پیوند اقتصاد ژاپن با آمریکا شکست خورد

پیروزی حزب دموکرات ژاپن در انتخابات پارلمانی ژاپن، سرانجام پرونده حکومت 50 ساله حزب لیبرال دموکرات را بست. بدین ترتیب دوره جدیدی از حیات سیاسی در ژاپن شکل گرفت. با اینکه اطلاع از مختصات این دوره جدید نیز از اهمیت برخوردار است ولی همچنان چرایی حکومت 50 ساله یک حزب در کشوری توسعه یافته محور بحث بسیاری از کارشناسان است. از اینرو خبر نیز در گفت‌وگو با دکتر داود هرمیداس باوند کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل این موضوع را مورد واکاوی قرار داده است.

 *پیروزی حزب دموکرات ژاپن، پرسشی درباره چرایی حکومت 50 ساله حزب لیبرال دموکرات پدید آورد. شما برای این پرسش چه پاسخی دارید؟
 البته پیش از این یک دوره 10 ماهه نیز حزب دموکرات روی کار بود. بدین ترتیب حکومت 50 ساله به‌صورت مستمر نبوده و با یک سکته 10 ماهه مواجه بوده است. بعد از جنگ جهانی دوم و شکست ژاپن سرانجام در سال 1955 با امضای قرارداد صلحی میان دولت‌های پیروز از یک سو و ژاپن از سوی دیگر استقلال این کشور اعلام شد. اما شوروی این قرارداد را امضا نکرد و وارد صلح با ژاپن نشد، در نتیجه برخی عوامل دیگر نیز مزید این علت شدند تا نهایتاً ژاپن به آمریکا نزدیک شود و به لحاظ امنیتی در طیف همپیمانان آمریکا قرار بگیرد. رابطه تنگاتنگ ژاپن با آمریکا در حالی ادامه داشت که بر اساس پیمان صلح، ژاپن از حق داشتن ارتش ملی محروم بود و تنها پلیس داشت. این عدم استقلال نظامی - امنیتی دولتمردان ژاپنی را به سمت توسعه اقتصادی سوق داد. توسعه‌ای که تحقق آن مستلزم حاکمیت دولتمردانی همسو با آمریکا در ژاپن بود. چراکه ژاپن به لحاظ سیاسی- امنیتی به آمریکا وابسته بود. خلاصه اینکه در تمام سالهایی که توسعه اقتصادی اولویت اول دولت‌های حاکم بر ژاپن بوده، حزب حاکم (لیبرال دموکرات) نیز رابطه نزدیکی با آمریکا داشته است.

* بر این اساس اگر ژاپن ارتباط تنگاتنگی با آمریکا نداشت، نمی‌توانست به توسعه اقتصادی برسد؟
 بله، همین‌طور است. ژاپن کشور شکست خورده جنگ‌جهانی است که ناچار مجبور به پذیرش برخی شرایط و ملاحظات کشورهای پیروز این جنگ بود. توسعه اقتصادی نیازمند امنیت و ثبات سیاسی است. 4 جزیره ژاپن از سوی شوروی اشغال شده بود و این کشور نه تنها نسبت به پس دادن جزایر اقدام نمی‌کرد بلکه همواره ژاپن را در معرض تهدید قرار می‌داد. این شرایط در طول جنگ سرد نیز ادامه داشت. لذا امنیت ژاپن با آمریکا پیوند خورد و به مرور با توسعه اقتصادی پیوند مالی - اقتصادی نیز بین ژاپن و آمریکا بوجود آمد. لذا می‌توان گفت حداقل از نگاه حاکمان ژاپن همپیمانی با آمریکا یکی از لازمه‌های توسعه اقتصادی در ژاپن بوده است.

* وقتی برای سالیان متمادی تنها یک حزب حاکم می‌شود گردش نخبگان چگونه پدید می‌آید؟
ژاپن از جمله کشورهایی است که نخبگان در سطح بالایی در ساختار حکومت مشارکت داشتند چراکه نظام سیاسی این کشور چند حزبی است و مانند نظام‌های توتالیتر که در شکل چپ آن کمونیستی و با گرایش راست فاشیستی به‌شمار می‌روند، تک‌حزبی نیست. در تمام سال‌هایی که حزب لیبرال دموکرات حاکم بوده احزاب دیگر به‌عنوان مخالف و اپوزیسیون منتقد و کنترل‌کننده دولت بوده‌اند. در نظام‌های مدرن یکی از نقش‌های اصلی احزاب نظارت و کنترل دولت است. ضمن اینکه در اکثر سال‌هایی که لیبرال دموکرات‌ها حاکم بودند نتوانستند به اکثریت مطلق دست یابند لذا با احزاب کوچکتر ائتلاف کرده و دولت ائتلافی تشکیل داده‌اند. این اتفاق در دیگر کشورهای شکست خورده جنگ‌جهانی نیز رخ داده است. مثلاً در آلمان غربی دموکرات مسیحی‌ها پیروز می‌شدند ولی ناچار به ائتلاف با احزاب کوچکتر بودند و حزب سوسیال دموکرات نیز منتقد دولت باقی می‌ماند.

* به‌نظر شما چرا حزب لیبرال‌دموکرات بعد از پنجاه سال قدرت را از دست داد؟

در این مسئله چندعامل دخیل بود. نخستین و شاید مهمترین آنها بحران مالی اقتصادی است. همانطور که پیشتر گفتم اقتصاد ژاپن پیوند بسیار نزدیکی با آمریکا دارد لذا وقتی ایالات متحده آمریکا دچار مشکل اقتصادی می‌شود در نتیجه آناتومی سیاسی _ اقتصادی ژاپن نیز با بحران مواجه می‌شود. نرخ رشد اقتصادی و همچنین نرخ بیکاری فشارهای زیادی را به دولت وارد کرده بود. مسئله دوم؛ ضرورت و منطق تغییر است که تقریباً در سراسر جهان به یک اپیدمی تبدیل شده. پس از آنکه باراک اوباما با شعار تغییر توانست بر جمهوری خواهان پیروز شده و دوباره دموکرات‌ها را روی کار بیاورد خیلی‌ها از این شعار استفاده کردند. در حال حاضر در بیشتر کشورهای اروپایی احزاب از لزوم تغییر سخن می‌گویند، این موضوع در ژاپن نیز اجتناب ناپذیر بود. مسئله سوم؛ فرسودگی حزب حاکم بود. معمولاً حزبی که برای مدت طولانی حاکم می‌شود دچار فساد و فرسودگی می‌شود. در برخی احزاب برای حل این مسئله جناح چپ و راست در درون حزب ایجاد می‌کنند. با این حال طی دهه‌های گذشته فساد مالی گریبان بسیاری از مقامات ارشد حزب حاکم را گرفت. برخی از مقام خود عزل شدند، برخی زندانی شدندو حتی برخی نیز خودکشی کردند.

عامل چهارم، نسل جدید ژاپن است. این نسل دیگر نمی‌خواهد تحت سلطه آمریکا به فعالیت بپردازد. اینها خواهان استقلال امنیتی و استراتژیک از آمریکا هستند. حتی موضوع برچیدن و یا حداقل محدود کردن پایگاه‌های آمریکایی مستقر در ژاپن را به‌طور جدی مطرح کردند. آنهامعتقدند چتر امنیتی آمریکا دیگر برای ژاپن کارایی ندارد. مجموع این شرایط موجب شد تا حزب دموکرات بتواند در این انتخابات پیروز شود.