روابط تازه گرم‌شده، یخ زد

غیرت ورزی روسیه نسبت به مرزهایش دیروز یک بار دیگر ناتو را که از مدت‌ها قبل خود را برای برگزاری یک مانور در گرجستان آماده کرده بود، به حیرت واداشت و نشان داد که ابرقدرت سابق، که این روزها به جد می‌کوشد نمایشی تمام و کمال از همان دوران باشد، در خصوص هر نقطه‌ای که احتمال تبدیل شدن آن به پاشنه آشیل باشد از خود حساسیت نشان می‌دهد. برای روس‌ها برگزاری یک مانور مشترک نظامی، آن هم در گرجستانی که اخیراً در آغوش رقبا غنوده است و کمترین اهمیتی به منافع ابرقدرت سابق و حتی کنونی نمی‌دهد، توجیه خوبی است تا اعلام کند در نشست آینده ناتو شرکت نخواهد کرد و این تیر خلاصی است به همه فعالیت‌هایی که تاکنون از جانب ناتوبرای نزدیک شدن به روسیه و استمداد جستن از آن برای مشارکت در حل پاره‌ای از مشکلات لاینحل آنها در افعانستان و اختلافات کهنه آنها در حوزه اروپای شرقی است. از این رو نشانه‌های سرد شدن مجدد روابط روسیه و ناتو که اخیراً و پس از تلاش‌های بسیار، اندکی به گرمی گراییده بود، بار دیگر نمایان می‌شود و این بار بهانه آن مانور نظامی مشترک ناتو است که در ماه مه برگزار خواهد شد و اعضای ناتو ادعا می‌کنندکه این موضوع را از مدتها قبل با روسیه هماهنگ کرده‌اند و دلیلی برای مخالفت با آن از سوی کرملین نمی‌بینند.

نماینده روسیه در ناتو اما که دمیتری روگازین نام دارد چنین ادعایی را رد می‌کند و ادعای جدیدی مطرح می‌کند و آن اینکه: روسیه بارها برگزاری رزمایش نظامی ناتو از ششم مه تا اول ژوئن در گرجستان را بر ضد منافع خود اعلام و به آن اعتراض کرده است چرا که آن را به گونه‌ای تحریک‌‌آ‌میز می‌داند. شرکت نکردن روسیه در اجلاس آتی ناتو البته برای این بزرگترین پیمان نظامی جهان که به تازگی به نرم شدن روسیه سخت، امیدوار شده بود زیان بار و ناگوار خواهد بود اما این دلیل نمی‌شود که برای خوش آمد دل روسیه برنامه‌ای پرهزینه و سنگین که ماه‌ها روی آن سرمایه‌گذاری و فکر شده کنار گذاشته شود. به همین دلیل ناتو بر انجام مانور نظامی خود با حضور 1300 سرباز از 20 کشور تأکید دارد.

از سوی دیگر ناتو در پاسخ به تهدید روس‌ها مبنی بر اینکه اگر هیچ واکنش مثبتی نسبت به اعتراض روسیه به مانور از سوی ناتو بعمل نیاید آنها در نشست فرماندهان ارشد نظامی روسیه - ناتو که قرار است هفتم ماه مه برگزار شود، شرکت نخواهند کرد تاکنون موضع شفافی جز اینکه از برگزاری مانور دست نخواهند کشید از خود بروز نداده‌اند. سوای از این نامربوط دانستن چنین تصمیمی از سوی روس‌ها با مقوله مانور نظامی مشترک ناتو در گرجستان نیز از جمله اظهاراتی بوده است که برخی از مقامات پیمان آتلانتیک شمالی به آن متوسل شده‌اند که از همه آنها چنین برداشتی می‌شود که گویا روسیه تنها به دنبال بهانه‌ای است تا همه تلاش‌ها برای نزدیکی را باطل کند.

جیمز آپاتورای، سخنگوی ناتو یکی از این اظهار نظر کنندگان است که در این خصوص می‌گوید: تا جایی که به ناتو مربوط است، هیچ چیز تغییر نکرده و نشست فرماندهان نظامی نیز برگزار خواهد شد و روسیه نیز دعوت شده است و تدارکات برای رزمایش ادامه دارد. تصمیم روسیه و ناتو برای ازسرگیری کار شورای مشترک ناتو - روسیه بخشی از تلاش‌ها برای احیای مناسبات متشنج مسکو و واشنگتن پس از روی کار آمدن باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا است، گرچه بخش بزرگی از این تلاش‌ها از زمان بوش و به بهانه راضی کردن روسیه به تشکیل سامانه سپر موشکی در دو کشور اروپای شرقی آغاز شده بود. با این همه روسیه همان طور که در این خصوص سرسختی زیادی از خود نشان داد و بدترین دوران روابط خارجی آمریکا - روسیه پس از پایان جنگ سرد را بین دو کشور رقم زد بار دیگر نشان داد که در خصوص مسائلی که به آنها حساسیت دارد کوتاه نمی‌آید. روسیه که سال گذشته عملاً بر سر اشتباه فاحش میخائیل ساکاشویلی در حمله به اوستیای شمالی با گرجستان وارد جنگ شد و به شدت از دولت این کشور که هم‌اکنون از متحدان آمریکا محسوب می‌شود بیزار است، منطقی به نظر می‌رسد که نسبت به این برنامه نظامی ناتو برای انجام یک سری رزمایش بین‌المللی در نزدیکی تفلیس در ماه آینده اعتراض داشته باشد.

 دیمتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، که این روزها خیلی بیشتر از آنچه تصور می‌شد، خودی نشان داده، به ناتو هشدار داده که این رزمایش می‌تواند مانع از تلاش‌ها برای ارتقای روابط ناتو با مسکو که پس از جنگ گرجستان خدشه‌دار شده، شود. آنچه سبب می‌شود که روسیه از چنین مانوری ناراضی باشد پیام حامل این اقدام است که بیانگر حمایت دولت ساکاشویلی در برابر کرملین است و این البته مسکو را آزرده می‌کند. روسیه رزمایش ناتو را نشانه حمایت از گرجستان که یک مسیر ترانزیت سرنوشت ساز برای انتقال نفت و گاز دریای خزر به اروپا است و سالها تحت کنترل مسکو بوده، می‌داند.