اوباما با باتلاق خاورمیانه چه می کند؟

یوشکا فیشر
آغاز یک نبرد همواره آسان است و پایان دادن به آن سخت. این عبارت بی شک برای امریکای‌ها در این روزها مصداق کامل دارد . ایالات متحده در حال حاضر با سه نبرد دست به گریبان است . دو نبرد در حقیقت بر ایالات متحده تحمیل شد: مبارزه با ترور و جنگ افغانستان. نبرد سوم اما عراق بود که به گواه مستندات تاریخی جنگی بود غیر ضروری که جورج بوش آمریکایی جرقه آن را زد. جنگی که با ایدئولوژی و تعصب همراه بود.

ایالات متحده هیچ گونه تصوری از احتمال پیروزی در افغانستان و عراق ندارد. هزینه های اقتصادی این جنگ ها کمرشکن تر از این نمی تواند باشد. حمایت های سیاسی از این نبردها در داخل ایالات متحده هم سیر نزولی خود را طی می کند . واشنگتن باید پای خود را از عراق بیرون بکشد اما بهای این عقب نشینی برای عراق و متحدانش در منطقه حتی قابل اندازه گیری هم نیست.

آخرین گردان جنگی از سربازان آمریکایی عراق را ترک کرده اند. ایالات متحده در این سالها از تمام توان نظامی و سیاسی خود در عراق استفاده کرد اما هنوز موفق به برقراری حدی از ثبات داخلی در این کشور نشده است . هیچ کس این روزها نمی تواند پارچه های " پایان عملیات " را در این کشور نصب کند . هیچ کدام از اختلاف های اساسی که میان عراقی ها با دخالت ایالات متحده پدیدار شده است قابل حل نیستند. نه اختلاف میان شیعه و سنی و نه میان اعراب و کردها.

عراق تبدیل به دولتی شده است بدون ملیتی واحد. علاوه بر این احتمال این وجود دارد که همسایگان عراق این کشور را تبدیل به مکانی برای حل اختلاف های خود کنند. مشاجره میان کشورهای شیعه و اهل تسنن در منطقه می تواند عراق را به صحنه زد و خورد جدید نیروهای منطقه ای تبدیل کند . علاوه بر این عراق باز هم در آستانه تجربه جنگ داخلی قرار گرفته است. در شرایطی که این اتفاق رخ دهد، بی شک ممانعت از حضور ترکیه و سوریه در این نبرد اجتناب ناپذیر خواهد بود . تنها می توانیم امیدوار باشیم که خلا حضور نیروهای آمریکایی در عراق با جنگ و خشونت جایگزین نشود .

اوضاع در افغانستان بسیار پیچیده تر است. افغانستان نمونه در آینه گرفته شده یا برعکس عراق است : ملتی بدون دولت. تفرقه قومیتی در این کشور تا آن اندازه که در عراق محتمل است در افغانستان نیست. از زمان حمله نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق به افغانستان در سال 1979 ، این کشور تبدیل به صحنه تئاتر برای نبردهای پیاپی شده است . آنچه در افغانستان شاهد آن هستیم تنها و تنها جنگ داخلی نیست. افغانستان تبدیل به نبردی شده است که در آن کشورهایی مانند پاکستان ، عربستان سعودی و هند هم به دنبال سهم خواهی هستند. نخستین نبرد در افغانستان میان لیبرال ها و ارتش اتحاد جماهیر شوروی بود . در مرحله بعد این نبرد تبدیل به جنگ داخلی شد.

 از اواسط دهه نود تا کنون هم افغانستان در حقیقت تبدیل به صحنه کارزار میان هند و پاکستان شده است . پاکستان از همان روزها نفوذ بر ساختار طالبان به قدرت رسیده در افغانستان را آغاز کرد. حادثه یازدهمین روز از ماه سپتامبر سال 2001 میلادی افغانستان را تبدیل به صحنه مبارزه جهانی کرد. اکنون پرسش اینجاست که افغانستان امروز به کجا رسیده است؟این کشور تبدیل به محلی برای نبرد منطقه ای شده است و البته اشاعه تفسیرهای تند و تیز و نادرست از اسلام. آیا تحولات در این کشور چرخشی غیرقابل پیش بینی خواهد داشت؟نیروهای ناتو و ایالات متحده در کلافی هزار سر در افغانستان گیر افتاده اند . نه می توانند تا بی نهایت در افغانستان بمانند و نه می توانند این کشور را به امان خدا بسپارند .

همگان فراموش کرده اند که ایالات متحده سابقه یک بار عقب نشینی از افغانستان را در پرونده خود دارد .آن یک بار هم پس از عقب نشینی نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق از افغانستان در سال 1989 بود . دوازده سال پس از این تاریخ و به دنبال حادثه یازدهم سپتامبر ایالات متحده و همراهانش به افغانستان بازگشتند تا این بار با طالبان و القاعده بجنگند . به یادآوری آنچه در دهه نود گذشت چندان سخت نیست. نمی توان از کنار آن درس ها به ساده گی گذشت . در غرب برخی مقام های اجرایی عزم خود را برای استفاده از این تجربیات به کار گرفته اند .

اروپایی ها ترجیح می دهند پیش از آنکه دیر شده باشد افغانستان را ترک کنند. اکنون کاخ سفید بیش از هر زمان دیگری متوجه تبعات عدم تعیین استراتژی واحد برای افغانستان پس از جنگ می شود . واشنگتن بر مسائل نظامی تاکید کرد و ترفندهای دیپلماتیک را از یاد برد . تعیین جدول زمانی برای خروج از افغانستان و به تبع آن آموزش نیروهای افغان تنها و تنها برای تسریع در زمان بازگشت نیروهای آمریکایی و اروپایی به کشور است . عاملان به این زمان بندی به تنها چیزی که فکر نمی کنند، سرنوشت سیاسی افغانستان است . در شرایطی که نیروهای ناتو و آمریکایی ها افغانستان را در حالی که هنوز اندکی از طعم ثبات را هم مزه مزه نکرده است ترک کنند بی شک طالبان و القاعده در بازده زمانی نه چندان دراز مدت باز خواهند گشت . این بار این دو نهاد بسیار قدرتمندتر از سالهای دهه نود ظهور خواهند کرد .کلید حل مشکلات افغانستان در پاکستان نهفته است . این بدان معناست که نماینده ویژه باراک اوباما در امور آسیای میانه ، ریچارد هالبروک بسیار بیش از فرمانده نیروهای آمریکایی در افغانستان ژنرال دیوید پترائوس به چشم می آید .

غرب می خواهد پای خود را از افغانستان بیرون بکشد و بی شک هم این کار را خواهد کرد. اما نکته تاسف بار ماجرا اینجاست که این عقب نشینی غربی ها می تواند قاره سبز را به نبردی خطرناک تر در منطقه وارد کند .
دیلی استار دوم سپتامبر / ترجمه : سارا معصومی