نیاز به دگرساختاری در کهن ترین نهاد حوزوی

 قرن ها است که استقلال از بیشتر حوزه های علمیه  جهان اسلام سلب شده است . وابستگی بسیاری از این حوزه ها به دستگاه قدرت ، بویژه در دنیای اهل سنت ، از آنها ابزاری ساخت ، برای حاکمیت ، و نه در خدمت مردم . نهاد هایی همچون الازهر در مصر، و الزیتونه در تونس در این فرایندِ رو به ضعف،  پویایی خود را از دست داد و رفتاری تشریفاتی و خنثی به خود گرفت .

اگر یک نهاد  نتواند  به بازتولید و افزایش کارکرد بپردازد ، به آسانی می توان آن را از بین برد و یا با سلب کارکرد ، به  نهادی عقیم مبدل ساخت .

حوادث مصر و تونس در زمستان 1389 خواهان رقم خوردن تاریخی جدید برای این  نهاد است و امید می رود در آینده ای نه چندان دور ، دست کم الازهر، بتواند تعریفی تازه از جایگاه خود ، اسلام  ، امت  و وحدت بین مسلمانان  ترسیم  نماید . ترسیم جدید می تواند پایانی باشد ، بر کشمکش های متعصبانه ای که برخی ، در چند دهه گذشته در جهان اسلام ایجاد کردند و افکار مسلمانان را به دام تعصب کشاندند.  

در حال حاضر نسل جوان الازهر خواهان بازتولید ساختار این نهاد ،همراستا با تحولات جدید مصر است .

 مانایی حقیقی الازهر با کارکردی موثر و مورد پذیرش دنیای اسلام و منطبق با  ساختار امروزی ، در گرو هویتی تازه برای این نهاد هزار ساله است .

 این نهاد ، در بازتولید خود بر اساس نیازهای فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی ، ناچیز عمل کرده است . به حاکمیت ها امتیاز داده  و در مقابل چیزی نستانده است . 

 این نهاد به دگرساختاری نیاز دارد و لازم است نخست با محوریت علمی ، عمل کند و نه مروجی مذهبی . در تطابق با شرایط فرهنگی ،اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی ، نقشی تازه رقم زند و با تمامی اجزای جهان اسلام از شرق تا غرب و شمال تا جنوب ، تعامل کند.

نسل جدید الازهر  این روزها در اطلاعیه ها و سخنرانی های خود ، خواهان آنند که این نهاد دوره ای جدید را شروع کند . به هیچ روی ، دچار سیناپس نشود و ابزاری  در دست  قدرت های مسلط نباشد . سیناپس هنگامی رخ می دهد  که تاثیر و تاثر ، یک سویه باشد . حرکت به سوی تسلط اتفاق افتد و جامعه را تک بعدی ببیند.

عمده خواسته های طرح شده از سوی نسل جدید الازهر در این روزها  به شرح زیر است.

1-  عالِم غیر مصری ، به شرط لیاقت ، امکان دستیابی به ریاست این نهاد را بیابد . چرا که الازهر متعلق به جهان اسلام است ، و نه ملت و ملیتی خاص . سند تاریخی این  خواست ، شیخ الخضر حسین است که  اهل تونس بوده و برای سالیانی ، ریاست این نهاد را عهده دار بوده است. 

2- ریاست الازهر بر پایه انتخاباتِ بین اعضا ، اعم از اساتید و فارغ التحصیلان انجام پذیرد . دوره آن  چهار ساله باشد و امکان تمدید تنها برای یک دوره امکان یابد   .

3- اوقاف کشور و سازمانهای وابسته به آن ، همچون پیش از سال 1952 به الازهر بازگردد تا اقتصاد این نهاد وابسته به دولت نباشد .

4- به منظور استقلال اقتصادی ، حقوق ماهانه الازهری افزایش چشمگیر یابد  .

5- با تشکیل اتحادیه از اعضا ، حقوق صنفی آنان پی گیری شود .

6- الازهر دارای رسانه رسمی و مستقل ، اعم از شبکه دیداری و شنیداری و نوشتاری شود.

7- همانگونه که در مصر نهاد کلیسا ، کاملا مستقل از حکومت است ، نهاد مسجد و الازهر نیز مستقل از حاکمیت عمل کند  .