چهارشنبه 4 مهر 1397
پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 16:51:56 چاپ

نیمه بهار، بهترین زمان برای جلو کشیدن ساعت

پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که ساعت تابستانی در دوره‌ای ۳ تا ۴ ماهه از اواسط اردیبهشت آغاز شود

دانش > نجوم - به لطف قانون ساعت تابستانی و جلو کشیده شدن ساعت، روز دوم فروردین ۱۳۹۷ در ایران از ساعت ۱ بامداد آغاز شد؛ اما آیا آغاز فروردین، بهترین زمان برای استفاده از مزایای ساعت تابستانی است؟

ذوالفقار دانشی: بر اساس قانون، امسال هم مانند سال‌های گذشته، ساعت رسمی کشور در نیمه‌شب اول فروردین یک ساعت به جلو کشیده شد تا مردم در طول شش ماه نخست سال از یک ساعت روشنایی بیشتر در آسمان بهره ببرند. این وضعیت در نیمه‌شب ۳۰ شهریور دوباره به وضعیت قبل برمی‌گردد.
اما آیا تغییر ساعت واقعا برای زندگی متمدن ما مزیتی دارد؟ آیا بهره‌گیری از یک ساعت روشنایی بیشتر روی زندگی ما تأثیر مثبت دارد یا آن‌طور که انبوه خبرهای ضدونقیض در فضای سایبری نشان می‌دهد، عموم مردم را در سراسر جهان به ستوه آورده است و همگی خواهان لغو این قانون هستند؟

پیش از آن‌که به بررسی وضعیت ساعت تابستانی بپردازیم، بهتر است با تغییرات شبانه‌روز در نقاط مختلف زمین و چرایی ابداع ساعت تابستانی آشنا شویم.

تغییرات شب و روز در زمین

مسیر ظاهری حرکت خورشید در آسمان، دایره‌ای است که با استوای سماوی زاویه ۲۳٫۵ درجه می‌سازد. از نگاه ناظران مستقر در نیم‌کره شمالی، خورشید در نیمه اول سال شمسی بالاتر از استوای آسمان حرکت می‌کند و به قطب شمال سماوی نزدیک‌تر می‌شود؛ سپس در نیمه دوم، خورشید به پایین استوای سماوی می‌آید و به قطب جنوب سماوی نزدیک‌تر می‌شود. متناسب با این تغییرات، مسیر روزانه حرکت خورشید بر فراز افق نیز تغییر می‌کند؛ به این ترتیب که هر چه به قطب شمال آسمان نزدیک‌تر شود، مسیر طولانی‌تری را بالای افق طی می‌کند و درنتیجه طول روز نیز بیشتر می‌شود.

تغییرات طول شب و روز علاوه بر به موقعیت خورشید در آسمان، به عرض جغرافیایی ناظر نیز بستگی دارد. روی خط استوا، طول روز و شب تغییر زیادی نمی‌کند و حدود همان ۱۲ ساعت روز و ۱۲ ساعت شب باقی می‌ماند. در نواحی استوایی که بین مدارهای رأس‌السرطان (۲۳٫۵ درجه شمالی) و راس‌الجدی (۲۳٫۵ درجه جنوبی) قرار دارند نیز این تغییرات چشم‌گیر نیست؛ به‌طوری‌که فاصله زمانی بین طلوع و غروب خورشید بین ۱۳٫۲ ساعت و ۱۰٫۸ ساعت تغییر می‌کند. به‌بیان‌دیگر، اگر طلوع آفتاب در روز اول بهار ساعت ۶ صبح باشد، در اول تابستان ساعت ۵:۲۴، در اول پاییز ساعت ۶ و در اول زمستان ساعت ۶:۳۶ خواهد بود.

در نواحی قطبی اما ماجرا برعکس است. در نقاط قطب شمال و قطب جنوب، شش ماه اول سال، روز و شش ماه دوم، شب است؛ یعنی خورشید یا کاملا بر فراز افق قرار دارد یا کاملا زیر افق به سر می‌برد. این روند با فاصله گرفتن از قطب و رسیدن به عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر (عرض‌های جغرافیایی ۹۰ تا ۶۶٫۵ درجه) ضعیف و ضعیف‌تر می‌شود؛ به‌طوری‌که روی مدار قطبی (۶۶٫۵ درجه)، طول روز در اول تابستان ۲۴ ساعت، اول بهار و پاییز ۱۲ ساعت و اول زمستان ۰ ساعت خواهد بود.

عرض‌های جغرافیایی میانی

وضعیت روز و شب در مناطق حاره‌ای و قطبی، حدی است و جایی برای صحبت از تغییر ساعت تابستانی باقی نمی‌گذارد؛ اما در عرض‌های جغرافیایی میانی که بین دو این منطقه واقع شده‌اند، تغییر ساعت روشنایی بین این دو مقدار حدی تغییر می‌کند. در کشورهای جنوبی‌تر، تغییرات طول روز کمتر است و در کشورهای شمالی‌تر، بیشتر.

برای مثال، در شهر تهران با عرض جغرافیایی ۳۵٫۶ درجه شمالی، طول روز (فاصله زمانی طلوع و غروب خورشید) از حدود ۱۴ ساعت و ۱۵ دقیقه تا ۹ ساعت و ۴۵ دقیقه متغیر است. این بدان معنی است که اگر در شهر تهران، خورشید در اول بهار رأس ساعت ۶ صبح طلوع کند، در اول تابستان ساعت ۴:۵۲، در اول پاییز ساعت ۶ و در اول زمستان ساعت ۷:۰۸ طلوع می‌کند. (این محاسبات بدون احتساب تغییرات ساعت و اثر شکست نور در جو زمین انجام شده است).

در شهرهای شمالی اروپا که عرض جغرافیایی آن‌ها حدود ۵۲ درجه است، طول روز از ۱۵٫۷ ساعت تا ۸٫۳ ساعت متغیر است؛ یعنی اگر آفتاب در اول بهار ساعت ۶ صبح طلوع کند، در اول تابستان حدود ساعت ۴ و در اول زمستان حدود ساعت ۸ طلوع می‌کند.

همان‌طور که می‌بینید، خورشید در تابستان زودتر طلوع می‌کند و در زمستان دیرتر؛ به همین دلیل برای استفاده بیشتر از انرژی خورشید و صرفه‌جویی در مصرف انرژی در عرض‌های میانی، ساعت‌ها را در تابستان یک ساعت جلو می‌کشند تا زمان استفاده از نور خورشید در طول روز بیشتر شود.

یک مثال آشنا

شهر تهران را در نظر بگیرید. اگر ساعت رسمی یک ساعت به جلو کشیده شود، در اول تابستان خورشید حوالی ساعت ۵:۵۰ صبح (دقیقا ۵:۴۸) طلوع می‌کند؛ درحالی‌که با فرض عدم تغییر ساعت، آفتاب حوالی ساعت ۴:۵۰ طلوع می‌کند. با توجه به ساعت آغاز کار و زمان خواب عموم مردم، می‌بینید که در وضعیت عدم تغییر ساعت، عملا یک‌ساعت از روشنایی روز بی‌استفاده هدر می‌رود.

از سوی دیگر، خورشید در وضعیت عدم تغییر ساعت حوالی ۱۹:۲۰ (دقیقا ۱۹:۲۴) غروب می‌کرد، اما در وضعیت ساعت تابستانی، این اتفاق حوالی ساعت ۲۰:۲۰ رخ می‌دهد؛ بنابراین یک ساعت بیشتر از روشنایی روز بهره‌مند می‌شوید.

به‌بیان‌دیگر با تغییر ساعت تابستانی، هم صبح‌ها خیلی زود روشن نمی‌شود و روشنایی خورشید به هدر نمی‌رود و هم شب‌ها یک ساعت کمتر از انرژی برق استفاده می‌شود. البته توجه به این نکته ضروری است که تمام این حساب‌وکتاب‌ها در شرایطی تأثیرگذار است که وضعیت کاری بر اساس ساعت و نه روشنایی روز تنظیم شده باشد. بدیهی است در فعالیت‌هایی مانند کشاورزی و دامداری که نور خورشید عامل اصلی تنظیم چرخه‌های طبیعی است، این تغییرات خودبه‌خود اعمال می‌شوند و کشاورز و دامدار، کارهایشان را متناسب با چرخه خورشید و بی‌توجه به ساعت تغییر می‌دهند؛ اما در زندگی شهرنشینی که همه کارها بر اساس ساعت تنظیم می‌شود، این تغییرات به صرفه‌جویی بیشتر در انرژی می‌انجامد.

آیا تغییر ساعت برای همه مفید است؟

با توجه به روند تغییرات روز و شب در سراسر زمین، باید متوجه شده باشید که استفاده از ساعت تابستانی در مناطق استوایی و قطبی فایده‌ای ندارد، چون تغییرات طول روز یا ناچیز است یا به‌شدت گسترده؛ بنابراین اگر کسی به شما بگوید که «کشورهای آفریقایی، آسیای جنوب‌شرقی، هند یا کشورهای پیشرفته اسکاندیناوی از ساعت تابستانی استفاده نمی‌کنند»، می‌دانید که عدم استفاده آن‌ها از ساعت تابستانی به موقعیت جغرافیایی کشورشان و شرایط خاص شبانه‌روز آن‌ها ارتباط دارد.

اما در دیگر کشورها، زمان اعمال این تغییرات متفاوت است؛ به‌عنوان‌مثال در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی، این تغییرات از روز یک‌شنبه قبل از ۲۱ مارس (متناظر با اول فروردین) اعمال می‌شود و در کشور ما در نیمه‌شب اول فروردین.

یکی از مهم‌ترین عواملی که سبب می‌شود تغییر ساعت تابستانی به‌خصوص در کشورهای شمالی اروپا و آمریکا با اعتراض روبه‌رو شود، همین زمان آغاز ساعت تابستانی است. روزهای ماه مارس (اواخر اسفند و اوایل فروردین) جزء بدترین گزینه‌ها برای اعمال ساعت تابستانی است، چراکه وضعیت روز و شب به تعادل رسیده و طول روز حدود ۱۲ ساعت است؛ بنابراین با تغییر ساعت، عملا صبح را با یک ساعت تاریکی بیشتر آغاز می‌کنیم. به همین دلیل است که آمار تصادفات در نخستین روزهای اعمال ساعت تابستانی در کانادا افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، استفاده از قانون ساعت تابستانی در کشورهای وسیع با دشواری‌هایی روبه‌رو است. در کشور پهناوری مانند روسیه که بیش از ۱۱ ساعت رسمی در نواحی مختلف آن تعریف شده است، استفاده از قانون ساعت تابستانی چنان به پیچیده‌تر شدن ماجرا می‌افزاید که مقامات دولتی ترجیح می‌دهند از خیر صرفه‌جویی در مصرف برق بگذرند.

در برخی کشورها که گستردگی شمالی-جنوبی دارند، مانند ایالات‌متحده که مناطق شمالی‌تر آن‌ها نزدیک به مدار قطبی است و مناطق جنوبی‌شان نزدیک به مدار رأس‌السرطان، نمی‌توان قانونی واحد برای استفاده همه مناطق از ساعت تابستانی وضع کرد. در شرایطی که برخی از ایالت‌های شمالی ایالات‌متحده پیشنهادهایی مبنی بر ۱٫۵ تا ۲ ساعت تغییر ساعت در زمان تابستانی و زمستانی مطرح کرده‌اند، ایالات جنوبی‌تر خواستار لغو این قانون هستند.

بهترین زمان برای تغییر ساعت؟

با این اوصاف، احتمالا این پرسش برای شما هم پیش آمده که بهترین زمان برای اعمال ساعت تابستانی و جلو کشیدن ساعت، کدام است؟

کارشناسان مرکز تقویم مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران با محاسبات خود نشان داده‌اند که بهترین زمان برای اعمال تغییرات ساعت تابستانی، از نیمه اردیبهشت تا نیمه مرداد است. در این بازه زمانی، تغییرات زاویه میل خورشید (فاصله‌اش از قطب شمال سماوی) در آسمان با آهنگ کندتری انجام می‌شود و اثرات تغییر ساعت، نزدیکی بیشتری با روند طبیعی روزهای فروردین و شهریور دارد.

۵۴۵۴

کلید واژه‌ها : نجوم - تقویم - صرفه جویی در انرژی -
9 دیدگاه
  • عرشیا
    پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 17:33:43
    پاسخ
    26 22

    خدا وکیلی تنها حرف درستی که احمدی نژاد در طول 8سال ریاستش زد همین بیهوده بودن تغییر ساعت رسمی کشور بود و لاغیر....

    • بی نام
      پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 19:53:28
      11 12

      تغییر ساعت واسه من خوش یمن بود چون باعث شد زودتر از خونه بیرون برم و توی آسانسور دخترخانوم باوقاری رو دیدم و ساعت رو از ایشون پرسیدم و ایشون بهم جواب مثبت دادن و حتی تاریخ عقد رو هم همونجا خودشون مشخص کردن.به امید سالی پر برکت برای جوونهای عزیز کشورمون و آسان شدن ازدواج و روزهایی پر از غرور و افتخار برای اونها.ترجمه غرور و افتخار هم به زبان انگلیسی در نوع خودش جالبه 🚗🚓🚕

  • مهدی
    پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 18:54:01
    پاسخ
    11 10

    یادم میاد توی دولت نهم اعلام شد بهترین زمان تغییر ساعت توی ایران اردیبهشت ماه و آبان‌ماه هست، اما خیلی‌ها مسخره کردن و گفتن میخوان چرخ رو دوباره اختراع کنن. باید قبول کرد که بعضی از کارهای افرادی که دوستشون نداریم هم درست و علمی هست، اما مسایل سیاسی نمیذاره به نتیجه برسه

    • بی نام
      پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 19:33:33
      14 6

      به نظر میرسه شما اشتباه یادت میاد احمدی‌نژاد و دولتش می‌گفتن تغییر ساعت نیاز نیست. این بقیه بودن که در مورد شرایط تغییر ساعت میگفتن

  • م ر
    پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 19:05:11
    پاسخ
    15 4

    تغییر ساعت جاهای گرمسیر که اکثر نقاط ایران را شامل می شود خیلی تاثر دارد و زمان احمدی نژاد که ساعت را جابجا نمی کرد خوزستان جهنمی تر شد

  • حمید آریا
    پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 19:41:16
    پاسخ
    5 3

    تازه فهمیدم ریشه تمام اختلاسها وفسادها و کم کاریها و تمام مشکلات چه بوده.الحمداله

  • علی
    پنجشنبه 2 فروردین 1397 - 23:58:22
    پاسخ
    0 0

    به فرض که با جلو کشیدن ساعت اندکی در مصرف برق صرفه جویی شود که نمی شود، چون کسانی ارزش شب را نمی دانند برای صرفه جویی واهی تغییر ساعت را اعمال می کنند. حال آنکه در تابستان تا نماز مغرب و عشا خوانده شود باید شام و خورد و خوابید و از شب نشینی محروم شد. در مساجد حتی دیگر برنامه ای غیر از نماز جماعت نمی شود داشت. لذا اگر قرار باشد تغییر ساعت اعمال شود، بهتر است در تابستان ساعت ها بکی دو ساعت به عقب کشیده شود تا طول احساسی شب افزایش یابد و نه بالعکس. بالاخص حال که ماه رمضان در نیمه اول سال قرار دارد، اضافه کردن زمان شب برای افتاری دادن ها و برنامه های مذهبی مفیدتر است. لااقل تغییر ندادن آن اصلح است.

  • بی نام
    جمعه 3 فروردین 1397 - 00:51:53
    پاسخ
    1 0

    از مطلب فوق میتوان نتیجه گرفت که تغییر ساعت در ایران دقیقا بدون مطالعه و بصورت تقلیدی انجام گرفته و بعدا مثل همه چیزمان متاثر از سیاسی کاری تداوم یافته و لذا بعید است به این زودی متوقف شود. تغییر ساعت صرفه جویی اندکی آنهم در مصرف انرژی روشنایی داشته. با اختراع لامپ های کم مصرف که بعضا یک بیستم لامپ های قدیمی انرژی مصرف میکنند آن مقدار اندک صرفه جویی به یک بیستم تقلیل یافته و لذا بسیاری از کشورها تغییر ساعت را که ساعت بدن را بهم ریخته و عوارض ناشناخته دیگری نیز داردمتوقف کرده اند. در گذشته و در مناطق گرمسیر و نفت خیز بنا به دلائل موجهی و از جمله کاهش ساعات کاری در ساعات گرم روز، کلا ساعات کار را بصورت بهینه تغییر میداند و کاری هم به تغییر ساعت نداشتند که شاید هنوز هم جاری باشد.

  • بی نام
    جمعه 3 فروردین 1397 - 06:37:12
    پاسخ
    1 0

    مطلب درستی است

ارسال دیدگاه

قوانین ارسال نظر
  • خبرآنلاین نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید
  • اگرچه تلاش می‌شود نظرات ظرف 2ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می‌شوند
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند بنابراین توصيه مي‌شود از مثبت و منفی استفاده کنید.

0/700