یکشنبه 28 مرداد 1397
یکشنبه 14 مرداد 1397 - 09:46:36 چاپ

شیوه‌نامه رفتار با دگراندیشان

وبلاگ > اسماعیلی، محسن - تفاوت و اختلاف تا جایی که منجر به تنازع نشود نه تنها عیبی ندارد که یک حُسن برای جامعه به شمار می‌رود. معنای دعوت به اجتماع و الفت هم آن است که با وجود تفاوت‌ها باید متحد و منسجم باشیم. دعوت به اتحاد جایی معنا پیدا می‌کند که اختلافی وجود داشته باشد.

از مجموع تعالیم دینی به نظر می‌رسد که نخستین گام آن است که تلاش کنیم تا اندازه ممکن از تفاوت‌ها بکاهیم و مواضع اهل ایمان را به هم نزدیک کنیم؛ اما با روش مناسب، اعم از برهان علمی حکیمانه یا موعظه نیکوی دلسوزانه یا بحث و جدال، آن هم به بهترین شکل.

اگر واقعاً فکر می‌کنیم کسی در راهی است که خدا نمی‌پسندد و می‌خواهیم او را به مسیری دعوت کنیم که مورد رضای الهی است، چاره‌ای جز اتخاذ رفتار مناسب با این هدف ارزشمند نداریم و چگونگی این رفتار مناسب را نیز در قرآن تبیین شده است.

آیه «اُدْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ » که خطاب به پیامبر و همه پیروان او است شیوه‌نامه رفتار با دگراندیشان در جامعه اسلامی است . علامه طباطبائی می‌فرماید: هر سه شیوه فوق همگی مربوط به طرز سخن گفتن با آنان است؛ یعنی دعوت به حق و راه خدا باید به یکی از این سه شیوه باشد؛ سه شیوه‌ای که باید متناسب با هر مورد انتخاب شود؛ نه آنکه لازم باشد در هر موردی از هر سه شیوه استفاده شود.

در این آیه شریفه، خدای تعالی موعظه را به قید حسنه مقید ساخته و جدال را هم به قید بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ، و این خود دلالت دارد بر اینکه بعضی از موعظه‏ها حسنه نیستند؛ چنانکه بعضی از جدال‌ها حَسَن (نیکو) هستند و بعضی دیگر اَحسن (نیکوتر) و بعضی دیگر هم اصلاً حُسن ندارند؛ و گرنه خداوند موعظه را مقید به حُسن و جدال را مقید به اَحسن نمی‏کرد.

حُسن موعظه در این است که در قلب شنونده مورد قبول بیفتد، حُسن جدال نیز در این است که از هر سخنی که خصم را بر ردّ دعوت تهییج می‏کند و او را به عناد و لجبازی واداشته و عصبانی می‌کند، بپرهیزیم و مقدمات کاذب را؛ هر چند که خصم راستش بپندارد بکار نبریم؛ مگر جنبه نقضی داشته باشد، و نیز باید از بی‌عفتی در کلام و از سوءتعبیر اجتناب کنیم و به خصم خود و مقدسات او توهین نکرده و فحش و ناسزا نگوییم.

آنچه وظیفه ما است، دعوت به راه خدا است نه اجبار و تحکم، و لذا حتی پیامبر هم حق اجبار نداشت و کسی را مجبور نمی‌کرد: «إِنَّمَا أَنتَ مُذَکِّرٌ ، لَّسْتَ عَلَیْهِم بِمُصَیْطِرٍ». نکته دیگر آنکه، دعوت باید «إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ» باشد، نه «إِلَی سَبِیلِ نَفسکَ»! برخی هستند که همه را دعوت می‌کنند، اما به سوی خود و منافع گروه خود؛ نه به سوی خدا و منافع اسلام! دعوت به اتحاد و انسجام، یعنی «همه با هم» بودن نه «همه با من» بودن!

امام رضا علیه‌السلام هم راه و رسم دعوت زبانی به حق را ترسیم فرموده است و هم شیوه تبلیغ عملی دین را نشان داده است از لحاظ چگونگی تبلیغ لسانی یا همان تعلیم معارف دینی، عبدالسلام بن صالح هروی در حدیث مهمی نقل کرده است که از امام رضا علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: رحمت خدا بر آن بنده‌ای که امرِ ما را زنده کند. عرض کردم: چگونه امرِ شما را زنده کند؟ فرمود: «علوم ما را بیاموزد و آنها را به مردم بیاموزاند؛ زیرا اگر مردم زیبایی‌های سخنان ما را بدانند، بی گمان از ما پیروی می‌کنند».

برای دعوت به دین و اتحاد بر محور اهل بیت نیازی به درشتی و زورگویی نیست. کافی است که احکام زیبای دین و رهنمودهای دلنشین و منطقی اهل بیت را درست یاد بگیریم و همان طور که هست ارائه دهیم. یعنی دو شرط بیشتر لازم نیست؛ نخست آنکه خود علوم اهل بیت را فراگرفته باشیم و مدرسه نرفته مدرس نشویم. دیگر آنکه همان علوم را بی کم و کاست منتشر سازیم نه اینکه به خیال خود آن را پیرایش و آرایش و ویرایش کنیم.

عیب از ما است که می‌خواهیم آب گِل آلود را به زور به خورد آنها بدهیم. اگر معارف حقیقی دین را همان‌گونه که زلال و شیرین است از سرچشمه علوم اهل بیت بگیریم و ارائه دهیم، بی‌شک فطرت‌های پاک و دل‌های مشتاق بدون درنگ و زحمت جذب خواهند شد. از لحاظ چگونگی تبلیغ عملی که اتفاقاً بهترین و موثرترین شیوه تبلیغ نیز هست، کافی است که ما به وظایف خود عمل کنیم. آنگاه خواهیم دید که مردم چگونه استقبال خواهند کرد. این وظایف را هم امام هشتم سلام الله علیه تبیین فرموده است؛ وظایفی که عمدتاً به اصلاح خویش و اتحاد و همدلی با دیگر مسلمانان باز می‌گردد.

کلید واژه‌ها : روشنفکری - نخبگان - اخلاق - قرآن -
ارسال دیدگاه

قوانین ارسال نظر
  • خبرآنلاین نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید
  • اگرچه تلاش می‌شود نظرات ظرف 2ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می‌شوند
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند بنابراین توصيه مي‌شود از مثبت و منفی استفاده کنید.

0/700

پربیننده‌ترین