نخستوزیر عراق که در اکتبر سال 2007 با فشار آمریکاییها، یک قرارداد سنگین نفتی را با شرکت لوک اویل کنسل کرده بود تا پوتین را به شدت عصبانی کند و او را وادارد تا زبان به تهدید -نبخشودن بدهی 13 میلیارد دلاری عراق به روسیه - بگشاید، دیشب از همه شرکتهای روسی دعوت کرد تا عراق را برای سرمایهگذاریهای خود مد نظر قرار دهند.
از سوی دیگر رئیسجمهور سابق روسیه که تا یکسال پیش، علاقه چندانی به پیگیری روند پیشرفتهای سیاسی عراق نداشت و اساساً تمایل چندانی به اظهار نظر در این خصوص از خود نشان نمیداد، در دیدار با نوری المالکی گفت که روسیه برای تبدیل شدن عراق به یک کشور شکوفا، قوی، مستقل و یکپارچه اهتمام ویژهای دارد.
او که در دوران ریاست جمهوریاش یکی از اصلیترین منتقدان حمله آمریکا به عراق در سال 2003 به شمار میرفت و همین موضوع دلیل اصلی بازماندن بزرگترین شرکت نفتی کشورش از دست یابی به یک معامله پرسود بود، علاوه بر این ضمن تشویق دموکراسی ایجاد شده در عراق نسبت به روند انتخابات اخیر محلی این کشور ابراز خوشحالی کرد.
چنین تغییر نگرشی در موضع روسیه نسبت به عراق البته متاثر از تغییری است که در سیاست خارجه نوری المالکی نسبت به خلف شوروی سابق روی داده، که نمود آن را میتوان در سفر دو روزه او به روسیه و دیدار با رئیسجمهور ونخستوزیر این کشور در کرملین مشاهده کرد.
مالکی در حالی که میکوشد خود را در قواره یک سیاستمدار کارکشته و رهبری ایدهآل برای کشوری که هنوز خشونت از آن رخت نبسته به جهانیان نشان دهد، به روسیه سفر کرده و همانگونه که در دیدار با همتایش به زبان آورد، در آرزوی بازگرداندن روزهای گرم روابط عراق و شوروی سابق به سر میبرد. از این رو چندان تعجبآور نیست که بدانیم مرد شماره یک عراق در سفر به روسیه از در جلب نظر کرملیننشینان و به دست آوردن دل آنها درآمده است و میکوشد به آنها بفهماند که آنچه شد، شده است و مهم آینده پیش رو است.
از سوی دیگر طرف روسی که از سال 2003 به خاطر همراهی نکردن آمریکا در کاروان لشکرکشی علیه صدام، مغضوب واقع شده و به تبع آن از بهره برداری از ذخایر و ثروتهای کم نظیر عراق محروم گشته بود در تمام این سالها تنها با حسرت شاهد یکه تازی رقبا در این بازار غنی بود. روسیه با جدا کردن مسیر خود از آمریکا پس از جنگ افغانستان و به ویژه جنگ عراق، به خیل منتقدان کشورهای منطقه از جنگ 2003 عراق پیوست. آنها معتقد بودند که تداوم بحرانهایی مانند جنگ 2003 در اطراف مرزهای منطقهای روسیه، میتواند به تشدید دامنه بحران و منازعات قومی و قبیلهای بینجامد که تنوع جمعیت و موزائیک قومی در روسیه از آن متأثر خواهد بود، با این همه این نگاه سبب شد تا آنها از منافع زیادی که از عراق دوران صدام بهرمند بودند، بیبهره بمانند.
در واقع روسیه با از دست دادن منافع قابل توجه در پی سقوط رژیم صدام در عراق، به دنبال بازسازی قدرت و نفوذ سنتی خود در منطقه خاورمیانه، با تکیه بر دیپلماسی تسلیحاتی و درآمدهای سرشار انرژی است. با این نگاه میتوان اینگونه استدلال کرد که روسها از دیدار با مالکی بیش از آنکه خود او خشنود باشد خوشحال هستند و آن را به فال نیک خواهند گرفت، چرا که اولین دستاورد مشهود دیدار مرد قدرتمند عراق از مسکو تشکیل یک کمیتهکاری مشترک بین دو کشور برای پیگری قراردادهایی شد که شرکتهای روسی قبل از سقوط صدام در ۲۰۰۳ با عراق امضا کرده بودند. سوای این، مالکی با سخاوتمندی کامل پیشنهادهای دندان گیر دیگری در زمینه مشارکت شرکتهای روسی در توسعه بخشهای مختلف صنعتی از جمله نفت، برق و تأسیسات زیربنایی به روسها ارائه داده است.
با این همه مالکی با ذکاوت تمام میداند که در قبال این دست و دلبازی سخاوتمندانه باید مطالباتی نیز از روسهای قوی و ذینفوذ داشته باشد. در واقع جانشین امروز دیکتاتور، با نیت یک معامله پرسود که منافع هر دو سو را تأمین کند پا به مسکو گذاشته است. با تعریف نوری مالکی، مسکو در قبال عراق تعهداتی خواهد داشت که مهمترین آنها قراردادهای صادرات سلاح ارزانقیمت به عراق و کمک به برداشتن قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل در خصوص مجازاتهای این کشور است.
علاوه بر این و با استناد به یک حقیقت تاریخی، روسها همواره مرجعی برای تعلیم و تعلم عراقیها درموضوعات مختلف محسوب میشدهاند و عراقیها خیلی از یافتهها و آموختههای نظامی و صنعتی خود را از گذشته از آنها داشتهاند. بر همین اساس آموزش، یکی دیگر از مهماتی است که مالکی میتواند آن را درقبال بازکردن دروازههای تجاری خود به روی روسیه از آنها مطالبه نماید. بر اساس آمار موجود طی سالهای گذشته و در دوران شوروی سابق و حتی روسیه مدرن چندین هزار متخصص عراقی از سوی روسها آموزش دیدهاند و در حال حاضر نیز تعدادی عراقی مشغول تحصیل در روسیه هستند.
امیدواری مالکی به کمکهای نظامی روسی اعم از آموزش و یا فروش ارزان اسلحه، زمانی معنی پیدا میکند که مالکی شب قبل از سفر به روسیه با یاپ دو هوپ شفر دیدار کرد و خواستار همکاری نظامی ناتو با عراق شد. مالکی از ناتو نیز توقعی بیش از آموزش نظامیان و حمایت لجستیکی از آنان برای حفظ منافع ملی خود ندارد.
حفظ امنیت عراق یکی از مهمترین دغدغههای مالکی در چند سال گذشته بوده و تلاشها و اقدامات او البته تاکنون جواب داده است با این همه وقتی کوچکترین غفلتی یا از سر کم تجربگی و یا با فرض وجود همکاری با تروریستها پدید میآید بار دیگر سایه شوم تروریسم و خشونت بر عراق سایه میافکند و این همچنان نشان از بیثباتی این کشور در برابر خطر افراطیون محسوب میشود.
نمونه این تغییرات را درست هنگام حضور مالکی در روسیه نیز میتوان دید، در حالی که نخستوزیر عراق و نخستوزیر روسیه در حال مذاکره بر سر موضوعات دلخواه دو طرف بودند، تروریستها عملیات خونینی را در موصل رهبری کردندکه منجر به کشته و زخمی شدن دهها نفر در این منطقه اقتصادی شد. روزهای گذشته عراق نیز بینصیب از آتش و خون نبود و همین اوضاع ثابت میکند که دغدغههای مالکی برای کمک گرفتن از روسیه و ناتو برای آموزش نیروهای امنیتی کشورش بیمورد نیست.
سوای از اینکه دیدار مالکی از مسکو در شرایطی روی میدهد که نگاه مسئولان جدید کاخ سفید هم به عراق و هم به روسیه تغییر کرده و این خود میتواند دلیلی برای انتخاب این زمان برای چنین دیدار مهمی محسوب شود، محرز است که این سفر به مثابه گشایش باب جدیدی در توسعه و تحکیم روابط و مناسبات دو کشور خواهد بود که هر دو طرف به نوعی از آن منتفع خواهند شد.
نظر شما