یک سوء​تفاهم همیشگی

به گزارش خبرآنلاین، نگاهی به برنامه​های مختلف «هفت» طی سه ماهی که از آغاز پخش آن می​گذرد نشان می​دهد اغلب سینماگران همواره در مقابل نقدهایی که نسبت به آثارشان مطرح شده موضع​گیری داشتند.

این موضع​گیری​ها موجب شده تا پیشنهادهایی در مورد تغییر منتقد برنامه، دوری از نگاه​های یک سویه و مسائلی از این دست مطرح شود؛​ مسائلی که در مورد برنامه​ای سه ماهه طبیعی به نظر می​رسد، اما این​​ها از نگاه برخی سینماگران مطرح می​شود و گروهی از اهالی سینما و اغلب منتقدان بر این عقیده​اند که «هفت» می​تواند فضای پذیرش نقد را در سینمای ایران به وجود آورد؛ انتظاری که جزئیات آن مورد بررسی قرار می​گیرد.

جیرانی: هدف «هفت» کوبیدن سینما نیست
فریدون جیرانی، مجری و تهیه​کننده برنامه نقد «هفت» معتقد است در صورت برطرف شدن سوء​تفاهم​ها پذیرش نقد​های این برنامه از سوی سینماگران ساده​تر خواهد بود.

جیرانی در مورد نقد​پذیر نبودن اغلب سینماگران در مورد آثارشان به خبرآنلاین گفت: «مسئله در مورد برنامه «هفت» و تلویزیون دچار یک سوء​تفاهم است. برخی از دوستان فیلمساز و تهیه​کننده گرفتار این سوء​تفاهم هستند که برنامه «هفت»​حساب​شده و برنامه ریزی​شده اداره می​شود و هدف آن کوبیدن سینمای ایران است و آن را ناشی از نیت مسئولان بالای تلویزیون می​دانند. این سوء​تفاهمی است که همیشه در تاریخ وجود داشته و متعلق به امسال نیست. در دهه 50 که میان سینماگران و مدیران سینما با مسئولان تلویزیون اختلاف وجود داشت، زمانی که تلویزیون در مورد سینما تند می​رفت این تصور به وجود آمد که تلویزیون مخالف فرهنگ و هنر است و فکر می​کردند نقد​ها برنامه​ریزی شده است.»

او ادامه داد: «به ویژه در فضای غبارآلود کنونی به این سوء​تفاهم بیشتر دامن می​زنند. برخی از فیلمسازان تصور می​کنند مسئولان بالای تلویزیون به ما می​گویند چه کار کنیم و ما براساس آن عمل می​کنیم. این در حالی است که طی اجرای 11 برنامه «هفت» مقامات ارشد تلویزیون در مورد نحوه کار ما و موضوعات و نگاه ما به موضوع حرف نزده‌اند. ما فقط همانند سردبیری که سرفصل​ها را به صاحب​امتیاز و یا مدیرمسئول نشریه اطلاع می​دهد، اطلاعاتی در مورد آیتم​ها به مسئولان بالا دست می​دهیم، آنان بررسی می​کنند و اطلاع می​دهند که می​توانیم به موضوعات مطرح شده بپردازیم یا نه.»

او گفت:​ «در مورد برنامه​هایی که تاکنون داشتیم غیر از یک مسئله آن​ هم کانون کارگردانان که تصور می​کردند نپرداختن به آن به نفع سینمای ایران خواهد بود در مورد باقی برنامه​ها تاکنون به ما گفته نشده مسئله و یا فیلمی را نقد کنیم یا نه. تلویزیون در برنامه «هفت» هیچ هدفی جز کمک به سینمای ایران ندارد. برای اولین بار است که فیلم​های اکران در برنامه​ای نقد می​شود.»

کارگردان «سالاد فصل» اظهار داشت: «ما در شرایطی فیلم​های اکران را نقد می​کنیم که بخش بازرگانی تلویزیون هیچ​گاه اجازه نمی​داد فیلم​های اکران همزمان با نمایش نقد شود. برای اولین بار است که با دستور شخص آقای ضرغامی ما می​توانیم فیلم​های اکران را نقد کنیم. باید این سوء​تفاهم که تلویویزن و یا «هفت»​ برنامه​ریزی خاصی در مورد سینما دارد باید برطرف شود. به هیچ عنوان قصد این نیست که سینمای ایران کوبیده شود.»

او ادامه داد: «در طول این مدت تلاش کردیم تا فیلم​های خوب مورد تعریف قرار بگیرند و انتقادهایمان را به فیلم​های ضعیف​تر داشته باشیم، اما این انتقادها نیز شکل و شمایل خاص خود را دارد. فقط مطرح شدن یک فیلم در یک برنامه به منزله ارزش گذاشتن به آن است نه رد کردن آن. خیلی از فیلم​ها را مطرح نکردیم زیرا معتقد بودیم ارزش مطرح شدن ندارد. بنابراین تصور اینکه «هفت» و یا تلویزیون برنامه​ریزی کرده تا سینمای ایران را بکوبد فکری کاملاً باطل است. این برنامه را خود ما، من و چند جوان علاقمند طرح​ریزی کرده​ایم و هدفمان آن است که به سینمای ایران خدمت کنیم.»

جیرانی گفت:​ «اگر آقای امین تارخ در برنامه می​گوید که ما را نکوبید ناشی از این سوء​تفاهم است نه نگاهشان به آقای فراستی، اما در مورد آقای فراستی واقعیت این است که از ابتدای برنامه ایشان نبودند و منتقدان دیگری حضور داشتند، اما احساس کردیم آقای فراستی در تلویزیون بهتر می​توانند حرف بزنند و بهتر می​توانند موضوعات را باز کنند.»

او در مورد منتقد ثابت این برنامه یادآور شد: «ما می​دانستیم آقای فراستی نقطه نظر خاصی در مورد سینمای ایران دارد،​ کمتر فیلمی را دوست دارد و نسبت به اغلب فیلم​ها انتفاد می​کند. تصور ما این بود که از این زاویه چالشی بین فیلمسازان و آقای فراستی به عنوان منتقد به وجود می​​آید؛ کما اینکه در آخرین برنامه که با حضور آقای فراستی و آقای رئیسیان برگزار شد، دیدم آقای رئیسیان گفتند من نمی​خواستم به آقای فراستی رسمیت بدهم. همین مسئله روشن می​کند که چالش در برنامه «هفت»​ ایجاد شده و ما مایل هستیم از دل این چالش برنامه را پیش ببریم. گاه در این چالش نظر آقای فراستی به نتیجه رسیده و گاه فیلمساز توانسته نظر خود را درست​تر مطرح کند.»

این کارگردان درباره نتایج این چالش گفت: «یکی از نتایج چنین چالشی این است که فیلمساز مقابل فراستی با چه دانشی از خود دفاع می​کند و نکته دوم اینکه این مسئله به بینندگان که علاقه‌مند هستند از دل یک چالش به جمع​بندی برسند بتواند کمک ​کند.»

او در مورد میزان نقد​پذیری در سینمای ایران گفت: «همواره میزان نقد​پذیری در سینمای ایران کم بوده است. همیشه وقتی منتقدان اثری را نقد می​کردند از آن​جا که اغلب نوشته​ها لحنی تند داشته​اند موجب درگیری منتقد و فیلمساز شده​اند. این سوء تفاهم به طول تاریخ سینمای ایران بازمی​گردد. کم​کم در این سال​ها برخی فیلمسازان ترجیح دادند تا از منتقدان فاصله بگیرند، برخی منتقدان نیز ترجیح دادند با برخی فیلمسازان طرف نشوند. در این میان نیز فیلم​هایی وجود داشتند که از دل نقدنویسی به وجود آمدند. سعی ما بر این نیست فیلم​هایی که نقد​پذیر نیستند را وارد داستان نقد کنیم.»

جیرانی با اشاره به برخی از برنامه​های «هفت» گفت:​ «ما سراغ فیلم​​ها و فیلمسازان نقدپذیر می​رویم. به عنوان مثال زمانی که قرار بود سعید سهیلی مهمان برنامه ما شود به او اطلاع دادیم که منتقد برنامه آقای فراستی نظر مثبتی در مورد فیلم ایشان ندارد و اگر مایل نیستند در برنامه حاضر نشوند. ایشان پاسخ دادند من می​آیم و جواب می​دهم. به آقای نقاش​زاده هم گفتیم تماشاگران سالن​های سینما با فیلم شما ارتباط برقرار نکردند اگر مایل نیستید اصلاً وارد این بحث نشویم. ایشان گفتند پخش کنید چون جواب دارم. البته ما این کار را کردیم و ایشان هم دلخور شدند. ما می‌دانستیم آقای فتحی و رئیسان چون با دانش فیلم ساختند می​توانند در مقابل آقای فراستی حرفشان را بزنند.»

تهیه​کننده برنامه «هفت» گفت: «البته تصور می​کنم سوء​تفاهم کوچکتر که میان منتقدان و فیلمسازان وجود دارد، همچنان نیز ادامه پیدا می​کند، اما اگر سوء​تفاهم بزرگتر با توضحاتی که من ارائه کردم برطرف شود، وضعیت بهبود پیدا می​کند. من کمتر فیلمسازی را می​شناسم که از انتفادی راضی باشد و آن را بپذیرد. همه فکر می​کنند فیلم خوبی ساخته​اند و دوست دارند از کارشان تعریف شود.»

جیرانی گفت: «اما اینکه چقدر منتقدان درست می​نویسند و چقدر فضای نقدنویسی طبیعی است، موضوع قابل تحلیلی همانند فضای فیلمسازی در ایران است. هر مشکلی که در فضای فیلمسازی ایران وجود داشته باشد در فضای نقد نیز وجود دارد. این دو موضوع از هم جدا نیستند.»

دهقان:حکایت یک بوستان و یک میوه بر درخت
خسرو دهقان منتقد فیلم معتقد است فضای نقدپذیری در سینمای ایران پایین است.

این منتقد در گفت​و​گو با خبرآنلاین درباره برنامه سینمایی «هفت» و پذیرش نقد در میان سینماگران ایرانی گفت: «مسئله نگاه سینماگران به نقد و نقدنویسی در سینمای ایران کلی و قدیمی است. در طول پخش برنامه «هفت»​ بیش از پیش دریافتیم که ظرفیت پذیرش نقد در میان سینماگران پایین است.»

او در مورد انتقادهایی که به حضور منتقدی ثابت در این برنامه صورت می​گیرد، گفت:​ «به هرحال وجود تنوع در فضای یک برنامه می​تواند به نفع آن باشد، اما برای رسیدن به این تنوع ضروری نیست منتقد برنامه تغییر کند. بلکه می​توان با وجود منتقد ثابت فضای برنامه را تغییر داد.»

دهقان اظهار داشت:​ «می​توان یک هفته فضایی مثبت در مورد فیلمی به وجود آورد و هفته بعد نگاه منتقدانه​تری به فیلمی دیگر داشت، این شکل از کار می تواند تعادلی به وجود آورد که تصور نشود هدف برنامه ایجاد چالش با تمامی فیلم​های سینمایی است.»

این منتقد پیشنهاد دیگر خود را چنین مطرح کرد: «منتقد برنامه لحنی دارد که می​تواند این لحن را در مورد فیلم​های مختلف تغییر دهد. گاه برای کاهش حجم انتقادها به رویه کاری منتقد، این فرد می​تواند حتی در ظاهر بی​تفاوت به نظر برسد.»

او در پاسخ به این سئوال که این شکل از کار در تضاد با ماهیت نقد نیست، گفت:​ «حتماً چنین است، اما زمانی که از یک سو روحیه پذیرش نقد وجود ندارد باید به نوعی شرایط را پیش برد که بتوان برنامه​ای همانند «هفت» را روی آنتن داشت. تقابل میان فیلمساز و منتقد از سال​ها قبل وجود داشته و دارد و برای حل آن باید با مشکلی ریشه​ای که شکلی کاملاً پیچیده دارد مقابله کرد.»

دهقان همچنین در مورد برنامه «هفت» گفت:​ «وجود این برنامه بهتر از نبود آن است. ما در مورد برنامه​هایی از این دست نیاز به فراوانی و تعدد داریم. نبود تحمل پذیرش نقد تا امروز موجب کم بودن تعداد این برنامه​ها شده که باید با شیوه با این جریان مقابله کرد و زمینه گسترش برنامه​هایی از این دست را به وجود آورد.»

او درباره انتقادی که برخی به طرح نظر طیفی خاص از منتقدان در این برنامه مطرح می​شود، گفت: «اگر برنامه​های متعددی در این فضا داشتیم می​توانستیم خواستار حضور طیف​های مختلف منتقدان باشیم، اما در مورد یک برنامه این انتظار غیرممکن است. مشکل ما این است که شهر ما یک بوستان دارد و این بوستان یک درخت و این درخت یک میوه؛ این کار را سخت می​کند.»