ناتو بدون ترکیه؟

قوت یافتن نقش و جایگاه اسلامگرایان در ساختار سیاسی ترکیه و نزدیکی هر چه بیشتر با کشورهاس مسلمان طی سال‌های اخیر، فارغ از دستاوردهای مثبت برای این کشور در حوزه خاورمیانه‌ای، به نوعی سبب افزایش مانع‌تراشی‌های غرب برای الحاق این کشور به اتحادیه اروپا شده است. البته فراموش نکنیم که علاوه بر دولت اردوغان، گرایش به سمت شرق در دولت‌های پیشین ترکیه نیز دیده می‌شد.

در سال 1996 که اربکان به نخست‌وزیری رسیدتلاش کرد سیاست نگاه به شرق را جایگزین سیاست نگاه به غرب ترکیه کند. در دوران اربکان، روابط ترکیه با کشورهای اسلامی توسعه یافت و حاصل تلاش‌های دولت او تشکیل اجلاس سران 8 کشور اسلامی تحت عنوان دی - هشت بود. دولت اردوغان با بهره‌گیری از تجربه دولت اربکان تلاش کرد سیاست نگاه به شرق اربکان را در سیاست نگاه به غرب سنتی ترکیه ادغام کند و از مزایای هر دو آنها بهره گیرد. علی‌رغم آنکه تلاش‌های اردوغان و عبدالله گل در عرصه سیاست خارجی به ویژه درخصوص تنش‌زدایی در منطقه، همکاری با اروپا و فعالیت‌های بین‌المللی دستاوردهایی زیادی را به دنبال داشته است اما به نظر می‌رسد که ادامه سیاست نگاه به شرق اردوغان در آینده‌ مناسبات این کشور با غرب را دچار نوساناتی کند.

دیوید شنکر مدیر پژوهش در حوزه سیاست‌های غرب در مؤسسه خاور نزدیک واشنگتن در یادداشتی تحت عنوان: «ناتوی بدون ترکیه؟» در روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال به سیاست‌های اخیر اردوغان و نگاه غرب به این کشور پرداخته است که در بخش‌هایی از آن به رابطه ترکیه با ایران نیز اشاره شده است.

این تحلیلگر ‌آمریکایی با نگاهی کاملاً خصمانه نسبت به سیاست‌های اردوغان، حضور ترکیه در همه ساختارهای غربی را رد می‌کند. در این یادداشت آمده است: ‌ترکیه از دیرباز در تلاش است تا با چانی‌زنی وارد ساختار اروپایی شود. اما امروز که بیش از یک دهه از روی‌کار آمدن اسلامگراها در این کشور می‌گذرد، پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا نه تنها دیگر محلی از اعراب ندارد بلکه باید این پرسش را مطرح کرد که آیا ترکیه باید در ناتو باقی بماند یا خیر؟

پیشرفت‌های صورت گرفته در ساختار ترکیه گویای آن است که علی‌رغم گرایشات سکولار این کشور، مواضع ترکها در قبال غرب شکل دیگری به خود گرفته است. نمونه‌های متعددی را می‌توان برای تغییر جهت ترکیه در سیاست‌ خارجی ذکر کرد. لغو مانور مشترک با اسرائیل نمونه بارز این امر است و از همه بدتر آنکه پس از این واقعه این کشور مانور مشترک خود را با سوریه- کشوری که در لیست محور شرارت آمریکا قرار دارد- برگزار کرد. این مانور دقیقاً زمانی برگزار می‌گردد که تنها چند هفته از تأسیس شورای همکاری‌های استراتژیک میان دو کشور می‌گذشت و شاید بتوان اقدامات اخیر این کشور را به معنای پایان مناسبات میان ترکیه و اسرائیل تلقی کرد.

این تحلیلگر آمریکایی در بخش دیگری از یادداشت خود پیرامون روابط ترکیه با ایران به طرح ادعاهایی پرداخته است که رنگ و بوی تئوری توطئه را دارد: آنکارا بیش از پیش به ایران نزدیک می‌شود آن هم در حالی که ایران همواره مواضع ناتو را در افغانستان و عراق تهدید کرده است. از سوی دیگر ایران بارها اسرائیل را به نابودی تهدید کرده و ترکیه بیش از هر زمان دیگری در حال فاصله گرفتن از اسرائیل است. و همه این مسائل در حالی اتفاق می‌افتد که دو کشور ایران و ترکیه توافقات امنیتی زیادی را میان یکدیگر به امضا‌ رسانده‌اند.

اردوغان مخالف اعمال هرگونه تحریم علیه ایران است و در آخرین اظهارنظر خود تصریح کرد که مواضع جامعه بین‌الملل در قبال پرونده هسته‌ای ایران باید تغییر کند. در مجموع به نظر می‌رسد که تغییر مواضع ترکیه در ساختار ناتو شکلی بنیادی یافته و در تضاد با چارتر 1949 این سازمان است.

شنگر در ادامه می‌افزاید: ‌هر چند که امروز سخن‌گفتن از خروج ترکیه از ناتو کمی زود است، اما به یاد داشته باشیم که در آینده‌ای نزدیک تحقق این امر دور از ذهن نیست. ناتو باید بیش از گذشته به تغییر جهت ترکیه و همچنین اعتماد به این کشور به عنوان شریک بیندیشد.

وال‌استریت ژورنال / ترجمه زهرا خدایی