سردبیر را به رسمیت بشناسیم

 هر جا بنا به اقتضای کاری خود و بنا به میزان اقتدار هر یک ازطرفین، عناوینی جعل کرده‎اند و رویه‎های مختلفی ساخته شده است.

در قانون مطبوعات ، دو شخصیت به رسمیت شناخته شده اند: صاحب امتیاز و مدیر مسئول. تبصره 4 ماده 9 قانون مطبوعات مدیرمسئول را مسئول تک تک مطالب چاپ شده می‎داند و صاحب امتیاز را مسئول خط مشی کلی نشریه . به عبارت دیگر مسئول پاسخگویی در برابر شکایت‎های احتمالی مدیرمسئول است. معرفی مدیرمسئول نیز توسط صاحب امتیاز صورت می‎گیرد. معنای مخالف این گزاره آن است که صاحب امتیاز می‎تواند هر زمان که مصلحت بداند فرد جدیدی را به جای مدیرمسئول به هیئت نظارت بر مطبوعات معرفی کند و این کار را می‎تواند بدون عزل مدیرمسئول فعلی یا ضمن عزل او انجام دهد. یعنی مدیرمسئول فعلی تا تائید نفر بعدی، اختیارات و مسئولیت‎های قانونی را همچنان در عهده داشته باشد یا اگر کار به اختلاف کشیده است تا تصویب مدیرمسئول جدید، خود صاحب امتیاز مطابق ماده 14 قانون مطبوعات شخصا مسئولیت‎های مدیر مسئول را متقبل شود .

البته در اوایل دهه 70 رویه هیئت نظارت بر مطبوعات این بود که استعفای مدیرمسئول قبلی را نیز مطالبه می‎کرد و استدلالش هم این بود که اگر چه مدیرمسئول منصوب صاحبامتیاز است اما از آنجا که از هیئت نظارت هم تائیدیه می‎گیرد، عزل او به سادگی امکان پذیر نیست. علاوه بر این، گفته می شد در ماده 14 قانون مطبوعات هم صحبت از فوت و استعفای مدیرمسئول است نه عزل او، و لذا عزل مدیرمسئول بدون موافقت خود او و هیئت نظارت و صرفا با تصمیم صاحبامتیاز امکان پذیر نیست. متقابلا عده‎ای استدلال می‎کردند آیا رئیس جمهوری حق عزل وزرای خود را ندارد؟ مگر مجلس مدعی است که چون من به این وزیر رای اعتماد داده ام، پس رئیس جمهوری حق عزل او را ندارد؟

اگرچه صاحب امتیاز و مدیرمسئول، همچنان که گفته شد دو رکنی اند که در قانون مطبوعات به رسمیت شناخته شده‎اند اما به نظر می‎رسد ترکیب قدیمی قوانین خودمان -که در نشریات خارجی نیز تعقیب می‎شود- رساتر باشد. یعنی یک فرد یا یک بنگاه، مالک نشریه (صاحب پروانه) ویک فرد، سردبیر آن باشد. مسئولیت محتوا و جهت گیری‎های محتوایی با سردبیر است و او فقط در قبال مالک)حقیقی یا حقوقی)، خوانندگان ) وجدان حرفه‎ای و اخلاقی) و شاکیان احتمالی پاسخگو است. به عبارت بهتر، در این مدل کارکرد، وظیفه، مسئولیت و اختیارات محتوایی مدیرمسئول در سردبیر دیده میشود و کارکرد یا شأن مدیریتی، اجرایی و لجستیکی مدیرمسئول در یک مدیر اجرایی خلاصه میگردد که زیر نظر مالک(صاحب امتیاز) یا حتی سردبیر فعالیت میکند.

البته این امکان برای نشریات بزرگ وجود دارد که یک فرد از طرف صاحب امتیاز (مالک) به عنوان مدیرعامل فعالیت کند. صاحب امتیاز سرمایه‎‎اش را وسط گذاشته است و حق دارد فردی را برگزیند که از نظر اقتصادی، این سرمایه را درست مدیریت کند (مدیرعامل) و ضمنا فردی را برگزیند که از نظر محتوایی، نشریه را به جایگاه مطلوب برساند. در دنیای صنعت و سهام ، نام مدیر ارشد اجرایی با توجه به سابقه و عملکرد او قیمت سهام یک شرکت را بالا و پایین می‎برد، همچنین در دنیای مطبوعات نام یک سردبیر موفق، تیراژ نشریه را تحت تاثیر ، قرار می‎دهد . در صنعت مطبوعات، این تاثیر مضاعف می‎شود چون هم صنعت است و هم مطبوعات.