زهرا فرهنگنیا: با اینکه این سمینار زیر عنوان کلی «ابنسینا» برپا شده بود، اما عمده بحث استادان سخنران جلسه به طور خاص در مورد موضوع «حرکت» در فلسفه ابنسینا بود که در مقالات و سخنرانیهای ارائهشده از دیدگاههای مختلف مورد بررسی و نقد قرار گرفته بود و نظرات مطرحشده بین سخنرانان و حاضران در جلسه به بحث گذاشته شد.
دکتر نجفیافزا در سخنرانی خود به موضوع حرکت قطعی و توسطی در فلسفه ابنسینا پرداخت. او ابتدا معنای حرکت قطعی و توسطی را از منظر ابنسینا شرح داد و سپس به بیان ابداعات و نظرات سایر حکمای یونانی و ایرانی- اسلامی در مورد حرکت قطعی و توسطی پرداخت. او اشکالاتی را که بر استدلالات طرفداران نظریه حرکت قطعی وارد شده بود یک به یک بیان کرد و پاسخهایی بر این اشکالات طرح و بیان کرد. او نظرات ابنسینا را در تأیید و قبول حرکت توسطیه مورد بحث قرار داد و سوالاتی پیرامون این مبحث مطرح کرد. پس از سخنرانی نجفیافزا استادان و دانشجویان حاضر در جلسه سوالاتشان را درباره مطالب عنوانشده مطرح کردند که بیشتر این پرسش و پاسخ بین او و انوار در جریان بود.
سخنران بعدی عبدالله انوار، کارشناس نسخهشناسی و مصحح، بود. انوار سالهاست بر روی متون کهن و به طور تخصصی متون سینوی کار میکند. او سال گذشته کار ترجمه کتاب شفای ابنسینا را بعد از بیست سال به پایان رساند که هنوز این ترجمه باارزش چاپ نشده است. انوار در این سمینار مقالهای با عنوان «رابطه حرکت و مقولات نزد بوعلی» را برای حاضران قرائت کرد. مقاله او دو بخش داشت. در بخش نخست او به توضیح چیستی مقولات و نحوه شناخت این موضوع پرداخت و در بخش دوم مقالهاش «حرکت» را توضیح داد. در واقع انوار در مقالهاش این هدف را دنبال میکرد که آیا مقولات حرکتپذیرند یا خیر و اگر حرکتپذیر نیستند چگونه نسبت و رابطهای میان آنها و حرکت وجود دارد و اگر حرکتپذیری مقولات اثبات شود اساساً کدام مقولات تحت عنوان حرکتپذیر قرار خواهند گرفت. مقاله انوار مقاله بسیار جامع و با کمی تسامح مقالهای تطبیقی بود از آن جهت که آرای فیلسوفان قدیم یونان و فیلسوفانی نظیر کانت و فیلسوفان اسلامی را در مقایسهای دقیق و اما مختصر پیرامون بحث حرکت در مقولات مورد توجه قرار داده بود. مقاله انوار از سوالبرانگیزترین سخنان مطرح شده در جلسه بود، که انتهای آن به پرسش و پاسخ بین حاضران انجامید و حتی بعد از اعلام وقت تنفس بین او و دانشجویان ادامه پیدا کرد.
پس از شروع مجدد جلسه محمد سعیدیمهر، استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، جایگاه میل در حرکتشناسی ابنسینا را به بحث گذاشت. مهمترین ارکان سخنرانی سعیدیمهر تعریف حرکت و تعریف طبیعت و میل در فلسفه ابنسینا بود. او سخناناش را با طرح این سوال ایجاد کرد که آیا تفاوتی بین حرکت در فیزیک ابنسینا و حرکت در متافیزیک ابنسینا وجود دارد؟ و اگر چنین تفاوتی هست آیا تفاوتی واقعی است؟ سعیدیمهر مبحث حرکت در آرای ابنسینا را موازی با آرای ارسطو در مورد همین مبحث به پیش برد.
سخنرانی سعیدیمهر به دلیل محتوای آن که نقش و جایگاه میل و طبیعت را در مورد حرکت به چالش میکشید و مورد سوال قرار میداد به طور منطقی با موضوع حرکت طبیعی و قسری پیوند خورد. برای تشریح حرکت طبیعی (یا طبعی) و قسری بیش و بهتر از هر چیز ریاضیات و فیزیک به کار فلاسفه و دانشجویان فلسفه میآید. و اساساً بحث حرکت یکی از نقاطی است که قویترین پیوند فیزیک و فلسفه در آن جا به چشم میآید.
سخنرانی رحیمی، استاد دانشگاه علم و صنعت، در واقع پاسخ به همین نیاز بود. موضوع، تبیین حرکت به لحاظ ریاضی و فیزیکی بود و نحوه ارائه رحیمی نه قرائت مقاله بود و نه سخنرانی. مانند یک کلاس درس روبهروی تخته وایتبردی که در گوشه سالن قرار داد بودند ایستاد و شروع به درس دادن کرد.
بین حاضران در جلسه دیروز هم دانشجویان گرایشهای مختلف فلسفه حضور داشتند و هم دانشجویان رشتههای مهندسی و میتوان گفت درس رحیمی که به خلاصهترین عبارت تبیین فیزیکی انواع حرکت بود، از جذابترین قسمتهای سمینار دیروز بود.
سمینار «ابنسینا» یکی از کوششهایی بود که بعد از سالها سعی شده بود به طور تخصصی و پویا در مورد این جهانیترین فیلسوف ایرانی، ابنسینا، بحث و تبادلنظر صورت بگیرد. هر چند سالن خالی پژوهشگاه علوم انسانی نشان میداد که تقریباً هیچ استقبالی از این سمینار نشده است و همان تعداد اندکی که در سالن حضور داشتند بخشی از دستاندرکاران پژوهشگاه بودند و تعدادی هم بنا به پیگیری و ارتباط با محافل علمی و تخصصی از این سمینار مطلع شده و در آن شرکت کرده بودند. جای بسیاری از دانشجویان و سایر استادان فلسفه در این سمینار خالی بود. شاید این سردی و بیرونقی به این هم برگردد که ما گمان میکنیم برای فلسفه یا علوم دیگر تبلیغات لازم نیست و اهلش آن را هر جا که باشد خواهند یافت. تصور درستی است؟ برای همایشها، سمینارها و جلسات تخصصی علمی تبلیغات کار پیشپا افتادهای است؟ شاید اگر در دور کُند فعالیتهای علمی و بینشاط دانشکدههایمان، به خصوص دانشکدههای علوم انسانی، دقیق شویم، در این مورد نظر منصفانهتری اعلام کنیم.
نظر شما