+ A - چهارشنبه 21 اسفند 1392 - 10:53:54 چاپ
امتیاز به مطلب 7 نفر

رابطه دیونامه و هورقلیا

وبلاگ > جعفریان، رسول - پیدایش ادبیات شبه دینی در اواخر قرن دوازدهم و سیزدهم هجری با ترکیب و التقاطی از چند علم و شبه علم، معجونی را پدید آورد که نقش مهمی در آشفتگی فکری و سیاسی ما داشت و هرچند در سطوح بالای فکری به این آثار بی توجهی شد اما میان عامه مردم تاثیر شگرفی از خود برجای گذاشت و جای علم را پر کرد. وقتی برای جبران عطش مردم برای علم و فهم، دیونامه نوشته شود، به صورت تقلبی رفع نیاز شده و طبعا علمی هم پدید نخواهد آمد.

این اواخر به اهمیت پژوهش در باره قرن دوازدهم هجری پی بردم، قرنی که به نوعی قرن تسلط اندیشه های عرفانی و ساختگی است که البته رنگ و لعاب دینی دارد. البته از لحاظ سیاسی هم دوره آشفتگی سقوط صفویه و آمدن افشاریه و بعد هم زندیه است و فقر و فاقه مملکت را گرفته و جمعیت ایران بسیار بسیار کاهش می یابد. این هست تا آقا محمدخان قاجار می آید و جنگهای متوالی و کشتارهای بی حد و مر، و بعد فتحعلی شاه و جنگهای ایران و روس. و خلاصه نوعی آشفتگی فکری که در آن افکار تازه ای هم ظهور می کند. تلفیقی از افکار فلسفی و عرفانی با علوم غریبه، البته با گفتمانی جدید که برخی خوش دارند اسمش را گنوسیسم شیعی بگذارند، و مروج آن که افراط گرا هم هست، اوائل میرزا محمد اخباری است که یقه اش نمی گیرد. بعد شیخ احمد احسایی که دایما با عوالم هورقلیایی داد و ستد دارد. بعد هم سید کاظم رشتی که از دل مکتب او چندین جریان انحرافی یک مرتبه ایران را می گیرد. ای کاش میراث این دوره بازبینی می شد. در میان تصاویر خطی، عکسی از رساله اصول عقاید او را یافتم. جالب بود. اصلش بماند، اما نظم نوینی که این گروه برای جهان و هستی و انسان دارند از همه عجیب تر است. اصطلاح بافی و سازی آن هم عالی. بعد هم ارائه نمودار و جدول برای نشان دادن نقشه آفرینش. اینجا دو صفحه از از رساله را با همان نمودار می گذارم. خودم هم زیاد سر درنیاوردم اما فقط می توانم بگویم که نوشته او تحت سیطره افکار استادش شیخ احمد احسایی است که التقاطی از اصطلاحات فلسفی عرفانی است اصطلاحاتی که  غالبا از زمان ملاصدرا باب شد، و ترکیبی از تنجیم و عرفان و فلسفه و به همراه انتخاب آیات و روایات با برداشت های خاص آنها بود. این مسیر در مکتب فیض و نورالدین اخباری اوج گرفت  و وقتی به شیخ احمد و سید کاظم رسید، یک دنیا با الفاظ عجیب و غریب تورم کرده بود. حالا در عصر سید کاظم این تفکر نظامی برای آفرینش درست می کند و ارکان آن را با اصطلاحات قرآنی، حدیثی و عرفانی از نوع و مشابه آنچه این روزها عرفان های ساختگی می گویند قرار می دهد. وی برای تفهیم باورهای خود از دو نمودار برای تفهیم مباحث فلسفی ـ قرآنی که جایگاه انسان را در نظام آفرینش نشان می دهد استفاده می کند که جالب توجه است. می دانم که با ارائه این دو طرح، شما با فکر ایشان آشنا نمی شوید، اما هدف از ارائه صرفا همین است که بدانید از این قبیل ابزارها در آن زمان هم استفاده می شده است.

 رسول جعفریان



رسول جعفریان

 
حالا که از این نمایش نظم در عالم بر اساس بربافته های عرفانی و ساختگی احسایی و رشتی سخن رفت، بهتر است این را هم اشاره کنم که در میان میراث مخطوط ما به قدری رساله های تنجیمی وجود دارد که شمارش آنها کار دشواری است. رساله هایی که به نوعی به سعد و نحس ایام بر می گردد. برخی از آنها رنگ روایی دارد اما برخی کلا برخاسته از افکار شگفتی است که قرنها بر فکر و ذهن ما تسلط داشته است. در این میان به یک رساله بسیار بدخط، با کتابتی پر از خطا و در عین حال پر مدعا برخوردم که عنوان دیونامه داشت. این رساله حاوی نوشته های پراکنده ای بود که در باره سعد و نحس ایام و نیک و بد بودن ساعات نوشته شده بود. فکر کردم دو صفحه این دیونامه را بیاورم تا نمونه ای از افکار و اندیشه هایی که نه هزار که هزاران سال بر افکار مردم ما حکومت داشته و هر بار تحت لوای گروهی و فرقه ای خود را نشان داده شناخته شود.

 رسول جعفریان

البته رسالات و نوشته های دیگری هم در این آثر مخطوط هست که جالب است و همتی می خواهد که یک تحلیل جامع از همه آنچه در این اثر و اثار مشابه آمده بدست داده شود. اگر این همه اباطیل که به اسم جفر و اعداد و فال و اختیارات وغیر و غیره نوشته شده گرآوری شود آن وقت کوهی از جهل بدست خواهد آمد که در مقابل راه راست علم کشیده شده و مانع از پیشرفت ما شده است. مطمئن هستم هنوز هم فراوانند کسانی که می گویند اینها علم زدگی است یا ... چیزهای مشابه.
بد نیست از نسخه ای دیگر یک صفحه نقل بکنم که فهرست ملائکه ای را که حافظ حروف بیست و هشت گانه اند بیان کرده است [از کتاب ذخائر الاسماء]:

 رسول جعفریان

 

 

نظرات 5
  • س ع چهارشنبه 21 اسفند 1392 - 11:22:20
    4 2 پاسخ به این نظر
    کتابش شبیه کتابهای دعانویسها بود. الانم از این افکار پدید بیاد آدمهای زیادی جذب میشن
  • بی نام چهارشنبه 21 اسفند 1392 - 13:11:19
    6 5 پاسخ به این نظر
    یک عالم دینی هر وقت قصد رد مطلبی را داشته باشد با دلیل و برهان آن را نقد می کند و هرگز نمی گوید "خودم هم زیاد سر درنیاوردم" در حالیکه یک جامعه شناس کاری به درستی و کژی یک جریان اجتماعی ندارد وسعی می کند سیر پیدایش و تحول جریانهای اجتماعی را در یک مقطع زمانی بیابد. آشفتگی فکری که در متن موجود است زاییده حیرتی است که برخاسته از عدم تفکیک حوزه تخصصی است و یا محصول عناد با مجهولی است که به خاطر سرعت در نگاشتن و انشای مطلب از وزن دقت آن کاسته شده و لذا از تراز علمی خارج گردیده است. بهتر بود نویسنده جهت نقد در مورد حوزه غیر تخصصی نقد افراد متخصص معاصر شخصیتها را نقل فول می نمود تا بر وزانت مقاله اش می افزود و این توهم پیش نمی آمد که هیچ شخص متخصصی در طول زمان گذشته تا حال وجود نداشته است.
    • خیلیییییییییییییییییییییی بی نامممممممممممم چهارشنبه 21 اسفند 1392 - 20:36:24
      5 4
      جناب بی نام عزیز 1- این یک مقاله علمی نبود 2-تمام مقاله را دقت نفرمودید عمدا یا سهوا 3- طبعا وقتی عنایت کافی مبذول نداشته اید شتاب زده خواستار دخالت جامعه شناسان شده اید 4- نویسنده راعالم دینی خطاب کردهاید درحالی که ایشان قطعا مورخ و پژوهشگر برجسته تاریخ اسلام است نه عالم دینی به آن معنا که شما می فرمائید 5- و از همه مهمتر شما بعد از دوران ابن سینا و یکی دونفر دیگر کلا بعد از قرن ششم هجری قمری اشخاص متخصص ایرانی و اسلامی را فقط نام ببرید! لطفا
    • صادق دوشنبه 11 فروردین 1393 - 20:30:21
      2 0
      من به طور کامل متن مقاله را خواندم ولی این عنوان (رابطه دیونامه و هورقلیا ) برای این مقاله را نفهمیدم از چه جهت بود ؟!!هورقلیا اصطلاحی است درباره ی عالمی، ان موقع با دیونامه چه ربطی داشت؟ نکته دوم قرار نیست همه کس همه چیز را بفهمد!ایا کتاب انتگرال و دیفرانسل ریاضی دانشگاه را همه می فهمند ؟! یک چیزی بگید که عاقلانه باشه حالا شما از این مطالب سردرنیاوردی دلیل بر نبودنش و اشتباه بودنش که نیست،در مورد علم جغر و اعداد و ابجد هم که البته وجود داره و حتی احادیث معتبری از ائمه (ع) در مورد برخی از انها امده ،حالا اگر شما نمیدونی و قبول نداری دلیل بر نبودنش و درست بودنش نیست البته قبول دارم که بعضیها به دروغ ادعای دانستن این علمها را میکنند و مردم را اخاذی و گول میزنند ولی ربطی به درستی موضوع ندارد
  • ریحانی پنجشنبه 22 اسفند 1392 - 12:44:04
    0 0 پاسخ به این نظر
    با سلام و احترام انتشار این مخطوطات جالب است و جالبتر از آن سیطره و تسلط محتوایی این مخطوطات بر جامعه ی آن روز و بررسی آنها از نظر گفتمان حاکم بر جامعه و سیاست آن روز که کاری سترگ و جامع خواهد بود.
ارسال نظر:
  • 0/700
  • قوانین ارسال نظر
نقل مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
Copyright © 2011 khabaronline, All rights reserved