خوف بیکاری از ازدیاد نوزادان

سید ابراهیم علیزاده :

 در حالی چند روز قبل رییس جمهوری خبر داد که پرداخت هدیه یک میلیون تومانی دولت به نوزادان از نیمه شعبان آغاز می‌شود و به نوعی اجرای سیاست تشویق ازدیاد جمعیت آغاز به کار کرده که سخنان فعالان عرصه اشتغال و آمارهای رسمی کشور نشان می دهد هنوز در بازار کار کشور افزایش جمعیت دهه 60 سامان نیافته است و بیم آن می رود که در سال های آینده نیز این بازار به تعادلی نرسد.

17 سال از تصویب قانون کنترل جمعیت و تنظیم خانواده در کشور که سیاستش تعدیل موالید بود می گذرد که رییس دولت دهم از اجرایی شدن سیاست ترغیب جامعه به افزایش تعداد موالید خبر می دهد. سیاستی که بی شک ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی و حتی سیاسی برای کشور چه در زمان حال و چه در آینده در برخواهد داشت و البته یکی از مهم ترین مقوله های مرتبط با آن بحث اشتغال است که وقتی نباشد تبدیل به واژه بیکاری می شود.

*افزایش جمعیت در چه شرایطی؟

اما اینکه این طرح در چه شرایطی عنوان شده، موضوع مهمی است که در بعد اشتغال آن جای تامل دارد. هم اکنون میزان جمعیت کشور از مرز 74 میلیون نفر عبور کرده و نرخ بیکاری 11.9 درصد و تعداد بیکاران هم 2.8 میلیون نفر به صورت رسمی توسط مرکز آمار اعلام شده است.

 این نرخ بیکاری با نرخ بیکاری مدنظر برنامه چهارم حدود سه درصد فاصله دارد که یکی از علل آن ازدیاد جمعیت متقاضی کار است که وزیر کار نیز اذعان کرده در حال حاضر منحنی عرضه نیروی کار در اوج است و از قرار معلوم دولت نتوانسته اشتغال این جمعیت را تامین کند که نرخ بیکاری برنامه چهارم محقق نشده است.

در حال حاضر میانگین سنی جمعیت ایران 21 سال است و طبق اعلام مرکز آمار حدود دو میلیون جوان 15 تا 29 ساله در کشور بیکار هستند که این ها در دهه 60 و 70 متولد شده اند. از سوی دیگر نباید از این آمار معاون طرح‌های آماری مرکز آمار ایران غافل شد که اعلام کرده است « نرخ بیکاری جوانان طی سه سال گذشته همواره بیشتر از ‪۲۰ درصد بوده است. »

همه این ها یعنی این که بازار کار کشور از نبود تعادلی رنج می برد که شاید چندین سالی طول بکشد تا بتواند این تعادلش برقرار شود که از قرار معلوم با این سیاست افزایش جمعیت به نظر می رسد زمان تنفسی برای بازار کار که بتواند به تعادل برسد نماند.

*نسبت جمعیت و بیکاری در ایران

آمارهای موجود ایران نشان می دهد جمعیت ایران از اوایل دهه 1330 تا 1388 شمسی از 17 میلیون نفر به 74 میلیون نفر افزایش یافته که رشد 435 درصدی جمعیت را نشان می دهد. در همین مدت میزان رشد نرخ بیکاری بیشتر به میزان 444 درصد بوده که از 2.7 درصد اوایل دهه 30 به رقم حدود 12 درصد در سال 88 صعود کرده است.

برای بررسی جزیی تر این رابطه جمعیت و بیکاری می توان به نرخ رشد دهه 1345 تا 1355 اشاره کرد که 2.7 درصد بود و این درحالی است که در این مدت نرخ بیکاری از 9.2 درصد به 10.2 درصد افزایش یافته است. به عبارتی در این سال ها نرخ بیکاری کمتر از رشد جمعیت افزایش یافت. میزان رشد جمعیت سالانه در سال های 1355 تا 1365 در حالی 3.5 درصد بوده که طی این سال ها نرخ بیکاری از 10.2 درصد به  14.2 درصد افزایش یافته است. در این دهه هم به نظر می رسد میزان رشد بیکاری کمتر از رشد جمعیت کشور بوده است.

براساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن طی سال های 65 تا 70 نیز میزان رشد سالانه جمعیت 2.5 درصد بوده که در این مدت نرخ بیکاری از 14.2 به 12.5 درصد کاهش یافته است و این شاید برای اولین بار بوده که برخلاف نرخ رشد جمعیت میزان نرخ بیکاری کشور کاهش یافت.

از سال 70 تا 75 هم جمعیت کشور از 55.8 میلیون نفر به 60 میلیون نفر رسید که این بار هم با وجود رشد جمعیت 1.5 درصدی در هر سال، نرخ بیکاری از 12.5 به 9.1 درصد کاهش یافت.

اما متوسط رشد سالانه جمعیت کشور طی دوره‌ 10 ساله سال های 75 تا 85 معادل 1.6 درصد بود که طی این مدت نرخ بیکاری از 9.1 به 11.2 درصد افزایش یافت.

بر اساس سرشماری سال 1385، جمعیت کشور در این سال 70.4 میلیون نفر و نرخ بیکاری 10.6 درصد بود که این ارقام در سال 88 به 74 میلیون نفر جمعیت و 11.9 درصد بیکاری افزایش یافت. به عبارتی طی این چند سال در حالی که جمعیت سال 88 نسبت به سال 85 معادل 5.1 درصد و به صورت سالانه 1.7 درصد بیشتر شد، نرخ بیکاری ایران 1.3 درصد افزایش یافت.

*از بیم فعالان تا وعده ناچیز دولت

اما جدای از بررسی آماری وضعیت جمعیت و نرخ بیکاری کشور سخنان فعالان عرصه اشتغال نشان می دهد که وضعیت حال حاضر چندان هم مساعد رشد جمعیت نیست. نماینده کارگران در شورای عالی کار در این مورد با تصریح اینکه هنوز افزایش جمعیت دهه 60 را سامان نداده ایم، می گوید: «برای ازدیاد جمعیت باید زیرساخت، برنامه ریزی و پیش بینی امکاناتی که برای یک انسان در آینده لازم است فراهم شود و اگر زمینه برای ترویج نسل فراهم نباشد، طبیعی است که این افزایش جمعیت برای آینده مشکل آفرینی می کند.»

ولی الله صالحی تصریح می کند: «در رونق هم زمینه ها باید فراهم باشد که افزایش جمعیت ترویج شود چه برسد به وضعیتی که عرضه و تقاضای نیروی کار در بازار کار به تعادل نرسیده است و از هم فاصله دارند. در شرایطی که بین عرضه و تقاضای نیروی کار در بازار کار فاصله وجود دارد، این کار مطلوب نیست.»

نماینده کارفرمایان در سازمان بین المللی کار نیز طرح افزایش جمعیت را مسئله ای ناپخته می داند و می گوید: «در حال حاضر وضعیت بازار کار کشور به گونه ای شده که میانگین جمعیتی کشور جوان است و عرضه کار در بازار کار کشورمان کمتر از تقاضا برای آن ها است.» مرتضی رجبی ادامه می دهد: « طبعا اگر با افزایش جمعیت در آینده مواجه باشیم احتمالا در سنوات آتی درگیر مسائل بیشتری در مورد همین بازار کاری که اکنون تعادل در عرضه و تقاضای آن برقرار نیست، خواهیم شد. لازمه مواجه نشدن با این گونه مشکلات نیز انجام کارهای زیربنایی و اقتصادی است. اگر بخواهیم افزایش جمعیت داشته باشیم و ملاک این کار سال 89 باشد، باید بدانیم که تا 20 سال دیگر چه می خواهیم کنیم و برای آن 20 سال دیگر از هم اکنون برنامه ریزی هایی صورت بگیرد.»

به گفته او، کارهایی که در سنوات گذشته انجام شده، هنوز کفاف آن رشد جمعیت دهه 60 را نداده است.

وی در ادامه به بحث سرمایه گذاری اشاره می کند که در این مورد رییس جمهوری بیان کرده است  که وقتی این نوزادان به جوان تبدیل شدند صندوق آتیه 120 میلیون تومان برای اشتغال، ازدواج و مسکن‌شان در اختیارشان قرار می دهد. اما نکته جالب در این است که در حال حاضر طبق اعلام معاون پژوهش، آموزش و کار آفرینی وزارت تعاون برای ایجاد هر شغل 40 تا 50 میلیون تومان نیاز است که تا 20 سال آینده مشخص نیست با توجه به سابقه نامطلوب تورم کشور این رقم به چقدر می رسد؟

البته تورم 10 سال اخیر بیش از 147 درصد است که با این روند تورم 20 سال آینده را در بهترین حالت 200 درصد هم محاسبه کنیم آن وقت برای 20 سال آینده برای ایجاد هر شغل نیاز به حدود 100 میلیون تومان است، حال بماند هزینه مسکن و ازدواج نوزادی که قرار است به امید این 120 میلیون تومان 20 سال آینده، متولد شد!