تخلف‌های علمی و چشم‌های نگران

محمد نجفی: سروش دباغ، عضو گروه فلسفه غرب مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران که دوره دکتری خود را در دانشگاه وارویک انگلستان گذرانده است در گفت وگو با خبر درباره تخلف‌های علمی در انگلستان گفت: یکی از نکات مهم که من در دوران تحصیلم در انگلستان دیدم اخلاق علمی بود که کمابیش اکثر اساتید به آن ملتزم بودند. به این معنا که وقتی شخص می‌خواهد مقاله یا کتابی بنویسد ملتزم به این است که اصول اخلاقی را رعایت کند؛ کار شخص دیگری را به اسم خودش نمی‌آورد و به ارجاعات در کار خود اهمیت می‌دهد. حتی اگر گفت‌وگوهای شفاهی هم در رسیدن به‌ ایده‌ای مؤثر باشند معمولاً ذکر می شود که مثلاً در این مطلب از گفت‌وگوهایی که با فلان فرد داشته‌ام بهره برده‌ام.. این یکی از اصولی است که افراد در آن‌جا رعایت می‌کنند و به نظر من باید این مسأله در کشور ما هم تبدیل به فرهنگ شود. به هر حال اخلاق پژوهشی اقتضائاتی دارد مثل این‌که آدم کار خودش را بکند و در عین حال به کارهای دیگران هم ارجاع بدهد و مقید باشد که نه کار دیگری را به نام خودش چاپ کند و نه به بهره‌ای که از دیگران می‌برد بی‌اعتنا باشد و ذکری از آن نکند. همه این موارد باید با هم در نظر گرفته شوند.

دباغ با تإکید بر این که این اخلاق علمی در کشوری چون انگلستان درقوانین دانشگاه‌ها هم مدنظر قرار گرفته است افزود: شما اگر مثلاً در تزتان تخلف کنید آن را باطل می‌کنند. تصور من این است که این تخلف‌های علمی در انگلستان کمتر رخ می‌دهد. افراد کار خودشان را می‌کنند و از طرف دیگر ساختارها در آن‌جا خیلی محکم‌تر است به طوری‌که اگر فرد تخلفی کند این بیم می‌رود که شغلش را از دست بدهد. مثل مواردی که مقاله دیگری را به اسم خودشان چاپ می‌کنند یا بخش اعظمی از مقاله دیگری را در کار خودشان می‌آورند بدون آن‌که ارجاعی بدهند. معمولاً این موارد هم زود بر ملا می‌شود چرا که چشم‌های بیدار زیادی در جامعه هستند که به این مسائل توجه دارند.

وی با توجه به تخلف‌های علمی‌ای که هم‌اکنون در ایران رخ می‌دهد معتقد است که قبل از هر چیزی باید در مقام فرهنگ‌سازی بر‌آییم: باید قبح این مسایل دیده شود و حتی با رعایت ضوابطی پاره‌ای از این تخلف‌ها بر ملا شود، به شرط این‌که علی‌السویه باشد، نه با انگیزه‌ها و قصد‌های سیاسی و افراد متخلف هم واقعاً توضیح دهند و قبح کارشان را آشکارا ببینند. هم‌چنین ضروری است چشم‌هایی بینا و نگران، نگران به معنای نظاره‌کننده، وجود داشته باشد. این امر در دراز مدت سبب می‌شود این اتفاقات کمتر رخ دهد.