یکشنبه 30 اردیبهشت 1397
سه شنبه 17 بهمن 1396 - 12:24:46 چاپ

حجاب اجباری؛ دینی را به مویی بسته‌اند؟

وبلاگ > دانشمندی، رضا - سال‌ها پیش خوانده بودم که گویا قطبی از اقطاب صوفیه در بازگویی درازیِ سبیلِ درویشان - که در فقه مکروه است - گزیده گفته بود: «دینی را به‌مویی نبسته‌اند».

شاید ریشخندِ این فراز، جدا از درستی یا نادرستیِ آن، سبب شد در ذهنم لانه کند و هر زمان از حرمت و حلیّت و استحباب و کراهتِ «مو» - اعم از موی سبیل - سخن گفته می‌شود، ناخودآگاه این گزاره به‌یادم بیاید.

عارفان در مواجهه با اهل ظاهر، از این دست گفته‌ها بسیار دارند، نمونۀ دیگر، این بیت خواجۀ شیراز است که می‌گوید:
خدا را محتسب ما را به فریاد دف و نی بخش / که سازِ شرع از این افسانه بی‌قانون نخواهد شد

عارفان از «شریعت» بی‌خبر نبودند، ولی می‌دانست در سُستی یا مرگِ باطن و بنیانِ دین، پافشاری بر پوستۀ تهیِ مناسک و احکام چه اندازه دین‌ناشناسانه، گریزاننده و خودفریبانه است.

اولویت‌سنج جامعه دستکاری شده است
اکنون که برای دومین بار در سال جاری (پس از پیشامدِ تلخِ آزاده نامدار)، مسأله حجاب و روسری‌های هواشده در جامعه مطرح می‌شود، باید پرسید باطن و ژرفای جامعه چه میزان دینی است، که صرفاً نگران پوسته و ظاهر آن هستیم؟ ضروری‌هایِ دین یک‌به‌یک انجام پذیرفته و بر زمین مانده‌ای نداریم؟

اگر مردمان، به‌ویژه جوانان، ببینند که حاکمان و منادیانِ نیکی، چشم بر ده‌ها زشتی و پلشتی و پرده‌دری و نابرابریِ ویرانگر بسته‌‌اند و تنها برای بدپوششی برآشفته و تندخو می‌شوند، دین و دینداران را کنار نخواهند گذاشت؟ آیا اسلامیّت جامعه، فقط‌وفقط به حجاب گره خورده است؟ شاخص/شاخص‌های دینی‌بودن یک جامعه کدام است؟

اکنون به «مقامِ ثبوت»، (فی‌نفسه یا نفس‌الامر) کاری ندارم که متن دینی در مورد پوشش و «حجاب» چه گفته و علمای اسلام چه تفسیری/تفسیرهایی از آن دارند. اما اگر در «مقامِ اثبات»، (فی‌نفسی یا لنا)، به هر دلیل و علتی - داخلی و خارجی - پوشش و حجاب تعریف دیگری بیابد، تکلیف نظام اسلامی چیست؟

سخن واقع‌گرایان حوزه را هم بشنویم
واقع‌گرایان حوزه پیش‌تر به این پرسش پاسخ داده‌اند. برای نمونه، محمدرضا زیبایی‌نژاد(1)، حوزوی فاضل و دانشگاه‌دیده‌، می‌گوید: اجرای حدود و تعزیرات در دوران غیبت، در گرو قدرت‌داشتن و مصلحت است.

الف) «قدرت»: «بلوغ»، «عقل»، «اختیار» و «علم»، شرایطِ عامِ تکلیف برای فرد و حکومت است. اگر حکومت «قدرتِ» اجرای حکمی را ندارد، دیگر «وظیفه» هم ندارد و نخست باید قدرتش را پیدا کند و سپس اقدام نماید. «قدرت» هم صرفاً قدرتِ سخت نیست، قدرتِ نرم و متقاعدسازی مردم هم لازم است. بر اساس یک پژوهش [در سال 1394] در کلان‌شهر تهران حدوداً ۶۷ درصد بانوان حدود شرعی را رعایت نمی‌کنند و با ۶۷ درصد جامعه نمی‌توان طرف شد.

ب) «مصلحت»: مستند به «تزاحم» در اصولِ فقه، گاهی تنها قدرت انجام یک واجب (برای نمونه، جلوگیری از فساد سیستمی یا بدپوششی) را داریم، در چنین شرایطی باید اهم‌ومهم را تشخیص داد. یا گاهی جامعۀ مخاطب به‌قدری شکننده شده که اگر به یکی از واجبات الزامش کنید، قیدِ اصلِ دین را می‌زند. در چنین شرایطی، حتی اگر مصلحتِ حکومت در عدمِ مداخله باشد، «ورودش ممکن است حرام باشد».

حجاب؛ واجب و ضروری یا «اجباری»؟

سیدعباس قائم‎مقامی حوزوی فاضل دیگری است که دین، را «دعوت» می‌داند - نه قدرت (2)؛ دعوتی از سر مهر، لطف، صمیمیت، برابری و یکسانی.

از نظر او «حجاب» ضرورتی شرعی است که آن‌هم دعوت است، یعنی گفتن این‌که اگر می‌خواهید دین‌دار باشید، لازمه‌اش رعایت این حدود است. در اصل دینداری اجبار نیست، چطور در فرعش می تواند اجبار باشد؟

دگرگونی افق فهم
نه گروهی از فقیهان آن‌روز که حکم به اجبارِ حجاب کردند، بیرون از زمینه و زمانۀ خود فتوا دادند، نه بعضی فقیهانِ امروز که حکم به اجبار را در نمی‌یابد. آنان حجابِ اجباری را ممکن می‌دانستند، اینان الزام به حجاب را -دستِ‌کم تا اطلاع ثانوی- ناممکن می‌شمارند. هر دو اهل تقوا هستند و نه هوای نفس. اما هر یک در افقِ تاریخی و بستر زمانِ خود با متن مواجه می‌شوند و در نتیجه به درک متفاوتی دست می‌یابند، همین.

نیکخواهانه باید به رسانه‌ ملّی اندرز داد که تا فرصت هست، به انحصار پایان بخشد و دست کم باب گفتگوهای درون دینی پیرامون «حجاب» را بگشاید و جامعه را با نظرات سایر دین‌شناسان آشنا سازد.


1 - زیبایی‌نژاد مدیر مرکز تحقیقات زن و خانواده (وابسته به حوزه علمیه قم) است.

مطالب مرتبط
14 دیدگاه
  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 12:47:32
    پاسخ
    31 2

    دقیقا. محکمات دین را رها کرده اند و چسبیده اند به احکامی که ضرورت نداره . حرص آدم درمیاد دیگه.

  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 12:54:44
    پاسخ
    12 3

    هستند کسانی که بی حجاب هستند اما قلب و روحشان مملو از دین است و به آن می نازند باید با دل بخدا وصل شد نه با ظاهر سازی

  • فرهاد
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 13:01:16
    پاسخ
    17 3

    حجاب فقط یکی از چیزهاییست که در ایرن اجباریه

  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 13:53:47
    پاسخ
    6 5

    اگه حجاب ازاد بشه و ربنا رو هم پخش کنن، مشکلات اقتصادی و معیشتی هم از بین خواهد رفت.

  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 15:06:34
    پاسخ
    6 4

    بابا دین همینه. اون چیزی که از دین مونده همینه. همین ظواهره. اینقدر سعی در نرم کردنش نداشته باشید. همینه و هست.

  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 15:28:59
    پاسخ
    2 1

    جریان فکری و فرهنگی در جامعه ما وارونه است، اساسا چرا حجاب؟؟ تا وقتی من به شناخت و علاقمندی نسبت به واضعِ حجاب نرسیدم و بسترسازی های فکری برای ارزشهای انسانی فراهم نشده اوضاع همین است

  • حسین مهرانفر
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 15:33:47
    پاسخ
    3 1

    بسیار واقع بینانه بود؛ جز معدود متن هایی که موجز و مختصر، نگاهی جامع به این مسأله داشت.

  • بی نام
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 17:06:20
    پاسخ
    5 1

    بسیار عالی و بجا فرمودید،انشالله موردتوجه واقع شود

  • حسن احمدی فرد
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 17:09:23
    پاسخ
    4 2

    جامعه ما جامعه دینداری است. البته همه تاریخ، رفتارهای غیرمنطبق بر موازینی دینی هم در آن وجود داشته و مورد ملامت و شماتت دین ورزان هم قرار می‌گرفته. همین تعامل یا تقابل حتا نوعی همزیستی را هم بین این دو رفتار، رقم زده. مشکل بنظرم از آن جایی شروع می شود که نهاد حکومت بر نهاد دین انطباق پیدا می کند. آن وقت تظاهرات ضد دینی، نوعی رفتار ضدحکومتی هم تلقی می شود. دین حکومتی، به جبر تجربه های تاریخی، بنیان سستی دارد. حجابی که با شعار "یا روسری تا توسری" در جامعه حاکم بشود، طبیعی است که در اعتراضات نچندان غیرمعمول، قربانی خواهد شد. درواقع عده ای برای انگشت کردن در چشم حکومت، راهی را مناسب‌تر از تظاهرات ضددینی پیدا نمی کنند. نظرم وقتش رسیده که اقتضائات اجتماعی را بر پایه عرف جامعه بنا کنیم.

  • سجاد
    سه شنبه 17 بهمن 1396 - 19:07:51
    پاسخ
    1 1

    عااااالی.افرین

  • بی نام
    چهارشنبه 18 بهمن 1396 - 02:12:30
    پاسخ
    1 3

    چشم بر ده‌ها زشتی و پلشتی و پرده‌دری و نابرابریِ ویرانگر بسته‌‌اند و تنها برای بدپوششی برآشفته و تندخو می‌شوند ، عالی بود این‌ جمله👌👏 درد جامعه ما شده فقط حجاب

  • مهدوی
    پنجشنبه 19 بهمن 1396 - 00:23:14
    پاسخ
    0 1

    فکر می کنم مهرنامه یک ویژه نامه کار کرده بود در باب اینکه ایرانیان چقدر عرفی هستند یا شدند. این مطلب هم همون قدر به موقع بود. ممنون

  • س
    پنجشنبه 10 اسفند 1396 - 11:17:58
    پاسخ
    0 1

    بسیار عالی

  • بی نام
    یکشنبه 13 اسفند 1396 - 16:56:45
    پاسخ
    1 1

    زنی که دنبال عشوه گری با تار مو است دین درستی ندارد هیچ زن بدحجابی مومن نیست بلکه مشرک هست وگرنه صهیونیست ها هم به ظاهر خداپرستند ولی در حقیقت کافرترین مردمانند

ارسال دیدگاه

قوانین ارسال نظر
  • خبرآنلاین نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید
  • اگرچه تلاش می‌شود نظرات ظرف 2ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می‌شوند
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند بنابراین توصيه مي‌شود از مثبت و منفی استفاده کنید.

0/700

وبگردی