بحث احتمال توقف غنی سازی بیست درصدی در ایران با هدف پیگیری مذاکرات ایران و غرب بر اساس بیانیه تهران در حالی مطرح است که شواهد به روشنی نشان می دهد که گروه 1+5 به هیچ ترتیب بیانیه تهران را به عنوان مبنای مذاکرات قبول ندارد.
در واقع مقامات کشورمان در حالی بر بیانیه تهران پافشاری دارند که طرف های غربی اجازه نخواهند داد که ترکیه و برزیل وارد مجموعه مذاکره کنندگان شوند. این ورود ترکیب مذاکرات و مذاکره کنندگان را بر هم خواهد زد در عین حال برای آنکارا و برزیلیا امتیاز بزرگی محسوب می شود.
از دید غرب بیانیه تهران یک اقدام محلی بوده و نتوانسته جلوه بین المللی کسب کند بر این اساس جامعه بین المللی نیز تعهدی در قبال آن ندارد.
به نظر می رسد که تلاش ایران برای ادامه مذاکرات بر اساس بیانیه تهران برای مقابله با تنگ تر شدن حلقه تحریم ها دنبال می شود. تحریم ها اکنون بیش از هر زمان دیگری علیه کشورمکان جدی شده و اثرات آن نسبت به گذشته با سرعت بیشتری در حال انعکاس است. از سوی دیگر همراه با افزایش تحریم ها فضای بین المللی نیز نسبت به ایران در حال تغییر است. امریکا به سرعت توانسته است مساله هسته ای ایران را به موضوعی بین المللی تبدیل کند و در این شرایط مذاکرات بیروت با شرکت عربستان و سوریه نیز زنگ خطری برای ایران است.
امریکاییان به این نتیجه رسیده اند که حل مسائل خاورمیانه بستگی به حل مساله فلسطین دارد. از دید امریکا حل مساله فلسطین به دو عامل بستگی دارد؛ اول وارد کردن غزه به فرایند صلح و دوم ممانعت از توسعه جریان شیعه گری که نتیجه آن تسلط ایران بر منطقه است.
بر این اساس امریکا بدنبال برداشتن یک مهره واسط در مسائل خاورمیانه است و آن سوریه است. سوریه از طرف اتحادیه اروپا بویژه فرانسه بشدت تحت فشار است و سفر بشار اسد به بیروت در راستای فشارهایی بود که برای رفع اتهام ترور رفیق حریری بر این کشور اعمال شده بود.
برداشتن سوریه به عنوان یک مهره قدرتمند از زنجیره تحولات خاورمیانه می تواند قابل توجه باشد. حتی می توان پیش بینی کرد که در آینده اسرائیل حمله دیگری به حزب الله داشته باشد. در عین حال با فشارهای غرب غزه نیز مجبور به ورود در صحنه صلح می شود.
مذاکرات بیروت سرآغاز افتتاح باب جدید در صحنه خاورمیانه است؛ در هر حال این وضعیت اکنون حاکم بر منطقه است و ایران نیز ناچار است در این شرایط دست به بازیگری های جدید بزند تا تهدید جدی علیه ایران رو به افول گذارد.
در این میان ترک ها تلاش دارند نقش دوگانه خود را در قالب نگاه به شرق در مساله هسته ای ایران میان تهران و غرب ادامه دهد. این کشور از زمانی که برای ورود به اتحادیه اروپا با موانعی مواجه شد، نگاه به شرق را آغاز کرد و در این مسیر اقداماتی را عملی ساخت و بازیگری خود در صحنه هایی چون افغانستان و پاکستان، قفقاز و آسیای مرکزی و مساله هسته ای ایران را با جدیت دنبال کرد. اصلی ترین امتیاز ترکیه به ایران امضای بیانیه تهران بود.
از سوی دیگر امریکا به آنکارا قول همکاری در پیوستن به اتحادیه اروپا را داده بود اما آنکارا به دلیل بی اعتمادی به غرب همچنان بازی ناشیانه دوسویه در مساله هسته ای ایران را ادامه می دهد. باید توجه داشت که ترکیه کشوری نیست که بتوان از آن انتظارات جدی داشت. ایران باید به سوی تدوین سیاست مستقل مبتنی بر منافع ملی پیش رود.
استاد روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی
نظر شما