امید به صبح دولتی شایسته

در جمهوری اسلامی ایران 21 وزیر برای مدیریت کلان 4ساله امور اجرایی کشور انتخاب می‌شوند. وکلای مردم در کمیسیون‌ها و صحن مجلس به بررسی صلاحیت ایشان می‌پردازند و بالاخره در یک یا چند جلسه رأی اعتماد، کابینه‌ شکل می‌گیرد.

در روزهایی که شاهد مجموعه بحث‌های نمایندگان موافق و مخالف در مجلس و نمایندگان دولت هستیم، به این فکر می‌کنیم که آیا نمی‌شود انتخاب‌هایی بدون چون و چرا داشته باشیم؟

هیچ روش و فرآیند عادلانه‌ای وجود ندارد که بتوان به کمک آن از بین همه استعدادهای موجود در کشور، شایسته‌ترین‌ها را انتخاب کرد؟

نمی‌توان دامنه انتخاب وزیر (و بعد معاونان ایشان و مدیران رده‌های بعدی) را تنگ‌تر از کف و سقف نامعلوم کنونی، تعریف کرد؟

آیا به جز معیارهای تصریح نشده، سلیقه‌ و رویکردهای جناحی، گزینش مدیرانی در سطح ملی ناممکن است؟

اصلاً فرض کنیم که صاحب یک شرکت خصوصی دلسوز نسبت به مال خویش، قصد دارد مدیری را برای کسب و کار خود انتخاب کند. او چه می‌کند؟ از میان فرزندان و فامیل برمی‌گزیند یا ترجیح می‌دهد بهترین را داشته باشد حتی از حلقه‌ای دورتر از نزدیکان خویش؟

در پی پاسخ این پرسش‌ها با جست‌وجو در یافته‌های دانش منابع انسانی دنیا، ابزار «کانون ارزیابی» به عنوان یکی از مناسب‌ترین شیوه‌ها جلب توجه می‌کند.

قابلیت‌های هر کاندیدا به کمک ابزارهای ساده اما کارآمد تعاملی و نوشتاری محک می‌خورد.

فرآیند کانون ارزیابی در پی آن است که برای درک قابلیت مدیر، پنج عامل مهم را محک بزند: دانش، مهارت، تجربه، شخصیت و تمایل‌ها. این پنج عامل با مدل شایستگی‌های تعریف‌شده هر سازمان (یا هر دولتی) سازگاری دارد.

محققان حوزه منابع انسانی به موارد ذیل به عنوان وجوه تمایز این کانون‌ها در برابر دیگر الگوها و روش‌ها اشاره دارند: دارای اعتبار قابل قبول و قابل استناد، تأکید بر تجزیه و تحلیل مسئولیت و شغل به منظور دستیابی به فهرست قابلیت‌های مورد نیاز، تأکید بر مطالعه دلیل‌های موفقیت شاغلین موفق در مشاغل مورد‌نظر، استفاده از شبیه‌سازی در ارزیابی‌ها به منظور قرار دادن افراد در موقعیت‌های واقعی و مشاهده و ارزیابی رفتارها، عمل‌ها و عکس‌العمل‌های آنان، ارزیابی براساس شواهد رفتاری عینی به جای قضاوت‌های ذهنی، تلاش برای تحقق اتفاق نظر ارزیابان از طریق گفت‌وگو و اقناع به جای رأی‌گیری.

متخصصان توسعه مدیریت اذعان می‌دارند که بهبود یک قابلیت تا سطح بالاتر از متوسط در یک فرد، بیش از یک‌سال زمان می‌برد. اگر وزیری، تنها در سه قابلیت از مجموعه قابلیت‌های هشت یا ده‌گانه مدل شایستگی‌های مرتبط با حوزه کاری خود، در حدی پایین‌تر از متوسط باشد، باید تقریباً 4 سال مستمر روی خود کار کند تا به بالاتر از متوسط برسد. یعنی اگر او تمام‌وقت متوجه بهبود قابلیت‌های فردی خود باشد، باید تا دمیدن صبح دولت بعد برایش صبر کرد.
کانون ارزیابی ابزاری است که می‌توان در صورت پایبندی عملی به شایسته‌سالاری و انتخاب عادلانه مدیران، از آن بهره گرفت.

این ابزار علمی، چون قابلیت‌های مدیر را از منظر رفتار مورد بررسی قرار می‌دهد و توسط ارزیابانی بی‌طرف انجام می‌شود، با چارچوب‌های ملی و آیینی و فرهنگی ما منافاتی ندارد.

هم دانش آن در کشور ما وجود دارد و هم خبرگان منابع انسانی در این مرز و بوم هستند که به دولتمردان کمک کنند تا از این ابزار، عالمانه و درست بهره‌گیری شود.

مشاور خلاقیت