محمدرضا اسدزاده: فرصتی که اگرچه نه به نیت یک گفت گوی رسانه ای فراهم شد بلکه ایشان با همان سعه صدر و نگاه عمیقشان به عنوان مرجع بزرگ جهان اسلام، همواره تلاش داشته اند تا پاسخگوی جست وجوگران دین باشند. این گفت گو اگر چه زمانی پیشتر انجام شده است، اما سرویس اندیشه خبرآنلاین به یمن این شب بزرگ که میلاد رحمت دو عالم است ، آن را در اختیار خوانندگان و مشتاقان قرار میدهد.
حضرت آیت الله همان طور که مستحضرید در ایام میلاد حضرت رسول (ص) دوست داریم از بیان شیوای شما در روز میلاد آن حضرت بهره ای ببریم. حضرتعالی در کتاب " ندای اسلام " اشاره های عمیقی به مساله امت اسلامی و پیامبر داشته اید . در این باره اگر اشاره ای به برخی مسائل داشته باشید، بهره مند خواهیم شد؟
مورخین نوشته اند که روز تولّد آن بزرگوار دگرگونی هایی در جهان رخ داد: طاق قصر کسری شکاف خورد و کنگره های آن فرو ریخت؛ دریاچة ساوه خشک شد؛ آتشکدة فارس که چندین سال روشن بود خاموش شد؛ همة پادشاهان جهان در آن روز حیران، سرگردان و گنگ بودند؛ همة بتها بر روی یکدیگر فرو ریختند و سحر ساحران در آن روز بی اثر بود. کلمة لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ در جهان طنین انداز شد و چون به دنیا آمد از نور وجودش عالم منور شد. گفت لا اله الا الله و جهان با او گفت: لاَ اِلهَ اِلاَّ الله.
قرآن شریف دربارة رسول اکرم چنین می فرماید: وکذلک جعلناکم امة وسطاً لتکونوا شهداء علی النّاس ویکون الرسول علیکم شهیداً . "شما را امتی میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر نیز بر شما گواه باشد". این آیه شریفه دو معنی دارد: ظاهر آن که همه آن را درک می کنند این است که امت اسلامی سرمشق جامعة بشریت قرار داده شده است تا جامعه از آنان پیروی نماید، و رسول گرامی نیز سرمش امّت اسلامی است. اما معنایی دقیقتر نیز دارد که ائمة طاهرین علیهم السلام استفاده نموده اند، و مفسرین شیعه مخصوصاً استاد بزرگوارمان علامه طباطبایی بحث مفصلی به پیروی از روایات در آن نموده اند. و آن معنی این است که امّت اسلامی در روز قیامت شاهد اعمال هستند و چون همة امّت اسلامی لایق این عمل نیستند، امر منحصر می شود به ائمة طاهرین. روایات فراوانی از سنی و شیعه در دست است که آیه شریفه به معنی دوم تفسیر شده است.
خلاصة کلام آیه شریفه چنین است که پروردگار عالم ائمة طاهرین را آفریده تا آنان شاهد اعمال در روز قیامت باشند، و رسول اکرم را شاهد بر اعمال آنان قرار داده است. و چون شاهد باید در این دنیا بر همه اشراف داشته باشد تا بتواند در روز قیامت شهادت دهد. اگر در این دنیا مسائل را ندیده باشد معنی ندارد که در آخرت شاهد باشد. بنابراین باید برای ائمة طاهرین، احاطة وجودی بر عالم هستی باشد تا اطلاع و إشراف بر اعمال پیدا کنند. حتی باید این إشراف بر اسرار نیز وجود داشته باشد تا بتوانند روز قیامت کیفیت اعمال را نیز شاهد باشند. این همان واسطة فیض است که در اصطلاح، ولایت تکوینی نامیده اند. از این جهت معنی آیة شریفه چنین می شود که ائمة طاهرین واسطة فیض برای این عالمند و پیامبر گرامی واسطة فیض برآنان. و این است معنی روایاتی که رسول گرامی را عقل کل، نور مطلق یا اول ما خلق الله نامیده است. البته بحث در این باره مفصل است که مجال نیست.
پیامبر اسلام از القاب و ویژه گی های بزرگشان رحمته لالعالمین بودن است. این بعد پیامبر را بیشر توضیح بفرمایید؟
هیچ رئوفی و رحیمی مثل او دیده نشده است. وقتی که دختر حاتم طایی به دست مسلمانان اسیر شد و به مدینه آمد، مسلمان شد و پیامبر گرامی او را با افراد امینی نزد برادرش عدی بن حاتم فرستاد. عدی از گفته های خواهرش تصمیم گرفت خدمت رسول اکرم برسد و از نزدیک با اسلام آشنایی پیدا کند تا با بینش بیشتری مسلمان شود. می گوید با پیامبر به خانه می رفتیم، زنی در میان راه جلوی پیامبر را گرفت و سخن گفت. رسول گرامی ایستاد و به حرفهای او گوش فرا داد و با مهربانی بدو پاسخ گفت. آن زن خیلی معطّل کرد ولی پیامبر گرامی کام او را قطع نکرد. عدی می گوید برهان اول برای رسالت او برایم روشن شد. چون به خانه رفتیم تشریفات وجود نداشت. فرش خانه را پوست گوسفند تشکیل می داد و غذای خانه نان جوو نمک بود. پس دلیل دوم برای نبوّت او ظاهر شد. کسی که قدرت دارد، پول دارد، مکنت دارد، مرید دارد و پیامبر نباشد، سیر سلوک او با مردم و وضع خانه اش آن طور باشد؟ در آخر کار معجزه
رسول اکرم با این رقّت قلبش که وقتی صدای گریة بچه ای را که مادرش در نماز است می شنود، با عجله نماز خود را تمام می کند؛ همین پیامبری که وقتی دختر بچه ای را می بیند که پولش را گم کرده است، به او پول می دهد و همراه او برای شفاعت تا در خانة صاحبش می رود، وقتی می بیند که یهودی متقلب، توطئه می کند، عهد شکنی می کند، جاسوسی می کند، سدّی برای پیشرفت اسلام است و بالاخره وجود آنان مانع از پیشرفت است، دستور قتل هفتصد نفر از آنان را می دهد؛ این است مقام جمع الجمعی، یا انسان با ابعاد مختلفه.
معمولاً اگر انسان، راه زهد و عبادت و ریاضت و به اصطلاح فلسفی، جنبة یلی الرّجی را گرفت، رفتارش با مردم خوب نیست و نمی تواند در میان جامعه راه یابد، نمی تواند بر دلها حکومت کند و سرانجام جنبة یلی الخلقی او قوی نخواهد بود. پیامبر گرامی جنبة یلی الرّجی بسیار قوی داشت. و همه می دانیم قبل از بعثت کوه حرا جایگاه عبادت او بود، و همه می دانیم که مقام عبودیت او به اوج رسیده بود. ولی دربارة جنبة یلی الخلقی او، قرآن درباره اش می فرماید: فبما رحمةٍ من الله لنت لهم ولو کنت فظاً غلیظ القلب لانفضوا من حولک "به واسطة توفیق و رحمتی که از طرف خداوند شامل تو شده است رقیق القلب هستی و با مردم با مدارا رفتار می کنی و اگر در گفتار خشن و دل سخت بودی از اطراف تو متفرق می شدند" یعنی ای محمد جنبة یلی الخلقی داری. از نظر گفتار، خوش گفتاری، از نظر رفتار، خوش رفتاری، به زبان و به عمل مردم را متفرق نمی کنی، با زبانت و عملت مردم را جمع نموده ای. رقیق القلبی، سخت دل نیستی. و جداً کسی مثل پیامبر گرامی باید، تا هر دو جنبه را بنحو عالی دارا باشد.
این که گفته شده پیامبر خاتم، دارای صفات کمالیه است، به چه دلیل است؟
بله . پیغمبر خاتم دارای همة صفّات کمالیّه بود با این که میان بسیاری از صفات کمالیّه را جمع نمودن کاری است بس دشوار، عالم بود، عاشق بود، عارف بود، با دشمن سرسخت بود، شجاع بود، همیشه متبسم بود، عاقل بود، به آخرت اهمیت می داد، به دنیا نیز اهمیت می داد، زاهد بود، فعّال بود، استقامت داشت.
بلغ العلی بکماله کشف الدجی بجماله
حسنت جمیع خصاله صلّوا علیه وآله
کمالش به همة مراتب عالیه رسید، به جمالش همة تاریکی ها برطرف شد، همة صفات او نیکو بود، درود فرستید بر او و آلش. شرافت، کرامت و صفات عالیة رسول اکرم و معجزات او چنان فراوان است که کتابها دربارة آن بزرگوار نوشته شده است.
این شب ، میلاد بزرگترین امام عالم شیعه نیز هست . حضرتعالی نکات عمیقی درباره حیات علمی امام جعفر صادق علیه السلام در کتاب اسلام در اروپا نوشته اید. چرا حضرت صادق به پایه گذاری مکتب شیعه شهرت پافته است؟
امام جعفر صادق علیه السلام مدرسهای افتتاح فرمود که تا آن عصر در اسلام بیسابقه بود، و پس از آن عصر نیز نظیر آن دیده نشد. شاگرد آن حضرت رشتههای مختلف علم مانند کلام و مناظره و الهیات و فقه و تفسیر و حدیث و ادب و علوم طبیعی و شیمی و منافع الاعضاء و رشتههای دیگر را از مکتب آن حضرت فرا میگرفتند. و این مکتب آن حضرت بود که بزرگترین علمای علوم قرآن و فقه و کلام و شیمی و غیره را به دنیا تحویل و افرادی مانند محمد بن مسلم، زراره، هشام. ابان بن تغلب. ابوحنیفه. مالک بن انس هم از شاگردان آن حضرت بودند این عده که از مشاهیر علمای اسلام است و در علم رجال متبحر است چهار هزار نفر از شاگردان حضرت صادق علیه السلام را به نام در یک کتاب جمعآوری کرده، و از هر کدام در یک موضوع علمی و اسلامی از آن حضرت کلام و حدیثی نقل کرده است وقتی در مسجد کوفه احصاء شد چهار صد نفر از آن حضرت نقل علم و حدیث میکردند کتاب توحید مفضل، و رساله اهلیلجه، و مباحثات آن حضرت با رؤسا و سران زناوقه و ملاحده، و مادیین همه موجود است. اطلاع و علم وسیع آن حضرت را از طب و تشریح و خواص اشیاء ثابت میکند.
فقه شیعه که متضمن هزارها ماده قانونی و تعلیمی، و برنامهای عملی و اخلاقی اسلامی است در بیشتر و بلکه تقریباً در تمام موارد مدیون علوم بیپایان امام صادق علیه السلام است. در مثل احکام حج که یکی از بزرگترین فرائض اسلام، و متضمن فلسفههای عالی و با ارج است دنیای اسلام از دریای علوم امام صادق علیه السلام مستفیض است و به قول ابوحنیفه همه عائله امام جعفر صادقند، و حدیثی در صحیح مسلم از کتب اهل سنّت از آن حضرت روایت شده است که مأخذ حدود چهارصد مادّه راجع به احکام حجّ است که اهل سنّت از آن پیروی مینمایند.
برای هر کس که تاریخ را مطالعه کند قطع حاصل میشود که امام صادق علیه السلام از علوم غیب آگاه بوده است. حتی ابن خلدون که از فلاسفه مشهور و علمای علم الاجتماع است با اینکه به واسطه دوری منطقه و وضع سیاسی محیط از علوم و فضایل اهل بیت اطلاع کافی نداشته است در فصلی که در کتاب خدایی راجع به امکان اطلاع بشر بر علم غیب بحث میکند از امام صادق علیه السلام نام میبرد. و میگوید (قریب به این مضمون) عجیب نیست شخصی مثل جعفر بن محمد با آن مقام و منزلت. و صفای باطن از علم غیب با اطلاع باشد.
نکتهای که در اینجا اشاره کردید این است علت اینکه حضرت صادق علیه السلام در بین ائمه علیهم السلام در این حدّ موفق به نشر علوم اسلام، و معارف قرآن گردید که حتی به این مناسبت مذهب شیعه که همان اسلام خالص است به نام آن حضرت معروف و جعفری نامیده شد این بود که اوضاع و احوال سیاسی زمان آن حضرت این فرصت را به ایشان داد زیرا عصر آن حضرت عصر ضعف بنیامیه، و قیام مردم علیه حکومت آنها بود و حکومت بنی عباس هم اگر چه تاسیس شد اما در آغاز کار قدرت اعمال سیاست روی مدارس و مجالس علمی و معارف اسلامی نداشت، و برای عشاق علمی، و دانشپژوهان آزادی و فرصتی پیدا شد که بتوانند عمیقانه علوم اسلام را بررسی و مطالعه کنند از این جهت از اطراف و اکناف برای کسب علم از حضرت صادق علیه السلام به آن حضرت روی آوردند. و حضرت در این فرصت توانستند معارف اسلام و حقایق را که تا آن زمان مخفی مانده بود آکشار و در اختیار مردم بگذارند.مع ذلک از سائر ائمه علیهم السلام نیز علوم بسیار، و احادیث باقیمانده است و مثل نهج البلاغه و صحیفهی سجادیه از ممتازترین ثروتهای علمی اسلامی به شمار میرود .
من از همه شما جوان ها می خواهم که فائده بزرگداشت روزهای تاریخی اسلامی را بدانید. بعضی تذکرات و بزرگداشت این روزها علاوه بر آنکه تعظیم شعائر، و اظهار حیات و وجود و شخصیّت است و علاوه بر آنکه تجلیل و تقدیر و حق شناسی است، و فطرت بشر به آن مایل و علاقهمند است سبب معرفت و آشنایی به سوابق تاریخی و حقیقت دین و تعالیم اسلام میگردد و موجب میشود که مسلمانان در راه راست اسلام ثابت بمانند. و از زندگی رهبران دین درس و سرمشق بگیرند، و خدا را بشناسند و به خدا ببالند، و در برابر بیگانگان، و آداب و رسوم آنها خود باخته نشوند. ملت مسلمان باید با امیدواری به سوی جلو گام بردارند و برای پیشرفت اسلام فعالانه بکوشند. و بفهمند که اسلام دین ابدیت و جاودانی و جهانی است. و آینده دنیا را اسلام اداره خواهد کرد. و راهی بهتر از اسلام به بشریت عرضه نشده و نخواهد شد.
نظر شما