زهرا خدایی
"شیر پنجاب" بالاخره انتخابات پارلمانی را بُرد. نواز شریف، مردی که همیشه جامۀ سنتی پاکستان را به تن دارد، در واقع همان ببر است- سمبل حزب مسلم لیگ، شاخۀ نواز- در زبان اردو شر(sher) هم به معنای شیر است و هم ببر.
حزب نواز در حالی به پیروزی رسیده که 22% از فقرای پاکستان در وضعیت بدی به سر میبرند و 44% بیسوادند. نخست وزیری که در دهۀ 1990 درهای کشورش را بر روی اقتصاد آزاد گشود، امروز امید دارد پاکستانِ در آستانۀ سقوط اقتصادی را به سامانی برساند. اما کارشناسان بر این اعتقادند که نواز روزهای دشواری را پیش روی دارد؛ او گزینۀ ارتش نیست و بارها با نظامیان رو در رو شده است. خبرگزاری خبرآنلاین در گفتگویی با پیرمحمد ملازهی، کارشناس شبه قاره، پیامدهای پیروزی حزب مسلم لیگ، شاخۀ نواز را مورد بررسی قرار است که در پی میخوانید: 
ناظران پیروزی نواز شریف را تحول مهم دمکراتیک میدانند، آیا فی الواقع همین گونه است؟
انتخاب شخص نواز شریف به عنوان نخست وزیر اندکی چالش برانگیز است: برای اینکه نواز شریف در دور قبل توسط ارتش از کار برکنار شد و یکبار دیگر نیز در دوران نخست وزیریاش و در زمان ریاست جمهوری غلام اسحاق خان از کار برکنار شد. به همین دلیل این احتمال وجود دارد که خود محمد نواز شریف، نخست وزیر نشود و برادر بزرگترش، شهباز شریف را به عنوان نخست وزیر معرفی کند، اما در هر حال حزب او یعنی مسلم لیگ، شاخۀ نواز حزب پیروز انتخابات است و ممکن است با سایر احزاب از جمله حزب انصاف عمران خان ائتلاف کند. برای اینکه عمران خان به ارتش نزدیک است و تا حد زیادی تلاشهای نواز شریف در همین راستاست تا مناسبات تیرهای را که با نظامیان دارد، تا اندازهای اصلاح کند.
در واقع در جریان مبارزات انتخاباتی نیز به همین دلیل با 10 حزب سیاسی و مذهبی از جمله حزب جماعت اسلامی، حزب جمعیت علمای اسلام شاخۀ فضل الرحمان در روزهای آخر مبارزات انتخاباتی در کراچی ائتلاف کرد به این امید که شدت مخالفت نظامیان از قدرت گرفتن مجدد حزب مسلم لیگ با خودش را کاهش دهد. هم اکنون نیز این احتمال وجود دارد که نواز شریف در پشت پرده قرار گیرد و شهباز جلو بیاید و نخست وزیر شود تا شاید پاسخی به نگرانیهای موجود پیرامون شخص نواز شریف باشد.
اقبال نواز شریف در میان مردم را چگونه ارزیابی میکنید؟
اینکه نواز شریف و حزبش بتوانند به وعدههایی که در ارتباط با حل مشکلات داخلی پاکستان، مسائل منطقهای و بینالمللی دادهاند، عمل کنند برداشت من اینست که حزب مسلم لیگ نهایت تلاش خود را برای بهبود شرایط اقتصادی خواهد کرد. به این دلیل که به هر میزانی که بحران اقتصادی و فقر در پاکستان گسترش یابد، به همان نسبت رادیکالهای اسلامی امکان نفوذ بیشتری در جامعه پیدا میکنند و گروههای میانهروی اسلامی موقعیت خود را از دست میدهند که مسلم لیگ نواز نیز شامل همین مسئله خواهد شد. بنابراین تا جایی که امکانپذیر باشد، طرحها و برنامههای که نواز شریف میتواند اجرا کند، قابل توجه است. به نظر من او همۀ تلاش خود را خواهد کرد اینکه در عمل چه اتفاقی خواهد افتاد مسئلۀ دیگری است.
نواز شریف به لحاظ اقتصادی، تجربیات خوبی دارد، او یک سرمایهدار صنعتی است و در بخش صنعت پاکستان فرد موفقی است و میتواند از آنها استفاده کند، اما موانع و چالشهای زیادی نیز پیش روی حزب مسلم لیگ نواز هست و نمیتوان گفت همۀ وعدههایی که در دوران مبارزات انتخاباتی وی داده شد، قابلیت اجرایی پیدا کند.
معمولاً این تجربه در میان کشورهای جهان سوم وجود دارد که بین عملکرد حکومتها و وعدهها هماهنگی وجود ندارد، هرچند پاکستان در شرایطی قرار دارد که هر حکومتی که روی کار آید علاوه بر وعده باید به سمت حل بسیاری از معضلاتی که کشور با آن روبروست، برود. مسئلۀ انرژی در پاکستان بسیار مهم است، در همین رابطه خط لولۀ گاز صلح که قرار است از ایران به پاکستان برود، از اهمیت زیادی برخوردار است. به نظرم نواز شریف در موقعیتی قرار دارد که میتواند این پروژه را اجرایی کند تا نیازهای بالای انرژی پاکستان را کاهش دهد.
سیاستهای منطقهای و بینالمللی نواز شریف و رابطه با همسایگان چگونه خواهد بود؟
نوازشریف دو وعدۀ مهم داده است که اگر آنها را عملی کند نقطۀ عطفی در تاریخ سیاسی پاکستان خواهد بود:
اول اینکه او اعلام کرده است پاکستان سعی در عادی سازی رابطه با هندوستان دارد و اجازه نخواهد داد گروههای افراطی کشمیری( و یا هر گروه رادیکال اسلامی دیگری) که در پاکستان هستند، به خاک هند از پاکستان حمله کنند و این نقطۀ بسیار مهمی است که میتواند در مناسبات منطقهای پاکستان و هندوستان تعیین کننده باشد؛ اگر نواز شریف به این وعده عمل کند، به نظر من پاکستان در موقعیت جدیدی قرار خواهد گرفت که بسیار به نفع کل منطقۀ جنوب آسیا خواهد بود و سبب تقویت جنبش "سارک" میشود که به دلیل اختلافات هند و پاکستان تاکنون نتوانسته کارایی داشته باشد.
اما مسئلۀ دیگری که نواز شریف به دنبال آنست، تعامل با گروههای افراطی است. او گفته که پاکستان سعی میکند با تحریک طالبان و گروههای رادیکال اسلامی به تفاهم برسد و مشکل فرقهای در پاکستان که منجر به تشدید خشونتها میان شیعه و سنی در کراچی، کویته، ایالت پختونخواه شده است را حل و فصل کند. بنابراین وعدۀ دوم مشرف نیز چالش برانگیز است و مشکلات زیادی دارد.
موضع نواز شریف در قبال افغانستان چیست؟
مسئلۀ کمک حزب مسلم لیگ نواز شریف به خروج امن آمریکاییها و ناتو از افغانستان از مسائل مهم در حوزۀ افغانستان و پاکستان است. این مسئله از این جهت چالش برانگیز است که در داخل پاکستان یک نگاه واحدی نسبت به این موضوع وجود ندارد، در بخش نظامی یک دیدگاه و در بخش مذهبی دیدگاه دیگری وجود دارد. اینها مسائل کلی هستند که نواز شریف با آنها روبروست. اما او امیدوار است بتواند با توجه به پشتوانۀ مردمی که در انتخابات بدست آورده، حرکتهای مهمی را در جهت حل و فصل مشکلات پاکستان بردارد.
چشم انداز مناسبات ایران و پاکستان با پیروزی حزب نواز شریف را چگونه پیشبینی میکنید؟
در این رابطه باید به این مسئله توجه کرد که ایران و پاکستان صرفنظر از اینکه چه حکومت، حزب و یا رژیمی در دو کشور حاکم باشد، مناسباتشان به حکم جغرافیا و مرزهای طولانی و پیوند امنیتی همواره باید حسنه باشد. این واقعیتی است که نواز شریف بیش از دیگران بدان توجه دارد.
نکتۀ دیگر اینست که مناسبات نواز شریف با عربستان سعودی نزدیکتر است تا ایران؛ به این دلیل که نواز شریف بعد از کودتای نظامی مشرف که به زندان رفت با میانجیگری پادشاه عربستان سعودی بود که آزاد شد و سپس به عربستان رفت. به اضافۀ اینکه به لحاظ ایدئولوژیکی دیدگاههای نواز شریف و حزب مسلم لیگ نواز با عربستان سعودی نزدیکتر است تا ایران. این مسئله را در رقابتهای موجود منطقهای باید مدنظر قرار داشت چرا که ممکن است رویکردهای نواز را نیز تحت تأثیر قرار دهد، اما نه در حدی که بر مناسبات ایران و پاکستان تأثیر منفی بگذارد؛ چرا که افکار عمومی در پاکستان متمایل به ایران است و هر کسی که در اسلام آباد در قدرت باشد، به آن توجه خواهد کرد.
شما می توانید نظر خود را درباره بازگشت نواز شریف به قدرت اینجا ارائه دهید.
4952
نظر شما