر بودجه کم نمی آوریم . در واقع اگر اتفاقات غیر مترقبه رخ ندهد ، با همین بودجه ، کار جمع می شود .
منظورتان از اتفاقات غیر مترقبه چیست ؟
نادری : برای مثال چون بودجه ما ریالی است ، نوسانات قیمت ارز می تواند هزینه های ما در بخش بین الملل را افزایش دهد . اگر با چنین مسائلی روبرو شویم ، بی شک خود معاونت هنری در تامین کمبودهای مالی ما پیش قدم می شود.
آنان در این موارد قولی به شما داده اند ؟
امینی : حتی گفته اند اگر در جریان کار ، برای بهتر برگزار شدن جشنواره ، تصمیم جدیدی گرفتیم که هزینه بر بود ، از انجامش منصرف نشویم و آنان ما را حمایت می کنند .
حالا اگر هزینه ها از بودجه بالا زد چه ؟
امینی : خب در پایان کار اعلام می کنم و دلایل آن را نیز بر خواهم شمرد .
نادری : من همین جا می خواهم به یک مسئله کلان و کلی اشاره کنم و آن این که اصولاً بودجه تئاتر کشور کم است . نمی خواهم آن را مثلاً با دیگر وجوه اجتماعی از جمله ورزش و به ویژه فوتبال مقایسه کنم . تنها کافی است نگاهی بیندازید به بودجه سینما که چقدر از تئاتر بیشتر است .
خب در سینما بخش خصوصی هم فعال است و هنری به شمار می آید که مخاطبان بیشتری دارد .
نادری : مگر پولی که بخش خصوصی به سینما می آورد چقدر است . بیشتر بودجه سینما دولتی است . تازه کافی است فقط دو جشنواره سینمایی و تئاتر فجر را با هم مقایسه کنید و ببینید که سهم نمایشی ها چقدر از بودجه فرهنگی کم است .
امینی : من هم این انتقاد را وارد می دانم و فکر می کنم که باید بودجه و امکانات بسیار بیشتری به تئاتر داد . اگر ما بدنه تئاتر کشورمان بزرگ باشد ، آن وقت مطمئن باشید که جشنواره اش هم بسیار گسترده تر و با شکوه تر از امروز برگزار می شود . اما در حال حاضر فکر می کنم بودجه جشنواره در مقایسه با پولی که در طول سال خرج این هنر می شود ، متناسب است .
اگر اجازه دهید ، بروم به سراغ بررسی بخش های مختلف جشنواره امسال و ابتدا از نمایش های خارجی شروع می کنم . در جایی گفته اید که بخش بین الملل این دوره از جشنواره ، بیشتر در برگیرنده نمایش های تکنیکال ، فیزیکال و متکی به جلوه های بصری است . این انتخاب شما بود یا در میانه کار چنین ویژگی را در کارهای ارائه شده یافتید ؟
امینی : در واقع حجم بزرگی از فیلم کارهای ارائه شده به دبیرخانه جشنواره در بخش بین الملل این ویژگی را داشت . این نشان می دهد که نمایش متکی به فرم و جلوه های بصری ، حرف اول را در تئاتر این روزهای دنیا می زند . این خیلی خوب است که جشنواره امسال تئاتر فجر بهترین نمونه های جهانی چنین گرایشی را در معرض نگاه علاقمندان ایرانی می گذارد .
البته در بین این نمونه هایی که می گویید ، هیچ نام آشنا و شناخته شده ای به چشم نمی خورد؟
امینی : اولاً این نام های شناخته شده و چهره های بزرگ در جهان تعداد زیادی نیستند و دومآً دعوت از آن ها نیازمند یک بازه زمانی طولانی است. آوردن نام های سرشناس جهانی به تهران ، در یک بازه زمانی 4 یا 5 ماهه که از شروع کار ما برای جشنواره امسال می گذرد، ممکن نبود . چنین گروه هایی همین الان تا پایان سال 2012 برنامه کاریشان را بسته اند . برای همین اگر برای سال بعد به دنبال هنرمند خاصی هستیم تا مهمان جشنواره شود ، از همین الان باید به دنبال دعوت کردنش باشیم .
نادری : از سوی دیگر جشنواره تئاتر فجر در موقعی از سال برگزار می شود که در جدول تئاتر جهان ، وقت چندان مناسبی نیست . برای همین هماهنگ کردن با گروه های خارجی برای سفر به تهران در این زمان خاص ، کار سختی است .
امینی : با این حال جشنواره سی ام از چهره های سرشناس خالی نیست و امسال میزبان «جک لسل »هستیم که کارگاهی آموزشی را برگزار می کند . اگر می خواهیم کسی مثل او سال آینده با یک کار نمایشی به تهران بیاید ، از همن حالا باید وارد مذاکره شویم .
اما گفته می شود او به سختی بیمار است و شاید به تهران نیاید .
امینی : او از ما خواسته در کنار برگزاری کارگاه آموزشی اش ، یک سفر چند روزه هم برای دیدن شهرهای تاریخی ایران برایش بگذاریم ، برای همین فکر نمی کنم حالش چندان بد باشد .
چرا بعضی از کارهای خوب خارجی را برای صرفه جویی در هزینه ها دعوت نکردید ؟
امینی : این حرف چه کسی است ؟
یکی از افرادی که فیلم کارهای خارجی را دیده است .
امینی : از اعضای هیئت انتخاب کارهای بخش بین الملل است ؟
این که چه کسی این حرف را زده ،مهم نیست .مهم این است که او برای مثال به نمایش « هملت ماشین»از آلمان اشاره می کند که به دلیل هزینه 18 هزار یورویی اش ، به تهران دعوت نشده است .
امینی : ما این کار را تنها به این دلیل دعوت نکردیم که به این قیمت نمی ارزید .
مگر در جشنواره هم مثل بازار بحث سود و زیان مطرح است ؟
امینی : در همه جشنواره های جهانی چنین است . باید هر کاری را سبک سنگین کرد و دید آیا ارزش دارد با فلان هزینه دعوتش کرد .
مثلاً اگر گروه نمایشی «هملت ماشین » 10 هزار یورو تقاضا می کرد ، شما آن را دعوت می کردید ؟
امینی : راحت بگویم اگر روی رقم 4 هزار یورو پایین می آمد ، شاید دعوتش می کردیم . واقعیتش این است اگر ما کاری را با هزینه بالا دعوت کنیم که در اجرا نتواند نظر تماشاگران و منتقدان و البته هنرمندان داخلی را جذب کند ، همه از ما انتقاد به جایی خواهند داشت که چرا این پول را چنین به باد داده ایم .
یک مشکل جشنواره امسال ، آن است که بخش مهمان بی در و پیکری دارد . نمی خواهید یک بار برای همیشه برای این بخش تعریفی داشته باشید ؟
رحمت امینی : حق با شماست .در واقع متاسفانه این بخش تبدیل شده است به جایی که کارهایی که در دیگر بخش ها نمی گنجند یا هنرمندانی که نمی خواهند کارشان را به دیگر بخش های جشنواره بدهند ، این جا جمع می شوند .
آیا بهتر نیست این بخش به هنرمندانی اختصاص یابد که سابقه ای دارند و از سوی جشنواره دعوت می شوند .
امینی : من هم موافق هستم . امسال هم ما تعدادی از قدیمی ها را برای حضور در این بخش دعوت کرده ایم که کارهایشان را آورده اند. برای همین می پذیرم که مهمان واقعی آنان هستند که دعوت می شوند .
خب چرا به همین کارها اکتفا نشد ؟
امینی : چون بعد از انتشار فراخوان جشنواره و ارائه کارها ، متوجه خلاء هایی شدم که تنها در بخش مهمان می شد آن ها را پر کرد. برای مثال 2 کار خوب برای بخش تجربه های نو آمده بود که با توجه به تعریف ما ، نمی شد در آن بخش گنجانده شوند . خب دو راه پیش رو داشتیم ، یا از اجرای این دو نمایش خوب باید چشم می پوشیدیم یا آن ها را به بخش مهمان می آوردیم که این کار دوم را کردیم .
اشاره کردید به بخش تجربه های نو ، که به نظر من این بخش هم خیلی حساب و کتاب ندارد. خیلی وقت ها کارهایی به آن راه می یابند که دستاورد تازه ای را ارائه نمی دهند.
امینی : خب ممکن است یکی دو کار آن نتواند نظرها را جلب کند ، اما در واقع این بخش به هنرمندانی اختصاص دارد که در این عرصه سابقه دارند و در اجرای جدیدشان هم بداعتی را ارائه می کنند .
9 کار راه یافته به بخش چشم انداز هم،چندان افق مناسبی از تئاتر کشور را نمایان نمی سازد . چرا ؟
امینی : من هم شرایط این بخش را امسال راضی کننده نمی دانم که بخش عمده ای از این مشکل به زمان کمی باز می گردد که هنرمندان و گروه ها برای ارائه کار در اختیار داشتند . یک کار خوب ، حداقل 6 ماه تمرین می خواهد که متاسفانه این زمان را گروه ها در این دوره در اختیار نداشتند.
در انتخاب نمایش های شهرستانی جشنواره امسال ، به جای آن که هیئت های انتخاب به شهرستان ها سفر کنند ، فیلم کارها مورد بازبینی قرار گرفته است که انتقادهای زیادی را برانگیخته . چرا این رویه نادرست اتخاذ شد ؟
نادری : این پیشنهاد من بود و معتقدم این روشی مناسب تر است . در گذشته ، شهرستانی ها تنها برای آمدن به جشنواره فجر و فقط جلوی هیئت بازبینی اجرا می رفتند که درست نبود . در حال حاضر آنان باید اجرای عمومی بروند و فیلم آن را گرفته و به ما ارائه دهند .
خودتان بهتر می دانید که تئاتر یک هنر زنده است و ارزیابی آن هم باید زنده باشد . فیلمی که از نگاه دوربین است ، بر بعضی از جزییات متمرکز می شود ، برخی از عناصر کار را پنهان می کند و به صورت تدوین شده کار را نشان می دهد ، نباید مبنای ارزیابی باشد .
نادری : در سفر هیئت های بازبینی به شهرستان ها هم مسائلی چون خستگی داوران و صرف وقت بسیار ، مشکلاتی را ایجاد می کرد که نمی توانستیم آن رویه را ادامه دهیم . اما در این روش حداقل کار در شهرستان اجرای عمومی می رود .
اما این اجراهای عمومی که از آن یاد می کنید ، در واقع یک شوخی است . به عبارت دیگر باز هم کار فقط دارد برای هیئت انتخاب ، آن هم یکی دو شب اجرا می شود . تنها تفاوت این است که این بار ، کار از زوایه دوربین و بعد از تدوین ارزیابی می شود و نه مستقیم توسط داوران .
امینی : فکر می کنم در آینده باید در این روش کمی تجدید نظر کنیم و برای ضبط فیلم ها آیین نامه جامع و کاملی داشته باشیم تا این مشکلات که شما می گویید، به آن راه پیدا نکند .
بعد از 30 سال ، اگر چه جشنواره تئاتر فجر ، یک دبیرخانه دائمی دارد، اما دبیر آن برای چند سال انتخاب نمی شود تا بتواند سیاست های بلند مدت را پیاده کند. آیا فکر نمی کنید وقت آن رسیده تا مثلاً برای پنچ سال یک دبیر عهده دار امور جشنواره شود ؟
امینی : چرا ، اما به نظرم جشنواره تئاتر فجر یک مدیر اجرایی دائم می خواهد که کارها را دنبال و برنامه ها را پیاده می کند . در کنار او برای هر سال می توان چهره ای شناخته شده مثل استادان انتظامی ، مشایخی ، نصیریان یا ... را به عنوان دبیر معرفی کرد که بیشتر نقش اعتبار بخشی به جشنواره داشته باشند .
دبیر جشنواره فجر مثل یک مربی فوتبال است که اگر زود به زود آن را عوض کنیم ، نمی توان انتظار داشت تا تیم در دراز مدت نتیجه بگیرد .در واقع دبیری جشنواره تئاتر فجر مثل مربیگری فوتبال است . او بر اساس چارچوب ها ، قواعد ، داشته ها و ... باید سیستم خودش را پیاده کند .دبیر جشنواره مثل مربی فوتبال هم باید دانش و فن لازم را داشته باشد ، هم علم مدیریت بداند و مهمتر بتواند همه راضی کند .
مثلاً چه کسانی را راضی کند ؟
رحمت امینی : یک مربی تیم فوتبال چه کسانی را باید راضی نگاه دارد ؟ اول از همه تماشاگران را ، بعدش آنان را که در شکل گیری بازی یاری اش داده اند که در یک جشنواره همه هنرمندان شرکت کننده را شامل می شود . آخر سر ( شاید هم اول از همه ) باید کسانی را راضی نگاه دارد که تیم را به او سپرده اند که این جا همان مدیران فرهنگی و هنری وزارت ارشاد هستند . دبیر جشنواره تئاتر فجر ، باید خواسته های همه کسانی را که با این رویداد هنری در ارتباط هستند ، در نظر بگیرد و پاسخگوی آنان باشد .
خبرنگاران و منتقدان را یادتان رفت .
امینی : بله . روزنامه نگاران ، منتقدان و خبرنگاران در واقع ارزیابان اصلی هر رویداد هنری از جمله جشنواره تئاتر فجر هستند که تامین خواسته آنان که بسیار نکته سنج و سخت گیر هم هستند ، مهر تایید نهایی را بر موفقیت کار می زند .
شما در شرایط دشواری دبیری جشنواره تئاتر فجر را پذیرفتید . آیا حالا که در آستانه شروع بخش های اصلی جشنواره هستیم، آیا از پذیرش این مسوولیت راضی هستید ؟
رحمت امینی : پذیرش دبیری این دوره از جشنواره ، یک انتخاب عاشقانه بود ، نه عاقلانه . با توجه به شرایط پیش آمده ، خب عقل و تدبیر حکم می کرد که این کار را قبول نکنم ، با این حال فکر کردم که در چنین وضعیتی است که قبول مسوولیت نشان از علاقه و اشتیاق به تئاتر کشور دارد. از سوی دیگر من دوست داشتم توانایی های خودم را در این موقعیت دشوار محک بزنم و نه در وضعیت عادی .با این که تصمیم سختی بود ، اما آن را گرفتم تا به تمام انتقادهایی که خودم در دوره های گذشته نسبت به عملکرد دبیران جشنواره داشته ام ، پاسخی بدهم . به آتش زدم و خواستم یک ارزیابی مناسب از خودم داشته باشم .
خب حالا از این تصمیم پشیمان نیستید ؟
امینی : پشیمان نه ، اما خسته ام . با این که در این مدت فشار روحی و جسمی زیادی را تحمل کردم ، ولی در این چند ماه تجربیاتی را کسب کردم که با 17 سال گذشته کاری ام در حوزه های هنری ، آموزشی و مدیریتی تئاتر برابری می کند و برایم تازگی داشت .
آیا اگر پیشنهاد شود ، دبیری سال دیگر را هم خواهید پذیرفت ؟
امینی : من هیچ وقت دیگر با این ساز و کار دبیری جشنواره تئاتر فجر را بر عهده نخواهم گرفت که هنرمندان زیادی خواستار شرکت در این رویداد هنری شوند ، از میان آنان عده زیادی حذف شوند و تعدادی باقی بمانند . این فرآیند یعنی هدر دادن وقت ، توان و پول برای جشنواره و البته شرکت کنندگان و به ویژه گروه هایی که به هر دلیل پذیرفته نمی شوند .
چه برنامه ای را پیاده می کنید ؟
امینی: می روم سراغ انتخاب و سفارش دادن هنرمندان و گروه ها برای اجرا در جشنواره . آن وقت از همان ابتدا گروه ها را حمایت مالی می کنیم که زمان تمرین شان را هم در بر می گیرد . در چنین شرایطی ، گروه پول دارد و می رود سالن تمرین می گیرد ، به عواملش دستمزد می دهد ، یک سال برای کار وقت دارد و ... بی شک نتیجه کار آنان و جشنواره بسیار بهتر می شود .
57245
نظر شما