فاطمه علی اصغر: اما سند تحول بنیادین آموزشوپرورش که تا این اندازه در محافل مختلف چالش برانگیز شده، شامل چه مباحثی است ؟ ادعای مسوولان ارشد وزارت آموزش و پرورش این است که این سند، راه تحول را به مدیران میانی نشان میدهد و این که با توجه به تمام مولفه های موجود کدام راه و روش از همه مطلوب تر است.اما این ادعایی گزاف است و به نظر می رسد که خود مسئولان به چالش های که با اجرایی شدن این طرح به وجود می آید ، بیش از دیگران اشرف دارند. به طوریکه دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش با تاکید بر اینکه هر تحولی با مقاومت روبرو خواهد شد و همیشه در زمان تحول عدهای حافظ منافع موجود و عدهای همراه با تحولات جدید بوده اند، این چالش را در غالب دو گروه موافق و مخالف تغییر تعریف می کند . از سوی دیگر او معتقد است:« زمینه تحول پذیری در جامعه به ویژه در زمینه آموزش و پرورش با اطلاع رسانی باید فراهم شود.تحول در آموزش و پرورش باید سبب پاسخگویی به خواسته های مردم شود.از سویی تحول در آموزش و پرورش، یک بار برای همیشه برای همیشه اتفاق نمی افتد بلکه این تحول در حال دگرگونی و کاری مستمر است.»
با جدی شدن بیشتر این طرح ، تصمیم گیری ها هم به نوعی قطعی شد. به طوریکه دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش اعلام کرد:« سند تحول بنیادین آموزش و پرورش برای تصویب نهایی در انتظار نظر نهایی شورای عالی انقلاب فرهنگی است.» مهدی نوید ادهم ، به این گفته اکتفا نکرد و بحث هایی را در زمینه تحلیل های کارشناسی انجام شده برای تغییر ساختار نظام مطرح کرد :« در این سند بر اصول حاکم بر تعلیم و تربیت تاکید شده و از تمام منابع نظری و مشابه و همچنین آخرین یافتههای علمی و پژوهشی داخلی و خارجی در این زمینه برای تدوین آن استفاده شده است. 450 نفر از صاحب نظران آموزش و پرورش و اساتید دانشگاه و پژوهشگران در تدوین این سند مشارکت داشته و 80 مقاله علمی و تخصصی با موضوعات مختلف و مرتبط با آموزش و پرورش ارسال و همچنین از الگوی آموزش و پرورش 206 کشور برای تدوین این سند استفاده شده است.» اما آیا این ادعا درست است؟ بسیاری از کارشناسان آموزشی مستقل معتقدند این طرح در فضایی کاملا دولتی تدوین شده است و اکنون انتقادهای خود را مطرح می کنند.
«محمدعلی حیاتی»، مخبر کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس معتقد است مه هرچند تحول نظام آموزشی یک ضرورت تاریخی است با این حال نباید عجولانه و پیش از نهایی شدن آن در مجلس، به اجرای آن فکر کرد.
با توجه به بحث های اخیر درباره سند تحول بنیادین به ویژه تغییر ساختار نظام آموزش و پرورش و اعلام هیات دولت درباره برداشتن دوره راهنمایی و مقطع پیش دانشگاهی، شما این تحول ناگهانی را چگونه ارزیابی می کنید؟
من به عنوان نماینده مردم در کمیسیون آموزش و پرورش باید به این امر اذعان داشته باشم که ما بعد از پشت سر گذاشتن دوره های مختلف نیازمند بودیم که بازنگری عمیقی روی ساختار آموزش و پرورش داشته باشیم. به نظر من لازم بود و است که اقدامات کارشناسی و مصاحبه های جدی و عمیقی در این زمینه انجام شود و قطعا همه این بررسی ها به مجلس آمده و تغییراتی اتفاق می افتد. با این وجود معتقدم که نباید پیش از تصویب مجلس این امر به اطلاع عمومی برسد. در ابتدا باید شورای عالی آموزش و پرورش این طرح را بررسی و کارشناسی کرده و سپس به عنوان یک لایحه در مجلس مطرح کند و شور بگذارد ،در صورتیکه بررسی ها و گفت و گوهای پیرامون این طرح در بین نماینده های مربوطه به نتیجه رسید این طرح تصویب شده و جنبه اجرایی پیدا می کند. بعد از آن است که این امر رسانه ای شده و مردم در جریان آن قرار می گیرند.به هر حال هنوز طرحی تصویب نشده است.
صرفنظر از این که تصمیم گیرنده نهایی در ورد تغییر ساختار چه نهادی باشد، شما فکر می کنید تغییر ساختاری در نظام آموزش و پرورش لازم است؟
برای بررسی این بحث لازم است که نگاهی به تاریخ ساختار آموزش و پرورش بیاندازیم. نظام آموزش و پرورش ما تا سال 46 _47 به این صورت بود؛ یک دوره ابتدایی 6 ساله یک دوره متوسطه 6 ساله اول یعنی سیکل اول و دوم تغییر کرد . سیکل اول آمادگی شناخت استعدادها و سیکل دوم تخصصی بود. اما این سیستم از سال 50 به صورت 5 سال ابتدایی، 3 سال راهنمایی و 4 سال متوسطه و بعد از انقلاب جمهوری اسلامی هم به صورت 5 سال ابتدایی و 3 سال راهنمایی و 3 سال متوطه و پیش دانشگاهی تغییر کرد.بعد از انقلاب اسلامی بازنگری در سیستم آموزش و پرورش تغییرانی ایجاد شد. هدف از ایجاد دوره راهنمایی، تشخیص استعدادها و علاقه فردی دانش آموزان و راهنمایی آنها به رشته های مختلف دبیرستانی با توجه به استعدادهای فردی و نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور است. در پایان این دوره دانش آموزان با توجه به نتایج امتحانات و علاقه فردی برای ادامه تحصیل در دبیرستان به انتخاب رشته می پردازند. در طول زمان اهداف اولیه تاسیس این دوره به دست فراموشی سپرده شد تا جایی که حتی تعیین رشته تحصیلی دانش آموزان در سال دوم دبیرستان انجام می شود. در واقع دوره راهنمایی تحصیلی، سال هاست که حذف شده است و فقط عنوان آن باقی مانده است. با این وجود به نظر من در طرح جدید موضوع هدایت تحصیلی دانش آموزان و زمان آن مبهم است. پرکردن شکاف بین مقاطع آموزشی نیز نیاز به تغییرات محتوایی و کیفی دارد .
با توجه به توضیحی که در این زمینه دادید ، در حال حاضر به نظر شما بازگشت به ساختار نظام آموزش و پرورش به سال 46 در پیشبرد اهداف آموزش موثر است؟
در شرایط فعلی به اعتقاد من پیش دانشگاهی ضرورتی ندارد . چرا که این مقطه سال 70 اضافه شد برای اینکه پشت کنکوریها را کم کنند. و هر دانش آموزی بتواند تنها با دیپلم کار کند تا اینکه یک سال هم پیش دانشگاهی بخواند. اما واقعا این مقطع توانست در این زمینه موثر باشد؟ شکل پیش دانشگاهی برای بچه ها در سطح دانشگاه ها توسعه پیدا کرد که اکثر متقاضی ها می توانند شرکت کنند. با این وجود همه احتیاج به مطالعه دارد. و باید دید که آیا تنها با تغییر ساختار می توانیم به اهدافی که داریم دست پیدا کنیم یا اینکه باید محتوا را نیز تغییر دهیم؟ نکته دیگر اینکه دوره ابتدایی را هم باید با توجه به اضافه کردن یک سال به آن مورد توجه قرار دهیم.چراکه با این تغییرات سن ورود 5 سال می شود . آن وقت باید ببینیم که یک دانش آموز 5 ساله چگونه در کنار یک دانش آموز 11 ساله قرار بگیرد. در ضمن در طرح جدید هر دانش آموزی در سن 17 سالگی فارغ التحصیل می شود . به خصوص درباره پسرها که 18 سالگی به خدمت سربازی می روند . یک سال نیروی جوان بدون برنامه ریزی رها می شود که باید برای همه اینها فکر کرد.
آیا تغییر نظام آموزشی را باید از تقسیم مقاطع تحصیلی آغاز کرد یا محتوای آموزشی؟
همانطور که گفتم در حال حاضر یک دانش آموزی که دیپلم می گیرد آیا می تواند وارد بازار کار شود؟ خیر و این به ساختار آموزشی بر نمی گردد به محتوای درسی برمی گردد که ما باید تجدید نظری هم در این زمینه داشته باشیم و بررسی ها و کارشناسی های مفصلی انجام دهیم.البته باز هم تاکید می کند که همه اینها باید با حساسیت بسیاری تصویب و اجرایی شود.
نظر شما