دست های پیدا و پنهان در انتخابات مصر

زهرا خدایی
رییس کمیسیون انتخاباتی مصر روز یکشنبه از رد صلاحیت برخی از کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری این کشور خبر داد. عمر سلیمان، رییس سابق سازمان اطلاعات و امنیت مصر و خیرت الشاطر، نامزد اخوان المسلمین و همچنین حازم ابواسماعیل از جمله رد صلاحیت شدگان هستند.

طارق ابوعطا، یکی از اعضای کمیسیون در خصوص رد صلاحیت عمر سلیمان گفته است که او نتوانسته رضایت و به عبارتی امضای 15 استان کشور را برای احراز کاندیداتوری خود بدست آورد. در خصوص خیرت الشاطر، نامزد اخوان المسلمین نیز که ماه پیش از زندان آزاد شد، کمیسیون مذکور اعلام کرده است که طبق یکی از بندهای قانون، باید از آزادی کاندیدای مورد نظر شش سال گذشته باشد تا او بتواند وارد عرصۀ سیاسی شود.خبرآنلاین در گفتگویی با صباح زنگنه، نمایندۀ اسبق ایران در سازمان کنفرانس اسلامی و رییس انجمن دوستی ایران و مصر آخرین تغییر و تحولات پیرامون انتخابات ریاست جمهوری مصر که دو ماه دیگر برگزار خواهد شد را مورد بررسی قرار داده است.
تحلیل و ارزیابی شما از رد صلاحیت عمر سلیمان و خیرت الشاطر چیست؟ آیا دلایل ارائه شده در خصوص رد صلاحیت الشاطر منطقی است؟
روند رد صلاحیت ها نشان می دهد که همچنان امکان دخالت های گاه و بیگاه از اطراف مختلف درعرصۀ انتخابات و روند سیاسی کشور وجود دارد و خواهد داشت. از طرف دیگر رد صلاحیت عمر سلیمان محتوایی نیست، بلکه شکلی است و اگر سلیمان اثبات کند که آن تعداد امضاءهای لارزم برای احراز کاندیداتوری را از 15 استان کشور بدست آورده، ممکن است صلاحیت وی مجددا تأیید شود. اما کمیسیون نسبت به سایر نامزدها دلایل محتوایی در واقع مطرح کرده است که در واقع حکمی تعریضی به آنها محسوب می شود که در واقع نوعی گرایش به سمت تضعیف نیروهای اسلامگرا محسوب می شود. اما به هر ترتیب اخوان المسلمین شخص جایگزین دیگری هم دارند و البته نامزدهای رد صلاحیت شده مدت 48 ساعت فرصت دارند تا نسبت به رأی صادره اعتراض کنند. بعد از آن، این احتمال وجود دارد که صلاحیت برخی از نامزدها مجددا احراز شود. اما نکتۀ مهم و مشترک اینست که همچنان هیئت عالی نظارت بر انتخابات و دستگاههای نظامی حاکم می توانند به انحاء مختلف بر روند انتخابات تاثیرگذار باشند.
بعد از این مهلت 48 ساعته شانس انتخاب مجدد کدامیک بیشتر است؟
این احتمال وجود دارد که خیرت الشاطر مجدداً انتخاب شود ولی عمر سلیمان راحت تر تأیید خواهد شد. چون اشکال و ایرادی که کمیسیون به آن استناد کرد، ظاهری بود.
با توجه به اینکه عمر سلیمان، یکی از مهره های اصلی رژیم قدیم بود، آیا مردم در قبال احراز مجدد کاندیداتوری وی ساکت خواهند نشست؟
اعتراض های مردمی ادامه پیدا خواهد کرد و به هیئت عالی نظارت فشار بیشتری وارد خواهد شد و آنها نهایتاً ناگزیر خواهند شد که به این اعتراضها تمکین کنند. اما این نکته را نیز باید در نظر داشت که در این روند که صلاحیت ها رد شد عملاً هیئت عالی نظارت از کنار اعتراض های مردم عبور کرد و گویی به آن اعتراض ها هیچ وقعی ننهاده و به همین دلیل شفیق، یک نظامی از رژیم گذشته و فرد دیگری آن هم در حد یک سرهنگ نیروهای امنیتی نیز تأیید صلاحیت شد. لذا هنوز شورای عالی نظارت به اعتراض های مردمی توجهی نشان نداده است.

اصولاً دلیل و اهداف کاندیداتوری عمر سلیمان چه بود؟
عمر سلیمان چهرۀ پیدا و پنهان حکومت مبارک بود که در همۀ امور استراتژیک کشور مصر تصمیم سازی می کرد اما به اسم مبارک ارائه می شد. در واقع او ادامه دهندۀ راه و رسم حسنی مبارک است که درصحنه های مراودات بین المللی با کشورهای مختلف و به ویژه با اسراییل و آمریکا نقش اساسی ایفا می کرد و بالاتر از بقیۀ دستگاهها و سازمانهای تصمیم ساز یا تصمیم گیر مصر عمل می کرد. بنابراین با این موقعیت، ورود او به عرصۀ رقابت های انتخاباتی ریاست جمهوری عملاً به معنای تلاش ارتش برای ادامۀ حفظ وضع موجود و نظام موجود است. نظامی که تنها یک مهره از آن(یعنی حسنی مبارک) کنار گذشته شده و باقیماندۀ رویه ها، روش ها و نهادها، همانی خواهد بود که در زمان حسنی مبارک بوده است. لذا با توجه به پیشینه نظامی، او عملاً نمایندۀ تشکیلات نظامی مصر در حاکمیت خواهد بود و این موقعیت به چالش با نیروهای بالنده و تأثیرگذار مصر خواهد بود.
با توجه به مخالفت های گسترده در خصوص کاندیداتوری وی آیا مردم توان کنار زدن وی را خواهند داشت؟
به لحاظ تعداد بعید به نظر می رسد که سلیمان بتواند آراء لازم را در انتخابات بیاورد اما به لحاظ راه و روش و مکانیزم های تجمیع آراء و یا مهندسی انتخاباتی او قطعاً می تواند نقش بزرگی ایفا کند، اما با تظاهرات گستردۀ مردم مصر به نظر می آید که پارلمان مصر ناگزیر خواهد شد که موضع گیری کند و ورود وی و سایر نیروهای وابسته به رژیم گذشته را به کنار بگذارد.
شانس اخوان المسلمین در برابر گزینۀ ارتش چقدر است و اصولاً وزن این نیروها در صحنۀ سیاسی مصر چقدر است؟
از نظر وزن کشی اجتماعی، نیروهایی مانند عمر سلیمان و یا عمر موسی و یا احمد شفیق در محصلۀ نهایی چیزی بیش از 20 درصد به نمی توانند به خود اختصاص دهند، اگر همۀ این نیروها جمع شوند و به یک نفر واحد رأی دهند، آن یک نفر بیش از 20 درصد نمی تواند رأی بیاورد مگر اینکه سیستم باقیمانده از زمان گذشته نوعی مدیریت انتخابات و مهندسی آراء را بخواهد اعمال کند که آنوقت این نسبت ها ممکن است تغییر کند.
نیروهای دیگر در صحنه مانند لیبرال ها، وفد قدیم و یا حزب آیندۀ انقلاب، نیروی اجتماعی چندانی پشت سرِ خود ندارند و رأی آنها چیزی در حدود 10 درصد بیشتر نمی شوند. نیروی غالب همچنان اخوان المسلمین است که علیرغم اعلام قبلی خود مبنی بر عدم ورود به انتخاباب ریاست جمهوری با قوت وارد صحنه شده و دو کاندیداها هم معرفی کرده اند که اگر برای یکی مشکلی پیش آمد، نفر دوم را عرضه کنند که این حکایت از تصمیم جدی آنها برای حضور در صحنۀ مصر دارد.
این نیرو با توجه به تشکیلاتی بودن و انسجام فوق العاده ای که در درون خود دارند و در انتخابات پارلمان مصر نشان دادند از ظرفیت بالای 45 درصد برخوردارند. اگر نیروهای متفرقه ای که در جبهۀ نیروهای اسلامگرا محسوب می شوند، کناره گیری کنند و به نفع اخوان المسلمین رأی بدهند این میزان به بالای 50 درصد خواهد رسید و قطعیت توفیق آنها در انتخابات تضمین خواهد شد. نیروهای سلفی نیز در بالاترین درجۀ خود بیش از 18 تا 20 درصد رأی ندارند و فردی هم که معرفی کرده اند مورد تشکیک قرار گرفته است چرا که مادر وی دارای گذرنامۀ آمریکایی است و بنابراین به احتمال قوی وی از صحنۀ انتخابات خارج خواهد شد و لذا سلفی ها ناگزیرند به یکی از گزینه های موجود تمایل نشان بدهند. اگر آنها به باقیماندۀ رژیم گذشته متمایل شوند طبعاً دچار ریزش خواهند شد و تقریباً نیمی از آرای آنها به نفع کاندیدای بعدی خواهد بود. اما در صورتی که آنها به نیروهای اسلامی گرایش پیدا کنند اکثریت نیروی آنها به نفع اخوان وارد خواهند شد و رقم معتنابهی در مجموع به نفع اخوان سر ریز خواهد شد.
اخوان پیشتر اعلام کرده بود که قصد شرکت در انتخابات ریاست جمهوری را ندارد. دلیل تغییر موضع این جریان چیست؟
علت اصلی که آنها اعلام کردند اینست که می خواستند دولت فعلی( دولت جنزوری) را کنار بگذارند و زمینه را برای یک دولت ملی جدید فراهم سازند. اما نظامیان با این طرح موافقت نکردند. لذا آنها احساس کردند که اگر صحنه را به همین ترتیب به صورت نیم بند مورد توجه قرار دهند ممکن است پایه های اصلی خود را در پارلمان(مجلس شورا و مجلس ملی) از دست بدهند و در نتیجه سرنوشت نامناسبی خواهند داشت بنابراین با ملاحظه اصرار و سماجت نیروهای نظامی بر حفظ دولت فعلی آنها تصمیم گرفتند که کار را یکسره کنند و هم حضورشان را در مجلس داشته باشند و هم در قوۀ مجریه.
پیش بینی شما از انتخابات ریاست جمهوری مصر چیست؟ آیا باید منتظر تصاحب نخست وزیری و ریاست جمهوری مصر برای اخوان المسلمین بود؟
بله. همین گونه است. مگر آنکه اتفاق غیرمنتظره ای قاعده و وضعیت موجود را تغییر دهد. اما روندی که الان وجود دارد و در حال پیش رفتن است اینگونه به نظر می رسد که اخوان المسلمین پست ریاست جمهوری را بدست خواهد آورد.
 

26349