دست دوستی جنبلاط به دشمنان قدیمی

محمدرضا نوروزپور

ولید جنبلاط، یکی از زنگ دار‌ترین نام‌های سیاسی در لبنان و کسی که چند روز پیش با اعلام اینکه خود را «سیاستمداری مستقل» و «درکنار رئیس‌جمهور» می‌داند، از ائتلاف 14 مارس خارج شد، به تازگی مواضعی بسیار نزدیک به حزب‌الله لبنان اتخاد کرده است.

ایسنا روز جمعه در خبر کوتاهی به نقل از یک پایگاه خبری عربی نوشت که «رهبر دروزی‌های لبنان به شدت از حزب‌الله حمایت کرده و گفته است: همه باید از حزب‌الله لبنان در برابر هر گونه حمله‌ اسراییل حمایت مالی و معنوی کنند.» این اظهارات در حالی صورت می‌گیرد که رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه لبنان بیش از دو دهه با حزب‌الله لبنان و به طور اخص با شیعیان این کشور در جنگ بوده و دشمنی دیرینه آنها مثال زدنی است.

جنبلاط که به یک فرصت طلب سیاسی نیز معروف است حتی از دیدگاه‌های سابق خود درباره ایران نیز عقب‌نشینی کرده و او که سابقاً ایران را خطری برای جهان عرب می‌دانست حالا چنین نظری ندارد و می‌گوید: «ایران خطری برای جهان عرب نیست و هر کسی این گونه تصور می‌کند سخت در اشتباه است.»

تغییر مواضع اخیر جنبلاط که از خروج ناگهانی او از گروه 14 مارس به رهبری سعد حریری اتفاق افتاد و گرایش شگفت انگیز او به سمت سوریه و حزب‌الله تفاسیر و تعابیر زیادی را چه در خارج و چه در داخل لبنان پدید آورد. رهبر دروزی‌های لبنان که یکی از اصلی‌ترین جریانات تشکیل‌دهنده ائتلاف 14 مارس محسوب می‌شود با اعلام اینکه دیگر بخشی از این ائتلاف نیست عملاً 14 مارس را از اکثریت پارلمانی لبنان انداخت اما از سوی دیگر اعلام کرد که با گروه هشت مارس متحد نخواهد شد.

جنبلاط خود را مصمم به حمایت از رئیس‌جمهور نشان داد و گفت در کنار رئیس‌جمهوری هستم که ضامن برای همه در اتخاذ تصمیم‌های مهم است و اصرار دارم که از گروه ‪ ۱۴مارس متمایز باشم.

خروج این رهبر سیاسی قدیمی لبنان از ائتلاف ضد مقاومت اگرچه در باطن به ناراحتی سران 14 مارس انجامید اما در ظاهر آنها این موضوع را دست کم در تشکیل دولت وحدت ملی بی‌تأثیر دانستند. با این همه رئیس‌جمهور لبنان و حزب‌الله به شدت از این تصمیم او استقبال کردند.

برخی از منتقدین این استقبال را نشانه‌ای از آغاز باب جدیدی از همکاری‌ها میان جنبلاط و جریان مقاومت و سوریه ارزیابی کرده‌اند و این درست در برابر تحلیل دیگرانی است که معتقدند سیاستمدار پیر لبنانی تنها قصد دارد قیمت و سهم خود را در معادلات سیاسی و یا در کابینه وحدت ملی این کشور بالا ببرد.

نگاه دیگری که به این رویکرد تازه جنبلاط وجود دارد تحولات اخیر سوریه و تلاش‌های دوسویه دمشق-واشنگتن برای نزدیک شدن به یکدیگر است. مضاف بر این باید به تحولات تازه‌ای که میان دمشق و ریاض و اقبالی که هر دو سو به نزدیکی بیشتر به یکدیگر نشان داده‌اند توجه داشت.

جنبلاط به عنوان یک سیاستمدار کارکشته به خوبی می‌دانست که حضور او در ائتلاف بزرگ اهل تسنن تنها حول محور دشمنی با سوریه و به بهانه قتل حریری شکل گرفته است و زمانیکه این هر دو عامل از بین بروند دیگر این ائلاف مفهوم خاصی نخواهد داشت و آنگاه او که رهبر بخشی از جامعه مترقی، سکولار و البته ضد افراط‌گرایی لبنان را در دست دارد خود را در میان این ائتلاف تنها خواهد دید.

این نگرانی زمانی در جنبلاط بیشتر متبلور شد که تلاش‌ها برای نزدیکی آمریکا- سوریه و سوریه - عربستان به موضوع بهبود روابط دمشق- بیروت نیز گسترش یافت و حتی زمزمه‌هایی مبنی بر دیدار‌های دوستانه میان اسد و حریری در فضای سیاسی لبنان حاکم شد. اگر دشمنان قدیمی در حال دوستی هستند، چرا این فرصت برای جنبلاط فراهم نشود.

این نگاه زمانی تقویت می‌شود و بیش از سایر نگاه‌ها مورد تأکید قرار می‌گیرد که بدانیم به تازگی یک روزنامه لبنانی از ارسال پیامی از سوی سوریه به او خبر داده است. بر اساس این پیام، دمشق سیگنال مثبتی برای جنبلاط فرستاده و اعلام کرده که بشار اسد آماده است جنبلاط را به حضور بپذیرد. شواهد نشان می‌دهد که جنبلاط از چنین پیامی به شدت استقبال کرده و تنها در انتظار است تا ابتدا دیدار اسد - حریری در دمشق برگزار شود و آنگاه او عازم سوریه شود.

درکنار این سه نگاه برخی دیگر بر این باورند که جریان مقاومت و هشت مارس با کمک سوریه، جنبلاط را به سمت خود یارکشی کرده‌اند و درست است که او در ابتدا، پیوستن به جریان هشت مارس را رد کرده، اما در آینده‌ای نزدیک بعید نیست که او ناگهان در کابینه این کشور با هشت مارسی‌ها ائتلاف کند و جریان اکثریت پارلمان را به سمت این جریان بچرخاند. او تاکنون با خروج از 14 مارس پارلمان این کشور را بدون اکثریت واگذاشته است، پس بعید نیست که در حرکت بعدی خود، شوک تازه‌ای را به پیکره سیاسی این کشور وارد نماید.

سوای از اینکه اقدام جنبلاط، بر تشکیل کابینه وحدت ملی لبنان تأثیری ندارد و فرمول ارائه شده در مورد این دولت از سوی عمده گروه‌ها و جریان‌ها پذیرفته شده است و سوای از اینکه این اقدام، نوعی سهم‌خواهی بیشتر از جریان حاکم، حرکتی مستقل و به نفع دروزی‌ها و ناشی از دور اندیشی او، اقدامی متأثر از نزدیکی دمشق-واشنگتن و دمشق-ریاض و یا ناشی از تلاش‌های سیاسی جریان مقاومت و هشت مارس بوده یا نه یک چیز بدیهی وجود دارد و اینکه جنبلاط با این کار، موازنه سیاسی در لبنان را به نفع جریان مقاومت به هم زده و سبب شده تا جریان غربگرای حاکم بار دیگر دچار تزلزل شود.

در واقع جنبلاط با این کار یک بار دیگر صحنه سیاسی لبنان را با پدیده‌ای تازه مواجه کرد که اگر خوشبینانه به آن بنگریم، به اظهار نظر نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزب‌الله می‌رسیم که مواضع اخیر ولید جنبلاط را کمک به حمایت از گزینه‌های ملی و ایجاد توازن لازم میان دو جریان 14 و هشت مارس توصیف کرده بود. اما نگاه بدبینانه معتقد است که جنبلاط با این کار، عرصه سیاسی لبنان را از این که هست پیچیده‌تر کرده، موجب تضعیف دولت حریری شده و ممکن است اختلافات سیاسی میان گروه‌های مختلف را تشدید کند.