علی حق
«تنها میخواهیم فهرست و سندی به مجلس و ملت داده شود که ما حدود 270میلیارد دلار پول نفت را کجا هزینه و صرف چه کردیم؟» این پرسش دیگر به جمله کلیدی میرحسین موسوی و بسیاری از منتقدان برای زیر سؤال بردن عملکرد اقتصادی دولت محمود احمدینژاد در چهار سال گذشته بدل شده است. پرسشی که تاکنون دولت هم از دادن پاسخ مستند به آن طفره رفته تا این شبهه عمومی ایجاد شود که لابد بخش قابل توجه از درآمدهای نفتی کشور خارج از چارچوب قانونی نیست و نابود شده یا میان عدهای خاص توزیع شده است. اما آیا واقعاً این گونه است؟
درآمدهای ارزی دولت
هر چند معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری و وزارت امور اقتصاد و دارایی اخیراً مدعی شدهاند که مجموع درآمد نفتی کشور در 4 سال گذشته 212میلیارد دلار بوده ولی تازهترین گزارش بانک مرکزی جمهوری اسلامی نشان میدهد که در فاصله سالهای 84 تا پایان 9 ماهه سال 87 دولت بیش از 2/269میلیارد دلار از محل فروش نفت و گاز کسب کرده است. این رقم تنها 800میلیون دلار با رقم مورد ادعای میرحسین موسوی فاصله دارد که میتوان با لحاظ درآمدهای 3 ماه پایانی سال 87 مجموع درآمدهای نفت و گاز دولت را بیش از 270میلیارد دلار ارزیابی کرد.
این رقم در چهار سال گذشته مطابق قانون در 3 بخش صرف شده؛ بودجه سالانه دولت، ذخایر ارزی کشور در بانکهای خارجی و حساب ذخیره ارزی.
بودجههای سنواتی
دولت تاکنون 4 قانون بودجه را به عنوان برنامههای یکساله به مرحله اجرا درآورده است. مطابق قانون بودجه چهار سال 84 تا 87 و برپایه گزارش اخیر بانک مرکزی مجموع استفاده دولت از درآمدهای نفتی برای تأمین بودجه هزینههای جاری و عمرانی کشور بیش از 203میلیارد دلار مصارف ارزی داشته این در حالی است که در قالب قانون برنامه چهارم، مجموع مصارف ارزی دولت در قالب بودجههای سنواتی، در چهار سال اول این برنامه 5/84میلیارد دلار پیشبینی شده است. براساس این گزارش، دولت طی سالهای 84 تا 87، به ترتیب 8/39، 8/46، 8/46 و 6/69میلیارد دلار در قالب بودجه سالانه، ارز مصرف کرده این در حالی است که ارقام مندرج در برنامه طی این سالها به ترتیب 3/20، 6/20، 5/21 و 1/22میلیارد دلار پیشبینی شده است. البته بخشی از این مصرف به صورت برداشت از حساب ذخیره ارزی بوده است. در حالی که ارقام عملکرد بودجه سالهای برنامه سوم توسعه، گویای آن است که دولت مجری، در طول این برنامه به طور متوسط سالانه5/19درصد و تنها در مجموع 3/97میلیارد دلار را در قالب بودجه سنواتی مصرف کرده است. مقایسه این ارقام نشان میدهد دولت نهم تنها در بحث هزینههای جاری، 59 درصد بیش از کل مصارف ارزی دولت قبلی دلارهای نفتی مصرف کرده است.
همچنین مقایسه ارقام ارزی مصرف شده در بودجههای سنواتی، نشان میدهد دولت طی چهار ساله اول برنامه چهارم توسعه نزدیک به 109 درصد بیش از کل مصارف ارزی برنامه پنج ساله سوم، در قالب بودجههای سنواتی دلار نفتی مصرف کرده است. مقایسه چهار ساله اول برنامه چهارم توسعه با چهار ساله آخر برنامه توسعه سوم نیز نشان میدهد دولت نهم حدود 145 درصد بیش از چهار ساله آخر برنامه سوم در قالب بودجههای سنواتی، دلار نفتی مصرف کرده است.
حساب ذخیره ارزی
دولت نهم حساب ذخیره ارزی را با موجودی 12میلیارد دلاری از دولت محمد خاتمی تحویل گرفته است. گزارش بانک مرکزی نیز حاکیاست که طی فعالیت دولت نهم تا پایان آذرماه گذشته حدود 6/51میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی برداشت شده است. بر این اساس دولت محمود احمدینژاد 9/46میلیارد دلار از درآمدهای ارزی خود را در حساب ذخیره ارزی وارد کرده است؛ چرا که از این میزان تنها 3/7میلیارد دلار تسهیلات اعطا شده و مابقی یعنی حدود 6/39میلیارد دلار صرف هزینههای دولت شده است.
ذخایر ارزی
بانک مرکزی همچنین اعلام کرده است: خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی که از آن به ذخایر ارزی تعبیر میشود، از 20میلیارد و 363میلیون دلار در پایان سال 83 به 62میلیارد و 670میلیون دلار در پایان آذرماه سال 87 افزایش یافته است.
بدین ترتیب طی 3 سال و 9 ماه فعالیت دولت نهم ذخایر ارزی خارجی کشور 3/42میلیارد دلار رشد داشته است. ذخایر ارزی بانک مرکزی در سال 84 نیز با بیش از 8میلیارد دلار افزایش به 28میلیارد و 617میلیون دلار رسیده است. براساس گزارش بانک مرکزی، ذخایر ارزی این بانک در پایان سال 85 به 41میلیارد و 243میلیون دلار و در پایان سال 86 به 48میلیارد و 736میلیون دلار افزایش یافته است.
ذخایر ارزی بانک مرکزی طی 9 ماهه اول سال 87 نیز بیش از 14میلیارد دلار رشد داشته است. همچنین دولت نهم در طول 3 سال و 9 ماه منتهی به آذرماه گذشته در مجموع 300میلیون دلار از بدهیهای خارجی کشور را پرداخت کرده است.
کسری درآمدها
حال با جمع ارقام هزینهکرد دلارهای نفتی در بودجههای سنواتی، افزایش ذخایر ارزی خارجی و میزان ارزی که در این حدود 4 سال وارد حساب ذخیره ارزی شده است و نیز پرداخت بدهی خارجی کشور عدد 9/252میلیارد دلار حاصل میشود. این رقم با مجموع درآمدهای نفت و گاز دولت که 2/269میلیارد دلار اعلام شده، 3/16میلیارد دلار اختلاف دارد. آخرین گزارش غیررسمی منتشر شده از سوی برخی مسئولان اقتصادی دولت نهم حاکیاست که موجودی فعلی حساب ذخیره ارزی 15میلیارد دلار است. بنابراین اگر ادعای دیوان محاسبات را درخصوص هزینهکرد بدون سند 3/1میلیارد دلار درآمد نفتی را طی سال 85 واقعی محسوب شود با احتساب موجودی فرضی 15میلیارد دلاری حساب ذخیره ارزی عملکرد دولت نهم در درآمد و هزینه دلارهای نفتی و گازی تراز میشود.
بر این اساس مشاهده میشود، کسری، مفقوی و هزینهکرد خارج از چارچوب فاحشی در صرف درآمدهای نفت و گاز دولت نهم رخ نداده است مگر اینکه گزارش رسمی دولت حاکی از رقمی کمتر از 15میلیارد دلار موجودی در حساب ذخیره ارزی باشد. البته این گمانه هم مطرح است که اگر مطابق وعده وزیرامور اقتصادی و دارایی به زودی گزارش موجودی حساب ذخیره ارزی اعلام شود و این موجودی 3/16میلیارد دلار باشد، آنگاه هیچگونه کسری در درآمدهای نفتی کشور وجود ندارد.
بر این اساس شایسته بود، پایگاه اطلاعرسانی دولت پیشتر با اعلام ارقام مصارف ارزی دولت به رفع ابهام افکار عمومی و منتقدان دولت اقدام میکرد. البته منتقدان نیز بهتر است که با تغییر ادعای خود درخصوص ابهام در نحوه هزینهکرد درآمدهای ارزی دولت نسبت به اینکه آیا صرف دلارهای نفتی در بودجههای جاری و عمرانی و یا برداشتهای صورت گرفته از حساب ذخیره ارزی به طور بهینه مصرف شده یا نه، به نقد دولت بپردازند.
نظر شما