دوره هفده جلدی «مجموعه مقالات تاریخی»

رسول جعفریان مدیر و مؤسس «کتابــخانـــه تخصصی تاریخ اسلام و ایران» بوده که چندی است ریاست کتابخانه مجلس شورای اسلامی را نیز به عهده دارد. او در زمره پژوهشگران پرکار تاریخ نیز جای می‌گیرد. انتشارات دلیل ما چند عنوان از کتاب‌های او را منتشر کرده است که عبارتند از: دوره «مجموعه مقالات تاریخی» (17جلدی)، تاریخ سیاسی اسلام (2جلدی)، سیری در سیره نبوی، تاریخ و سیره سیاسی امیرالمؤمنین‌^ع، سفرنامه مکه، جامعه شیعه نخاوله در مدینه منوره، قصه‌خوانان در تاریخ اسلام و ایران، رسائل حجابیه (2جلدی)، انقلاب الاسلام بین الخواص و العوام، شذرات من کتاب فضائل امیرالمؤمنین ^ع و کتاب‌الولایه: آنچه در پی می‌آید پاسخ‌های جعفریان است به پرسش‌هایی درباره کتاب «مجموعه مقالات تاریخی».

دوره کتاب «مجموعه مقالات تاریخی» که اکنون 17 مجلد از آن چاپ شده است به عنوان یک کتاب علمی وزین شناخته می‌شود و نشانه توجه شما به موضوعات مختلف تاریخی است، لطفاً از آغاز حضور خود در جمع تاریخ‌نویسان و شکل‌گیری این مجموعه کتا‌ب‌ها بگویید.
مقاله نوشتن درباره یک مقطع کوتاه تاریخی با یک موضوع خاص، برای من از نوشتن کتاب مفصل درباره یک دوره تاریخی بسیار جالب‌تر و دلپذیرتر است. دلیلش هم این است که فکر می‌کنم با نوشتن یک مقاله، یک موضوع جزئی را بهتر مورد وارسی و تحقیق قرار داده و اگر درست کار کنم می‌توانم مطمئن باشم که یک مسئله را حل کرده‌ام. این حل کردن البته در چارچوب منابع در دسترس و روش ماست اما هرچه هست مقاله نوشتن این هنر را دارد که شما باید حرف‌های زده شده در یک موضوع را مطرح کرده و سپس نظر خودتان و یافته‌های جدید را بیان کنید اما در کتاب مفصل نوشتن همیشه این امکان وجود دارد که شما یک مرور کلی و اقتباسی و پراکنده به یک موضوع داشته باشید. «مجموعه مقالات تاریخی» حاصل یک دوره فعالیت‌های من در عرصه‌های مختلف است. بیشتر آنها پراکنده چاپ شده بود اما عقیده‌ام این است که تا خودم هستم آنها را در یک مجموعه واحد عرضه کنم. تاکنون این 17 جلد آماده شده است و جلد هجدهم نیز از نظر من آماده نشر است.

یکی از آثار پرشمار جنابعالی دوره دوجلدی «تاریخ سیاسی اسلام» است. بسیاری از مخاطبان، درباره ادامه این کتاب می‌پرسند کار به کجا رسیده؟

متأسفانه طرح اول من در زمینه تاریخ سیاسی اسلام ادامه نیافت. قبلاً هم گفته‌ام که هدف من ارائه یک دوره تاریخ اسلام دست‌کم تا پایان دوره عباسی بود اما این کار فقط تا پایان دوره اموی ادامه یافت. شاید یک دلیلش این بود که همان زمان به تاریخ تشیع توجه پیدا کردم و به دنبال آن موضوع رفتم چرا که جاذبه بیشتری برای من داشت و تا امروز هم دارد. کارهای من در زمینه تاریخ اسلام اندکی محدود شده و تحت‌الشعاع تاریخ تشیع و بعدها تاریخ صفویه قرار گرفت. متأسفانه الان برنامه‌ای برای ادامه آن ندارم.

مدتی است به عنوان رئیس کتابخانه مجلس شورای اسلامی منصوب شده‌اید، آیا کارهای اجرایی لطمه‌ای به روند تدریس و پژوهش‌های علمی شما وارد نکرده است؟

شک نکنید که رفتن در کار اداری برای کسی که کارش نگارش بوده و از اول جوانی مشغول به نوشتن بوده به طور اصولی کار اشتباهی است اما برای من از چند جهت جالب بود، یکی اینکه طی سال‌ها به این و آن ایراد می‌گرفتم که چرا در زمینه‌های فرهنگی با اختیاراتی که دارند کاری انجام نمی‌دهند. این تجربه پاسخی به آن ایرادها بود تا مشکلات کار را دریابم و در عین حال خودم را هم آزمایش کنم. ثانیاً ورود به این عرصه اگر فرو رفتن کامل در کار اداری نشود، تجربه‌ای است که می‌تواند به حال دیگران سودمند باشد. به هر حال، هم تجربه کتابخانه‌داری داشتم و هم شغلم در حوزه کتاب بوده است. شاید در مقایسه با کسانی که گهگاه بودن این تجربه این مسئولیت‌ها را می‌پذیرند بتوانم تا اندازه‌‌ای بهتر کار کنم با این حال باید صبر کنیم و قضاوت را برای آینده بگذاریم، طبعاً قصد زیاد ماندن در اینجا را ندارم.

شما به عنوان مدرس تاریخ در دانشگاه تهران به تدریس مشغولید. تجربه شما درباره وضعیت آموزش آکادمیک در ایران چیست؟

تجربه دانشگاهی من به سال‌های 63 به بعد برمی‌گردد تا سال 72 دروس عمومی را می‌گفتم. از سال 79 به آموزش عالی رفتم و البته عنصر پژوهشی بودم. از سال 85 به دانشگاه تهران منتقل شدم و دوباره سرکلاس رفتم. کلاس‌داری برای من چنگی به دل نمی‌زند آن هم نه به خاطر محیط دانشگاه یا کلاس، بلکه به خاطر روحیات خودم هیچ مایل به ادامه تدریس نیستم. با این حال و منهای شرایط خودم محیط دانشگاه را معمولی می‌دانم. نه سطح پایین و نه بالا. توسعه یکباره در آموزش عالی دشواری‌هایی داشته و دارد که اکنون شاهد آن هستیم. شاید بعدها این مشکلات رفع بشود. به هر حال مسئولان هم حتماً دشواری‌هایی داشته‌اند که با این سرعت دست به توسعه آموزش عالی زده‌اند. در هر صورت به نظر من هر دانشجویی که به خصوص به دوره ارشد یا دکتری می‌آید باید این حس مسئولیت علمی را داشته باشد که دست‌کم یک پایان‌نامه عالی و درجه یک که یک مسئله و مشکل را حل کند بنویسد. اگر این اصل رعایت شود ما در فرصت کمی می‌توانیم شاهد بالا رفتن سطح پژوهش باشیم.

در حال حاضر روی چه پروژه‌ای کار می‌کنید؟

الان که درگیر کار اداری هستم کمتر فرصت تحقیق دست می‌دهد اما با این حال گهگاه مقاله‌ای می‌نویسم اخیراً دوباره روی صفویه کار می‌کنم و برخی از نوشته‌های کوتاه را هم در سایت کتابخانه تاریخ اسلام و ایران می‌گذارم. ضمناً در حال بازبینی نوشته‌های پیشین درباره صفویه هستم تا یک‌جا عرضه کنم. چند متن تازه هم دارم که انشاء‌الله به یاری خداوند آنها را به تدریج برای چاپ آماده خواهم کرد.

  دانلود