فلسفه جدید

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بررسی کتاب «پدیدارشناسی روح هگل» اثر مارتین هایدگر

تجربه هستی هگل به‌قلم هایدگر

اخبار اندیشهدرس‌گفتارهای هگل در این کتاب از معدود مواجهه‌های مستقیم هایدگر با نظام اندیشه‌ هگل به‌شمار می‌آیند. در این کتاب، هایدگر از طرفی به شرح متن هگل می‌پردازد و از طرف دیگر و از خلال آن، حدود و امکانات تفکر متافیزیکی غرب را بررسی کرده و درعین‌حال، جایگاه خود را در برابر آن روشن می‌سازد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بررسی کتاب «ویتگنشتاین و تشبیه نفس به چشم»؛

نگهبانی ویتگنشتاین در جنگ و استادی دانشگاه / بعد از ابتلا به سرطان: به آن ها بگو که زندگی فوق‌العاده‌ای داشتم

اخبار اندیشهویتگنشتاین در تابستان ۱۹۴۹ به ایالات متحده رفت و سه ماه آنجا ماند. وقتی به انگلستان بازگشت معلوم شد که سرطان دارد. اما از این خبر شگفت‌زده نشد چون دیگر میلی به زندگی نداشت. او در آوریل ۱۹۵۱ درگذشت. آخرین کلمات وی قبل از اینکه حواسش را از دست بدهد اینها بود: «به آنها بگو که زندگی فوق‌العاده‌ای داشتم».

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «علم منطق» اثر هگل

اندیشیدن به نفس‌الامر

اخبار اندیشههگل در این اثر در واقع سنتِ منطقی‌ـ‌متافیزیکیِ مغرب‌زمین را به تحقق و تمامیتِ نهایی‌اش می‌رساند. از دیدگاهِ او، «منطق» و «متافیزیک» نه دو علم یا رشته فلسفی جداگانه، بلکه ضرورتاً علمی واحد و یگانه‌اند، زیرا هگل اثبات می‌کند که میان «روش» و «موضوع» تمایزی از آن قسم که از دکارت به این سو فلسفه را به خود مشغول داشته بود، وجود ندارد.

نمایشگاه اندیشه 1405

«متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت»؛ برخورد ریاضی و علوم انسانی به روایت شهید لاریجانی

اخبار اندیشهکتاب «متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت» نوشته شهید علی لاریجانی، در دویستمین سالگرد درگذشت امانوئل کانت (۱۸۰۴-۱۷۲۴) فیلسوف فرانسوی منتشر شد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «بحران علوم اروپایی و پدیدارشناسی استعلایی»؛

بازگشت به خودآگاهی ناب

اخبار اندیشهیکی از مفاهیم کلیدی کتاب «بحران علوم اروپایی و پدیدارشناسی استعلایی»، زیست‌جهان است. هوسرل از این مفهوم برای اشاره به دنیای پیشاعلمی، زیسته و تجربه‌شده‌ روزمره استفاده می‌کند؛ جهانی که انسان پیش از هرگونه نظریه‌پردازی علمی، در آن زندگی می‌کند، احساس دارد، عمل می‌کند و معنا می‌سازد. او معتقد است که علوم مدرن، با انتزاع‌های ریاضی و مفهومی خود، از این زیست‌جهان فاصله و آن را نادیده گرفته‌اند. در همین راستا، هوسرل از پدیدارشناسی استعلایی به‌عنوان راهی برای بازسازی بنیان‌های علوم و بازگشت به ریشه‌های اصیل تجربه‌ بشری سخن می‌گوید.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - مقدمه ای بر کتاب «عقل و سکون در حکمرانی»

روایت علی لاریجانی از حکمرانی، با رویکرد عدالت اندیشی و توسعه ایران / نقد قانون اساسی با هدف اصلاح

اخبار اندیشهمتاسفانه حکمرانی در ایران نه از وجهه نظر ساختار حکومت و نه از جهت روابط سایر نهادهای مدنی و مسئولیت آن ها در پیشرفت کشور، بر یک مبنای فلسفی منسجم استوار نگردیده و از همین رو توجه اندیشمندان به این مقوله ضرورت دارد. گرچه پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر اساس مبنای فقهی امام خمینی (قدس سره) و اندیشه ورزی صاحب نظران دنیا دیده ای نظیر شهید بهشتی (قدس سره)، قانون اساسی جمهوری اسلامی تدوین شد و به تصویب ملت رسید، اما وقتی یک قانون «مادر» نظیر قانون اساسی بر یک مبنای فلسفی تدوین گردد، هم از انسجام برخوردار خواهد بود و هم وضوح کافی برای ملت و دولت خواهد داشت؛ حال آن که قانون اساسی فعلی از هر دو جنبه رنجور است. 

نمایشگاه اندیشه 1405

امید ساختار بنیادین هستی ما / فضیلت امید

اخبار اندیشهکتاب «امید»، به یاد آورنده امیدی است که در جهان ما رنگ باخته، و می رود هر روز ابعاد جدیدی از این ناامیدی آشکار شود. امید ساختار بنیادین هستی ما و نحوه زیستمان در جهانی مملو از خطرات و مخاطرات است. اهمیت وجودیِ امید چندان است که می‌توان گفت، بودِ ما همواره در امیدواربودنمان است.

کوتاه درباره فلسفه بوم‌شناسی رسانه‌های مارشال مک‌لوهان

مشارکت بیشتر فرد و ظهور جامعه‌ای جدید/ زندگی قبیله ای و فرهنگ های سرد

اخبار اندیشه  به باور مک‌لوهان، غربیان در حال گذار از فرهنگی گرم به فرهنگی سرد هستند. این تحول عمدتاً ناشی از جهشی در رسانه‌هاست: جایگزینی تصویر به‌جای کلمه، تلویزیون به‌جای سینما، خودکار شدن به‌جای ماشینی شدن، و ظهور هنر غیرپیکرنما به‌جای هنر پیکرنما. نتیجه‌ی این تحول، مشارکت بیشتر فرد و ظهور جامعه‌ای جدید است که از برخی جهات به زندگی قبیله‌ای و فرهنگ‌های سرد شباهت دارد.

نظریه پرداز اسلامی سازی علوم انسانی مالزی درگذشت

اخبار اندیشهالعطاس در سال ۲۰۲۴ در فهرست «مرد تاثیرگذار جهان اسلام» قرار گرفته بود. العطاس بنیان‌گذار مؤسسه بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی (ISTAC) در کوالالامپور بود و بیشتر به خاطر نظریه‌های عمیقی که مطرح کرده بود شناخته می‌شود.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

کتاب «تاملات در باب ماکیاولی»، شرحی بر دو کتاب «شهریار» و «گفتارها»

اخبار اندیشهکتاب «تاملات در باب ماکیاولی» شرحی خلاف‌آمد بر دو کتاب «شهریار» و «گفتارها» است، آموزه ماکیاولی نه در ناسیونالیسم اوست، و نه در برداشت علمی‌اش از سیاست. آموزه اصلی او ایجاد دگرگونی بنیادینی در معنای «حقیقت» است.

مراد فرهادپور: جنگ ممکن است به کشتار میلیونی منتهی شود / در جنگ و خشونت آدمی از شأن انسانی خود به‌تمامی محروم می‌شود

اخبار اندیشهدر میانۀ خشونتی که این روزها به‌واسطۀ جنگ بر تن بی‌دفاع انسان‌ها وارد می‌شود و توجیهِ خشونت/ زوری که به نام مداخلات بشردوستانه/ پیش‌دستانه بر انسان‌های بی‌دفاع روا داشته شده، همچنان می‌توان به زبانِ بنیامینی، از ماهیت خشونتی سخن گفت که برای نهادهای حقوق بشر و دولت‌ها و مردم درس‌هایی برای آموختن دارد.

تفکرات و دلالت‌های مدیریتی آرا و عقاید جان راولز در حوزه مدیریت و سازمان

پرده بی‌خبری برای دغدغه عدالت/ رشد سازمانی در پناه پرده جهل یعنی چه؟

اخبار اندیشهراولز فهمیده بود افرادی که از بی‌عدالتی رنج نمی‌برند و چه بسا از آن نفع هم می‌برند، عموما دغدغه‌ای برای بسط عدالت ندارند از این‌رو، ایده‌محوری خود یعنی«پرده بی‌خبری» (Veil of Ignorance) را به عنوان روشی برای دغدغه‌مند کردن همه افراد در مورد عدالت مطرح کرد. وی تلاش کرد با این مفهوم که یکی از ساده‌ترین و در عین حال، خلاقانه‌ترین تجربه‌های فکری عالم فلسفه است، شاخص‌های بنیادین یک جامعه مبتنی بر عدالت را مشخص کند.

در ستایش تردید/ آفت اخلاق، بی تردیدی

اخبار اندیشههمدلی تنها زمانی امکان‌پذیر است که انسان بتواند از مرز یقین‌های خود فاصله بگیرد و احتمال دهد که فهم او از موقعیت دیگری ناقص یا حتی نادرست باشد. این فاصله همان جایی است که در آن گوش دادن، درک کردن و بازنگری ممکن می‌شود. اما تردیدناپذیری این فاصله را از میان برمی‌دارد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

باورتان می شود؟ تامل ۴۰ ساله کانت فقط روی یک کتاب / بیداری فیلسوف آلمانی از خواب جزم‌اندیشی/ حاشیه‌نویسی ایمانوئل کانت بر متافیزیک باومگارتن

اخبار اندیشهبسیاری از مورخان فلسفه معتقدند که با بررسی این دست‌نوشته‌ها می‌توان روند گذار کانت از جزم‌اندیشی (دگماتیسم) به سمت فلسفه نقدی را ردیابی کرد. در واقع، نطفه‌ی بسیاری از ایده‌های کتاب «نقد عقل محض» در لابه‌لای نقد کانت بر جملات باومگارتن بسته شده است.

زادروز فیلسوف ایرانی؛ زندگی، اندوخته ها و دستاوردها

غلامرضا اعوانی: سعی کردم راه ایزوتسو و کربن و نصر و شهابی را ادامه دهم / وقتی نماینده سازمان ملل در محضر علامه طباطبایی گریست/ بیروت مرا کتابخوان کرد

اخبار اندیشهغلامرضا اعوانی گفت:‌بر خلاف فلسفه امروز که در آن چندان بحث حقیقت مطرح نیست. در دوره جدید از حکمت فاصله گرفتیم. فراموش نکنیم ایران سهم بسیار مهمی در حکمت و بسط آن دارد. بزرگترین حکمای اسلامی از ایران فرهنگی بودند. ایران فرهنگی هم در آسیا و هند و چین موثر بوده و هم در اروپا. علاقه من به حکمت باعث شد که به فلسفه‌های قدیم بپردازم. حکمت علم مطلق است.

تأملی در کاربست ایرانی اندیشه مارتین هایدگر

خطر فلسفه ای که مقوم آزادی ، نقد پذیری و نهادسازی نیست / نقد مدرنیته یا تعلیق سیاست؟

اخبار اندیشهبازگشت به هایدگر در فضای فکری ایران صرفاً یک انتخاب نظری نیست؛ نوعی موضع‌گیری نسبت به مدرنیته، سیاست و آینده است. نقد رادیکال او از متافیزیک غربی و تحلیلش از تکنولوژی به‌عنوان «گشتل» شیوه‌ای که جهان را به ذخیره‌ای برای بهره‌برداری تقلیل می‌دهد برای بسیاری از روشنفکران ایرانی جذاب بوده است.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - نگاهی به کتاب «بازپس‌گیری»

از منفعت خصوصی تا خیر عمومی

اخبار اندیشهکتاب بر مفهوم تفویض اختیارات اجتماعی متمرکز شده است؛ آن‌هم نه به معنای محدود آن در علوم مدیریتی یا علم سیاست، بلکه به معنای مفهومی بنیادین در فلسفه سیاسی و البته عنصری اساسی در تعیین ساختارهای سیاسی توان اجتماعی.

محمد مهدی گلشاهی از « استیم» و جهانی شدن آن می‌گوید

عقب افتادگی ایران از انقلاب آموزشی در جهان / استیم و فبک؛ تربیت کودکان فیلسوف و جست‌وجو گر/آموزش‌های تک‌رشته‌ای دیگر کفایت نمی‌کنند

اخبار اندیشهچالش اساسی در کشور ما آن است که آموزش، بویژه در مقاطع ابتدایی و متوسطه، عمدتاً نظری باقی مانده و پیوند روشنی با بازار کار و نیازهای واقعی جامعه ندارد. هر چند تلاش‌هایی در حوزه استیم و هوش‌مصنوعی آغاز شده و مقالات و مدارس نوینی نیز شکل گرفته‌اند، اما پرسش اصلی همچنان باقی است: مابه‌ازای بیرونی این آموزش‌ها چیست؟ و آیا نظام دانشگاهی و ساختار اقتصادی کشور آمادگی پذیرش این تحول را دارد؟ پاسخ به این دست از پرسش‌ها می‌تواند نسبت آموزش را با مهارت و آینده جامعه روشن‌تر سازد.

نوآوری نایینی در تقسیم‌بندی نظام‌های سیاسی و انواع حکمرانی

اخبار اندیشهعلامه نایینی جایگاه و حقوق مردم را به دو گونه کلی تقسیم‌بندی کرده و دیگر هیچ! او پس از اشاره‌ای کوتاه به گریزناپذیر بودن حکومت، از هر نوع که باشد، اقسام حکومت یا به تعبیر خودشان «سلطنت» را در دو شکل منحصر دانسته و معتقد است که شق ثالثی وجود ندارد: «سلطنت تملیکیه» و «سلطنت ولایتیه». نیاز به توضیح نیست که «سلطنت» در کلام نایینی، یعنی سلطه و حکمرانی به کار رفته است؛ نه به مفهوم مصطلح و سیاسی آن که پادشاهی باشد.

بازخوانی انتقادی کتاب «قدرت» برتراند راسل در افقِ ۲۰۲۵

راسل: قدرت انقلابی ذاتا ناپایدار است / چشم در چشم لویاتان با قدرت نه گفتن / جست و جوی اسرار ظهور فراعنه و سقوط وال استریت

اخبار اندیشهراسل تحلیل می‌کند که قدرتِ انقلابی ذاتا ناپایدار است؛ این قدرت یا پیروز می‌شود و خود به یک «سنتِ جدید» تبدیل می‌شود (مانندِ کلیسای کاتولیک پس از کنستانتین) یا در صورتِ مواجهه با مقاومتِ شدید و طولانی، ماهیتِ ایدئولوژیک خود را از دست داده و به سمتِ استفاده از زورِ عریان میل می‌کند...برتراند راسل می‌داند که میل به قدرت در نهادِ بشر شعله‌ور است و علم ابزارهایی ویرانگر به این میل بخشیده است. اما او به «خرد» و «همکاری» ایمان دارد. او می‌نویسد: «برای جهان امیدی نیست مگر آنکه بتوانیم قدرت را مهار کنیم .»

شکل‌های زندگی: درباره کتاب «آنارشی، دولت، اتوپیا» اثر رابرت نوزیک

نوعی تأملات لیبرال / آیا اتوپیای نازیک آزادی بخش است؟

اخبار اندیشهنوزیک در جایی با صراحتی کم‌نظیر می‌گوید «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، اما در عین حال به این پرسش پاسخ نمی‌دهد که برای آن کسی که در موقعیت نابرابر قرار گرفته چگونه می‌تواند نابرابری بد نباشد؟ و آیا تاریخ دارایی‌ها و یا تاریخ سرمایه که از آن می‌گویند در موقعیتی برابر توزیع گردیده و یا آنان که برابرتر بوده‌اند سهمی بیشتر دریافت داشته‌اند؟ و اگر «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، در این صورت اتوپیایی که به‌ناگزیر با وعده همراه است چه چیزی را بشارت می‌دهد؟

نگاهی به کتاب «تاملات پاسکالی» اثر پیر بوردیو

فلسفۀ حقیقی، فلسفه را دست می‌اندازد / ادای دین جامعه‌شناس به فیلسوف

اخبار اندیشهتاملات پاسکالی حاوی تاملات یکی از مهم‌ترین جامعه‌شناسان عصر ماست. این کتاب به رابطه فلسفه و جامعه‌شناسی می‌اندیشد، نقدهای مهمی بر دانشگاهیان و فیلسوفان مطرح می‌کند و جایگاه جامعه‌شناسی را تبیین می‌کند. این کتاب به آثار فراوانی ارجاع می‌دهد و حاوی جملاتی طولانیست که ویرگول و نقطه‌ویرگول‌های زیادی دارند. نثر بوردیو، مفصل و دقیق است.

سه دلیل مصطفی ملکیان در باره سه شکست بزرگ تندروها و متعصب ها / شکست تلاش ها برای تحمیل یک سبک زندگی

اخبار اندیشهدیگر نمی‌شود کسی را قانع کرد که دین یا مذهبش بهترین است فقط چون از دیگران بی‌خبر است. ما دیگران را می‌بینیم، با سبک‌های متفاوت زندگی مواجه می‌شویم، و متوجه می‌شویم که خوبی و خوشی منحصر به یک آیین یا سبک نیست.

اهمیت مطالعات پژوهشی «روش‌شناسی علوم انسانی»

در باب روش

اخبار اندیشهیکی از چالش‌های حوزۀ تفکر و اندیشه در جامعۀ علمی، نقصان یا فقدان نگاه روش‌شناختی به مسائل علمی است؛ گاهی اصولاً از زاویۀ رویکردهای روش‌شناختی به مسایل نگریسته نمی‌شود و از این رو به عوام‌فریبی علمی روی آورده و گاه، شرایط و لوازم رویکردهای روش‌شناختی در نظام‌مندی و نگاه همه‌جانبه به مسائل، لحاظ نمی‌شود و هرچند زاویۀ نگاه، روش‌شناختی است، اما با کژراهه‌های متدیکی همراه می‌شود.