نمی‌دانیم چه تفکری پشت این اقدامات احمدی‌نژاد است

یاسر فاتحی: اولین سؤالی که به ذهن متبادر می‌شود حکم فقهی این کار است و اینکه آیا یک غیرمسلمان و حتی اهل کتاب (مسیحی) اجازه ورود به حرم معصوم (ع) را دارد یا نه؟ چه بسا که مذهب رئیس‌جمهور ونزوئلا شامل حرف و حدیث‌های بسیاری است. در خصوص بررسی ابعاد مختلف فقهی و سیاسی این امر به سراغ سیدمحسن صالح مدیر سیاسی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم رفتیم. وی معتقد است که اگرچه فقه شیعه منعی برای این امر ندارد ولی با توجه به قداست و حرمت معنوی این اماکن شایسته بود چنین امری رخ نمی‌داد. گفت وگوی «خبر» با این مدرس حوزه علمیه قم را در ادامه بخوانید:

حاج آقاصالح! حضور افراد غیرمسلمان در حرم معصومین مثل حرم امام رضا(ع) چه حکمی دارد و قاعده فقهی آن چیست؟
منظورتان حضور هوگو چاوز در حرم امام‌رضا (رع) است.

بله، دقیقاً!
بله اصلاً ایشان کمونیست است.

سؤال ما از شما درخصوص قاعده فقهی حضور ایشان در حرم رضوی است.
در فقه موردی مبنی بر حرمت حضور غیرمسلمان در حرم ائمه نداریم و تنها بحث حرمت حضور در اماکن متبرک مسجدالنبی و کعبه وجود دارد. البته بحث حرمت معنوی این اماکن برای حضور کفار جای تأمل دارد، و شاید به لحاظ شرعی هم منعی برای آن نباشد ولی به خاطر داریم که در زمان رژیم پهلوی هنگامی که همسر شاه قصد ورود به حرم حضرت معصومه‌(س) داشت، به خاطر ظاهر خاص وی مخالفت شد. دلیل این امر این بود که باید حرمت اخلاقی و معنوی این اماکن مقدس و معنویتشان حفظ شود. حضور افرادی که حتی اهل کتاب هم نیستند جای تأمل دارد. مقام معظم رهبری در‌خصوص اهل کتاب استثنائاتی قائل هستند و آنان را پاک می‌دانند ولی به لحاظ دین مبین اسلام، افرادی که هیچ کتاب آسمانی را قبول ندارند اساساً کافر هستند و حضورشان علاوه بر اینکه مسائل معنوی و اخلاقی را تحت الشعاع قرار می‌دهد به لحاظ مسائل شرعی به علت حکم نجاستشان مشکل‌ساز خواهد بود. به نظر می‌رسد با وجود اماکن و تالارهای مختلف دلیلی برای حضور این افراد در اماکن مقدسه وجود ندارد. اصرار برای حضور این افراد در این اماکن با توجه به شبهات و حساسیت‌هایی که در جامعه وجود دارد می‌توان تعبیر به بدسلیقگی و شاید کج‌سلیقگی کرد. حتی برخی مراجع در‌خصوص حضور اهل کتاب در مساجد نیز اشکال گرفته‌اند و آن را مشروط به این می‌دانند که هتکی در آنجا صورت نگیرد و حرمت مسجد رعایت شود. با این شرایط برای کسی که حتی اهل کتاب هم نیست، حضورش در این اماکن به قداست و معنویت این اماکن خدشه وارد می‌کند و به لحاظ معنوی و اخلاقی صحیح نیست.

مسئله‌ای که وجود دارد این است که خبرگزاری ایرنا، در حاشیه‌ای که از حضور چاوز در مشهد منعکس کرده خاطرنشان کرد که آقای چاوز بعد از کنفرانس خبری در تالار آیینه با مشایعت آقای احمدی‌نژاد به زیارت امام‌رضا(ع) رفت یعنی این‌گونه نبوده که تنها در یک تالار مجموعه حرم رضوی حضور پیدا کرده باشد؟
حرم اهل بیت یعنی مجموعه اطراف ضریح یک قداست مافوق دارد. یعنی شبستان‌ها و صحن‌های اطراف که جای خود دارد ولی خود حرم به لحاظ معنوی قداست دوچندان دارد که حتی در‌خصوص بانوانی که منع شرعی دارند، نمی‌توانند وارد آن شوند. به عبارت دیگر قداست آن تقریباً همانند قداست مساجد است. اگر به زیارت رفتن آقای چاوز به همراه رئیس‌جمهور صحت داشته باشد، کار دشوارتر می‌شود. به نظر من این کار اصلاً شایسته نبود. چون فردی که اساساً هیچ اعتقادی به خدا، ائمه معصومین‌(ع) یا پیامبر عظیم‌الشأن اسلام ندارد، گرچه شاید انسان خوب و وارسته‌ای باشد اما مباحث شرعی و دینی ما جایگاه خود دارد و باید حریم‌ها را رعایت کرد. از سوی دیگر، نمی‌دانم چه پشتوانه فکری و دینی پشت آن خوابیده که ما فردی را که اساساً اعتقاد به خدا نداشته باشد به زیارت امام رضا (ع) ببریم.

حال با توجه به این قضایا به عقیده شما باید چه موضعی از سوی علما و فقها در این خصوص گرفته شود؟ چنانچه قبل از آن مسئله مخالفت علما با وزرای زن نیز مطرح شده بود.
بخشی از عدم موضع‌گیری فقها مربوط به این مسئله است که به این موضع‌گیری‌ها ترتیب اثر داده نمی‌شود و به همین دلیل بسیاری از این مواضع بیان نمی‌شود. یعنی باید دوسویه بررسی شود. به عبارت دیگر شاید بخشی از سکوت علما و فقها معلول این امر باشد که احساس می‌شود به تذکرات و نصایح گذشته ترتیب اثری از سوی رئیس دولت داده نشده است فلذا سکوت کردند. چنانچه در بحث زنان بخشی از مراجع موضع‌گیری کردند و این موضع‌گیری را به مقام معظم رهبری منتقل کردند و معظم‌له به ریاست محترم جمهوری توصیه کرده بودند که نظر مراجع در این قضیه جلب شود و به گونه‌ای نشود که مخالفت دولت و مراجع پررنگ شود ولی متأسفانه ما هیچ تفاهمی در این امر شاهد نبودیم. گرچه سیستم حکومتی و ریاست جمهوری، تفکیک قوا و بحث ولایت فقیه و جمهوری اسلامی جایگاه خود را دارد ولی باید برای مراجع جایگاه خاصی درنظر گرفت و نظرشان محترم شمرده شود ولی در این قضیه آن‌گونه که باید آن تعامل حاکم نشد و علی‌الظاهر آقای احمدی‌نژاد اصرار بر این امر دارند که وزرای بعدی نیز باید زن باشند که به نظر می‌رسد این همان کج‌سلیقگی‌هایی است که باید جلوی آن گرفته شود و بیش از این به این مباحث دامن زده نشود.

با توجه به اینکه در دولت‌های گذشته مثل دولت هشتم حساسیت ویژه‌ای نسبت به رعایت مسائل دینی و معنوی‌مان توسط رئیس‌جمهور داشتیم که به نظر به میزانی که در دولت آقای احمدی‌نژاد شاهد این مسائل هستیم، در دولت خاتمی نبودیم ولی در دولت آقای احمدی‌نژاد دچار نوعی تساهل و تسامح افراطی شدیم. عقیده شما راجع به این مسئله چیست؟
البته در این قضیه نمی‌توان دولت هشتم را با دولت نهم مقایسه کرد و شاید مقایسه‌شان صحیح نباشد ولی هر دولتی باید به هنجارها و غرفیاتی که جزو رسومات حسنه جامعه است، توجه کند و این‌گونه بسته نگاه نشود که بالاخره من در حکومتی زندگی می‌کنم که ولی فقیه دارد و من تنها موظف به جلب نظر ولی فقیه هستم. به نظر من باید هنجارهای اجتماعی مدنظر قرار داده شود و از اقدامات و کارهایی که باعث ایجاد التهاب در جامعه می‌شود و باعث سنت‌شکنی به معنای غلط می‌شود، جلوگیری کنیم تا از این مرحله حساس عبور کنیم. همه مستحضر هستیم که در جریان رأی اعتماد به وزرای کابینه دهم توصیه مقام معظم رهبری در جلب رأی اعتماد برای بخش اعظم کابینه راهگشا بود. این دلالت بر این مسئله دارد که چون فضا ملتهب است، ما باید مقداری سنجیده‌تر عمل کنیم تا از این فضا عبور کنیم ولی متأسفانه احساس می‌شود در این فضا خیلی‌ها توجهی به این مباحث ندارند و تنها آن نیات و انگیزه‌ خود را اجرا می‌کنند و فارغ از تمام دغدغه‌ها فقط به منویات خود فکر می‌کنند. به نظر می‌رسد باید مقداری این منویات را کنار گذاشت و راهی را پیش‌رو قرار داد که تعامل، تفاهم و همدلی را درجامعه تقویت کند.