چگونه مواظب عکاس​ها باشیم؟

بحث شکل و محتوا در طول تاریخ هنر همواره مطرح بوده و هست. این که کدامیک در الویت قرار دارد و ارزش واقعی با کدام است؟ با این حال قرائت​های پست مدرنیستی از هنر هیچگاه آن​ها را از یکدیگر جدا ندانسته و ماهیت هریک را در تعامل با دیگری بررسی کرده است. تئاتر هم از این قاعده مستثنی نیست. با این حال گویا جشنواره تئاتر فجر در این دوره، ارزش واقعی را بر محتوا دانسته و یکی از شروط اصلی پذیرش آثار را بر محتوای آثار استوار کرده​است. حال این محتوا چه می​تواند باشد؟ بر اساس چه ضوابطی تعیین می​شود؟ و اصولا تا چه حد تابع سلایق فردی​ است؟ این​ها پرسش​هایی است که باید به آن پاسخ گفت. اما در این میان آنچه بدیهی به نظر می​رسد نقش بازبینان جشنواره در انتخاب محتوایی و حتی شکلی آثار جشنواره است.

از یکی از کارگردانان که در جشنواره امسال حضور دارد، نکته جالبی را شنیدم. گویا بازبینان از او خواسته بودند، در طراحی میزانسن​ها و چینش بازیگران بر روی صحنه به گونه​ای عمل کند که اگر احیانا عکاس مغرضی در میان تماشاگران وجود داشت، نتواند تصاویر شائبه برانگیزی را ثبت کند. یعنی بازیگران را در زاویه​ای قرار دهد که عکاس به هیچ وجه نتواند عکسی جنجال برانگیز از چگونگی قرارگیری آن​ها نسبت به یکدیگر برداشت کند!

بدین ترتیب به نظر می رسد پس از رشته دراماتورژی که در دهه 60 میلادی در فرانسه به وجود آمد، این بار نوبت ایجاد یک رشته دیگر دانشگاهی و یک تخصص تازه تئاتری است. رشته و تخصصی که می​توان نام فتودراماتورژی را بر آن گذاشت!

بدین ترتیب باید علاوه بر دستیار کارگردان، شخصی با تخصص یاد شده، همواره در کنار کارگردان وجود داشته باشد و میزانسن های او را از زوایا و کنج​های مختلف بررسی و آنالیز کند. در این صورت متخصص مزبور می​تواند میزانسن​های خطرزا و شبهه​ناک را به کارگردان یادآوری کرده و آن​ها را اصلاح کند.

این گونه است که دیگر نه از محتوا می​توان رد پایی پیدا کرد و نه از نظام شکلی اثر. همه چیز بر هم می ریزد و ساختمانی به وجود می​آید که با هیچ چسبی نمی​توان اجزایش را به یکدیگر متصل کرد. در نهایت شکلی از تئاتر ایجاد می​شود که مطلقا از بطن اثر و جوهره آن برنمی​خیزد و تابع محدودیت​های بیرونی​ است. جالب آن که این محدودیت​ها نیز غالبا به واسطه سوء تفاهم ایجاد می​شوند. نگاهمان به اجرای اخیریست که با جارو جنجال همراه شد، کارگردان و عوامل اجرایی اثر به دادسرا احضار شدند و از ادامه اجرایشان جلوگیری به عمل آمد. در حالی که از شورای بازبینی گرفته تا شخص وزیر ارشاد از این اجرا حمایت به عمل آوردند. با این حال شائبه ایجاد شده به حقیقتی مسلم تبدیل شد و کار از کار گذشت.

در این میان و در آستانه برگزاری جشنواره تئاتر فجر به مسئولان این جشنواره پیشنهاد می​کنیم، به جای آن که خود و صدها تن از هنرمندان تئاتر را گرفتار این تخصص جدید کنند، بهتر نیست همان چند عکاس مغرض را به سالن​ها راه ندهند و از عکاسی آن ها جلوگیری به عمل آورند؟! بی شک در زمانی که بهره وری و صرفه جویی، شعار روز شده است، این شیوه، روش معقول​تر و منطقی تری به نظر می​رسد.

52144