همزمان با فرارسیدن ایام فرخنده عید ولایت و در آستانه روز مباهله، آیین رونمایی از آثار منتشر شده مرحوم علامه آیتالله حاج شیخ محمدرضا جعفری (ره)، به همت بنیاد فرهنگ جعفری و با حضور جمعی از اندیشمندان، استادان دانشگاه، شخصیتهای حوزوی، پژوهشگران و شاگردان آن عالم فرزانه به مناسبت ایام عید غدیر و در آستانه روز مباهله (یکشنبه، ۱۷ خرداد ماه) به همت بنیاد فرهنگ جعفری و در کانون اسلامی انصار برگزار شد.
آیینی که بیش از یک مراسم علمی، جلوهای از وفاداری به میراث ماندگار اندیشمندی بود که عمر خویش را در راه پژوهش، تعلیم، دفاع از مکتب اهلبیت(ع) و خدمت به فرهنگ اسلامی سپری کرد.
در ابتدای این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی روحانی، مسئول بخش تدوین بنیاد فرهنگ جعفری، با مروری بر روند شکلگیری و فعالیتهای این بنیاد، از تلاشهای گسترده و مستمر برای حفظ، احیا، تدوین و انتشار آثار علمی و فکری علامه جعفری سخن گفت.
وی با اشاره به جایگاه ممتاز علامه در حوزه تاریخ و کلام اسلامی اظهار داشت: آن مرحوم با نگاهی ژرف، روشمند و مبتنی بر منابع اصیل اسلامی، به بازخوانی حوادث صدر اسلام و تحلیل جریانهای فکری و سیاسی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) پرداخته و با استناد به قرآن کریم و منابع معتبر تاریخی، ابعاد مختلف جریان نفاق و تأثیر آن بر سرنوشت امت اسلامی را تبیین کرده است.
حجة الاسلام روحانی همچنین از وقف کتابخانه ارزشمند علامه جعفری به بنیاد فرهنگ جعفری خبر داد و آن را گنجینهای کمنظیر برای پژوهشگران دانست. این مجموعه عظیم که مشتمل بر حدود سی هزار جلد کتاب تخصصی، هزاران یادداشت علمی، دهها دفتر دستنوشته و صدها ساعت آثار صوتی و تصویری است، امروز یکی از غنیترین مراکز مطالعاتی در حوزه تاریخ، حدیث، کلام و معارف اسلامی به شمار میآید.
وی افزود: تاکنون دهها اثر از تحقیقات و درسگفتارهای علامه تدوین و منتشر شده و دهها عنوان دیگر نیز در مراحل مختلف تحقیق، تنظیم و انتشار قرار دارد. از جمله این آثار میتوان به مجموعههای تفسیری قرآن کریم، پژوهشهای گسترده پیرامون نهجالبلاغه و آثار تخصصی در حوزه امامت و تاریخ اسلام اشاره کرد.
مسئول بخش تدوین بنیاد فرهنگ جعفری همچنین از تشکیل «گروه مطالعات کاربردی آثار علامه جعفری» خبر داد و اظهار داشت: هدف از راهاندازی این مجموعه، استخراج روش علمی، نظام فکری و مبانی معرفتی آن استاد بزرگ و تبدیل آن به الگویی کارآمد برای نسل جدید پژوهشگران است.
وی همچنین به فعالیتهای آموزشی بنیاد اشاره کرد و گفت: دورههای عمومی و تخصصی در حوزههای امامت، کلام، حدیث و تاریخ اسلام با هدف تربیت پژوهشگران متعهد برگزار میشود و تاکنون دهها مقاله علمی و چهلوهشت عنوان از آثار علامه جعفری به چاپ رسیده است.
در ادامه این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین دکتر اسدی، مدیر حفظ و نشر آثار بنیاد فرهنگ جعفری، با اشاره به گستره وسیع میراث علمی برجایمانده از علامه جعفری، فرآیند استخراج، بازسازی و تدوین این آثار را تلاشی دشوار اما ارزشمند توصیف کرد.
وی گفت: بنیاد فرهنگ جعفری با نهایت دقت و امانتداری کوشیده است تمامی آثار، یادداشتها، فیشهای پژوهشی و درسگفتارهای آن عالم ربانی را بیکموکاست حفظ و برای آیندگان به یادگار بگذارد. تبدیل درسهای شفاهی به آثار پژوهشی مستند، مستلزم ساعتها بازشنوی، تطبیق منابع، بررسی متون و بازسازی فضای علمی جلسات درس است؛ تلاشی که گاه برای یافتن یک منبع یا مستندسازی یک روایت، روزها و ماهها زمان میبرد.
اسدی در تشریح مبانی مستندسازی آثار علامه افزود: سخنان ضبطشده، فیشها و یادداشتهای خطی و نیز کتابهای حاشیهنگاریشده توسط ایشان، سه رکن اصلی در فرآیند تدوین و انتساب آثار را تشکیل میدهد.
وی در ادامه به برخی از مهمترین آثار منتشرنشده علامه اشاره کرد و از مجموعه ارزشمند پژوهشهای مهدویت نام برد؛ اثری که با همکاری مرحوم آیتالله سیدعزیز طباطبایی تدوین شده و با استناد به منابع معتبر اهل سنت، تواتر احادیث حضرت ولیعصر(عج) را اثبات میکند؛ پژوهشی سترگ که یادآور تلاشهای ماندگار علامه امینی در اثبات حدیث غدیر است.
مدیر حفظ و نشر آثار بنیاد همچنین به کتاب «اسماعیلیه فی نشأة الولاء» اشاره کرد و گفت: این اثر با رویکردی علمی، منصفانه و سرشار از احترام به بررسی مبانی اعتقادی اسماعیلیه پرداخته و پس از ترجمه انگلیسی در زمان حیات مؤلف، با تطبیق مجدد و تحقیقات تکمیلی برای انتشار آماده شده است.
وی از انتشار قریبالوقوع مجموعه خاطرات علامه جعفری خبر داد و افزود: این اثر حاوی خاطراتی خواندنی و کمتر شنیدهشده از دوران نجف، سالهای پیش از انقلاب و فرازهای مهم زندگی علمی و اجتماعی ایشان است. همچنین مجموعه درسهای مهدویت و کتاب «بازخوانی حقوق مالی پیامبر اکرم(ص)» از دیگر آثاری است که مورد استقبال محافل علمی و مراکز آموزشی قرار گرفته است.
اسدی در پایان، با اشاره به ارادت عمیق علامه جعفری به خاندان عصمت و طهارت(ع)، اظهار داشت: اخلاص، محبت و دلدادگی ایشان به اهلبیت(ع) تنها یک باور علمی نبود؛ بلکه حقیقتی جاری در تمام ابعاد زندگی آن عالم ربانی به شمار میرفت و همین عشق خالصانه بود که به سخن، قلم و آثار او روح و ماندگاری بخشید.
مرحوم علامه آیتالله حاج شیخ محمدرضا جعفری اشکوری(ره)، از برجستهترین پژوهشگران معاصر در حوزه تاریخ اسلام، کلام و حدیث بود. وی در هفتم شوال سال ۱۳۵۰ هجری قمری در نجف اشرف دیده به جهان گشود و در دامان خانوادهای اهل علم و فضیلت پرورش یافت. سالیان طولانی از عمر پربرکت خود را در محضر بزرگانی چون آیات عظام سیدعبدالأعلی سبزواری، سیدابوالقاسم خویی و سیدمحمد روحانی سپری کرد و به یکی از چهرههای شاخص علمی حوزه نجف بدل شد.
او در کنار فعالیتهای گسترده علمی و پژوهشی، در مبارزه فکری با جریانهای الحادی و کمونیستی عراق نیز نقشی فعال داشت و در عرصه تألیف، تحقیق، تدریس و ترجمه خدمات ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت. همکاری در ترجمه انگلیسی «الکافی» و «نهجالبلاغه»، عضویت فعال در «جماعة العلماء» نجف و تربیت نسلهای متعدد از پژوهشگران و محققان، تنها بخشی از کارنامه درخشان این عالم فرزانه است.
کتابخانه شخصی علامه جعفری که از بزرگترین کتابخانههای تخصصی کشور به شمار میرود، شامل دهها هزار جلد کتاب و منابع ارزشمند فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی و نیز مجموعهای کمنظیر از نسخههای عکسی و اسناد پژوهشی است که از سال ۱۳۸۱ در قم و در قالب بنیاد فرهنگ جعفری در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است.
اما شاید زیباترین و تأثیرگذارترین بخش این آیین، نه رونمایی از کتابها و آثار، بلکه تجدید دیدار شاگردان، دوستان، همراهان و دلباختگانی بود که سالها در محضر آن استاد کمنظیر زانو زده و از چشمه دانش، اخلاق و معنویت او بهره برده بودند.
در میان چهرههای حاضر، هر نگاه، خاطرهای را زنده میکرد و هر دیدار، انسان را به سالهایی میبرد که در کلاسهای درس تاریخ، کلام، حدیث و معارف اسلامی، ساعتها محو بیان شیرین، استدلالهای استوار و اخلاق پدرانه آن استاد فرزانه میشدیم. گویی گذر سالها نتوانسته بود غبار فراموشی بر آن روزهای نورانی بنشاند و هنوز عطر آن جلسات علمی و معنوی در جان شاگردانش جاری بود.
دیدار یاران دیرین، همدرسان و همراهان آن روزگار، فرصتی شد تا بار دیگر خاطرات شیرین روزها، ماهها و سالهایی مرور شود که بیتردید از سرمایههای ماندگار عمر ما به شمار میآید؛ روزهایی که نه فقط درس و بحث، بلکه ادب، اخلاص، انصاف علمی، عشق به اهلبیت(ع) و شیوه درست اندیشیدن را از محضر استاد میآموختیم.
در لحظاتی از این مراسم، بسیاری از حاضران با چشمانی اشکبار از استاد خویش یاد کردند؛ از مردی که عمرش را وقف حقیقت نمود و هرگز در مسیر علم و دفاع از ولایت، از دشواریها نهراسید. نام و یاد او بار دیگر در فضای مجلس طنینانداز شد و دلها را به وادیالسلام نجف برد؛ همانجا که امروز پیکر پاکش در جوار مولایش، امیر مؤمنان حضرت علی بن ابیطالب(ع)، آرام گرفته است.
و چه شیرین است تصور مردی که عمری را در راه شناخت و شناساندن ولایت سپری کرد و سرانجام در سایهسار عنایت مولای متقیان آرام گرفت؛ مردی که قلمش در خدمت اهلبیت(ع)، اندیشهاش در مسیر حقیقت و قلبش سرشار از محبت خاندان رسالت بود.
در پایان این آیین، حاضران با قرائت فاتحه و نثار صلوات، درودها و سلامهای بیپایان خود را نثار روح بلند علامه جعفری کردند؛ عالمی که اگرچه از میان ما رخت بربسته است، اما آثار، اندیشهها، شاگردان و میراث گرانسنگ او همچنان زنده و الهامبخش خواهد ماند.
این مراسم، تنها رونمایی چند کتاب و اثر علمی نبود؛ بلکه تجدید عهدی بود با راه و مکتب عالمی وارسته که عمر خویش را در راه تبیین معارف اسلام، دفاع از ولایت، پاسداری از حقیقت و تربیت نسلهای حقیقتجو سپری کرد. بیتردید نام و یاد علامه محمدرضا جعفری (ره) در تاریخ پژوهشهای اسلامی و در حافظه علمی و فرهنگی حوزه و دانشگاه، همچنان درخشان و ماندگار خواهد ماند.
روحش شاد، راهش پررهرو و یادش جاودان
* خادم افتخاری اعتاب مقدسه عراق و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران
نظر شما