-
گفتوگو با جمشید کیانفر، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران به مناسبت سالروز آغاز صدارت امیر
امیرکبیر قدیس نیست/ مهدعلیا برخلاف این همه تهمت و افترا پایبند به اصول و اخلاق بود
تاریخ ایرانامیرکبیر در حافظه تاریخی ایرانیان چهرهای اصلاحگر و کموبیش قدیسگونه دارد، اما اسناد و روایتهای تاریخی چه تصویری از او به دست میدهند؟ جمشید کیانفر، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران، در گفتوگو با خبرآنلاین از اقدامات و خطاهای امیرکبیر، نقش او در تأسیس دارالفنون و روزنامه «وقایع اتفاقیه» و دلایل ماندگاری تصویر اسطورهای او میگوید.
-
به مناسبت صدونوزدهمین سالروز
متمم قانون اساسی مشروطه، سلطنت را از آسمان به زمین آورد
تاریخ ایرانچهاردهم مهرماه، سالروز امضای «متمم قانون اساسی» مشروطه توسط محمدعلی شاه قاجار است. رضا مختاری اصفهانی، دانشآموخته تاریخ و سندپژوه، در این گفتوگو با واکاوی اصول کلیدی متمم، توضیح میدهد که چگونه این سند با تعریف قوای مملکت به عنوان «ناشی از ملت»، سنت دیرینه «فره ایزدی» پادشاهان را باطل کرد.
-
در نشست «چرا جنگ ایران و عراق هشت سال طول کشید» بررسی شد
درودیان:امام پس از فتح خرمشهر مخالف ادامه جنگ بود/کرمی:اینکه درجنگ سرزمین از دست ندادیم گزاره دقیق نیست/ ایرانمهر: پذیرش ۵۹۸ محصول انباشت بحرانها بود
تاریخ ایراننشست تخصصی «چرا جنگ ایران و عراق هشت سال طول کشید؟» با حضور محمد درودیان، جهانگیر کرمی و سهند ایرانمهر در خبرآنلاین برگزار شد؛ نشستی که در آن ابعاد حقوقی، راهبردی و تاریخی تداوم جنگ پس از فتح خرمشهر و دلایل تعلل در پذیرش قطعنامههای بینالمللی مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
-
در گفتوگو به مناسبت صدوبیستسالگی مشروطه بررسی شد
نوید کلهرودی: مشروطه شکست خورد چون نتوانست از «شاه» عبور کند/ توجیه شیخ فضلالله نوری برای ایستادن کنار محمدعلیشاه، خیلی هم غلط نیست
تاریخ ایران۱۲۰ سال پس از انقلاب مشروطه، مسئله محدود کردن قدرت و جایگزین کردن حاکمیت قانون بهجای اراده فردی همچنان یکی از پرسشهای اصلی سیاست ایران است. نوید کلهرودی معتقد است ناکامی مشروطه را باید در تداوم «ایده شاهی» و ناتوانی نیروهای تحولخواه در ساختن بدیلی نظری و نهادی برای آن جستوجو کرد؛ الگویی که به باور او از قاجار تا پهلوی و جمهوری اسلامی به شکلهای متفاوت بازتولید شده است.
-
در نشست «توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران»
شروین وکیلی: قرارداد ۱۹۱۹ تلاش انگلستان برای بلعیدن کل ایران بود/ کودتای رضاخان تحت تأثیر الگوی فاشیسم ایتالیا قرار داشت
تاریخ ایرانشروین وکیلی در نشست خبرآنلاین استدلال کرد که ایران نه یک «گذرگاه»، بلکه هدف اصلی استعمار بوده است. او همچنین با رد روایات متکی بر توطئه خارجی، برآمدن پهلوی را فرآیندی درونزا دانست.
-
در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران»
بیگدلی: اگر قراداد ۱۹۱۹ امضا شده بود، کودتای رضاخان رخ نمیداد/ میرزا کوچکخان گول خورد و سرنوشتی غمبار پیدا کرد
تاریخ ایرانعلی بیگدلی معتقد است که عدم اجرای قرارداد ۱۹۱۹، انگلیسیها را ناگزیر به طراحی کودتای رضاشاه برای حفظ منافع خود در ایران کرد. این استاد تاریخ دانشگاه تأکید میکند که تاریخ زنجیرهای از علت و معلولهاست و شکست این قرارداد، مسیر تحولات سیاسی ایران را به کلی تغییر داد.
-
در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران»
راغفر: فروغی در شرایط اشغال ایران درست تصمیم گرفت
تاریخ ایرانحسین راغفر در نشستی درباره نسبت دیپلماسی و میدان، با اشاره به اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، از ناتوانی ارتش رضاشاهی در برابر حمله انگلیس گفت و آن را نیرویی نوپا و بیامکان در برابر قدرت نخست جهان دانست. او همچنین نقش فروغی را در آن بزنگاه تاریخی مناقشهبرانگیز اما درنهایت ملی ارزیابی کرد...
-
در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران»
بیگدلی: اعلام بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول اشتباه بود/ شروین وکیلی: این بیطرفی تصمیمی درست و عقلانی بود
تاریخ ایراندر نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» مناظره علی بیگدلی و شروین وکیلی درباره اعلام بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول به تقابل دو دیدگاه متفاوت انجامید.
-
در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران»
راغفر: در دوره جنگهای ایران و روس اصلاً درک روشنی از مفهوم دیپلماسی وجود نداشت
تاریخ ایرانبه نظر من تقسیمبندی میان «میدان» و «دیپلماسی» که امروزه مطرح میشود، با شرایط آن روزِ ایران تناسبی نداشته است. تلاش برای بسیج مردم در مقابله با تهاجم خارجی در جنگ دوم ایران و روس به باور من هیچ تأثیری بر مسئله «دیپلماسی» نداشت.
-
در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» مطرح شد
بیگدلی: قفقاز هیچوقت متعلق به ایران نبوده، خراجگزار بوده/ وکیلی: قلمروی جغرافیایی ایران در طول تاریخ همواره بر مبنای خراجگزاری بوده
تاریخ ایراننشست «توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر» به محلی برای چالش کارشناسان درباره هویت تاریخی قلمروهای ایران بدل شد؛ جایی که علی بیگدلی با ردّ تعلق سرزمینی قفقاز و افغانستان، آنها را صرفاً خراجگزار خواند و شروین وکیلی با دفاع از ساختار سنتی قدرت، خراجگزاری را مبنای اصلی تعریف جغرافیای سیاسی و تمدنی ایران از دوران باستان دانست.
-
در نشست «توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» در خبرآنلاین مطرح شد
از عباسمیرزا تا فروغی و جام زهر؛ چه کسی ایران را در لحظه بحران نجات داد؟/ روایت سه تاریخپژوه از معمای دویستساله رابطه «میدان» و «دیپلماسی» در ایران
تاریخ جهانبیگدلی: «دیپلماسی» و «میدان» هرگز از یکدیگر جدا نیستند. وظیفه دیپلماسی، جلوگیری از بروز جنگ، ممانعت از گسترش آن و در نهایت تلاش برای پایان دادن به منازعه است./ راغفر: اگر این جنگ پایان یابد، اسرائیل سقوط خواهد کرد. بنابراین، مسئله اصلی همچنان قدرت و زور است؛ مناسبات جهانی بر اساس زور شکل میگیرد./ وکیلی: بسیار مهم است که «منافع ملی ایران» را به درستی تعریف کنیم. اگر منافع ملی را بر پایه شاخصهای ملموس (مانند قدرت، بقا و معنا برای مردم) تعریف کنیم، میتوانیم تشخیص دهیم که آیا بازیگران مختلف در راستای این منافع گام برمیدارند یا خیر. پیشنهاد من این است که در تحلیل آینده، از متغیرهای عینی و ملموسِ روی زمین استفاده کنیم؛ متغیرهایی که غایتِ تکامل سیستم را تعریف میکنند.
-
واکاوی خطای راهبردی ایران در دوره قاجار
مختاری اصفهانی: فهم درست از صحنه بینالملل میتوانست سرنوشت جنگهای ایران و روس را تغییر دهد
تاریخ ایرانعدم توازن در سیاست خارجی موجب شد به جای اینکه ایران از برگ همسایگی هند و عثمانی و سواحل خلیجفارس استفاده کند، به برگی در دستان قدرتهای اروپایی تبدیل شود.
-
به مناسبت پنجاهونهمین سالروز جنگ ششروزه
جمال عبدالناصر با اقدامات تند و افراطی بهانه جنگ را به دست اسرائیل داد/ مهمترین پیامد جنگ ششروزه نزدیکی آمریکا به اسرائیل بود
تاریخ جهاندر این شرایط، اردن مجبور شد وارد میدان شود و بخشهایی از اسرائیل را گلولهباران نماید. همین اقدام اشتباه اردن، بهانه لازم را به اسرائیل داد تا به ارتش اردن حملهور شود و کرانه باختری را اشغال نماید.
-
به مناسبت چهلوهفتمین سالروز فرمان تاسیس
من ایده تاسیس «جهاد سازندگی» را به مهندس بازرگان پیشنهاد دادم/ با فرایند یکدستسازی، دولت موقت از «جهاد سازندگی» کنار گذاشته شد
تاریخ ایراناشتباه اصلی تبدیل این نهاد موقت به یک وزارتخانه مستقل بود؛ چراکه موجب تداخل وظایف با سایر وزارتخانهها میشد... این موازیکاریها منجر به اصطکاک و دشواری در هماهنگی میشد.
-
به مناسبت هفتادوچهارمین سالروز جلسه تاریخی دادگاه لاهه در پرونده ایران و انگلیس
کوروش احمدی: مصدق با یک دفاع حقوقی دقیق، پیروزی ایران در لاهه را رقم زد نه با شعارهای سیاسی
تاریخ ایرانایران از ابتدا قاطعانه صلاحیت دیوان برای رسیدگی به دعوای انگلیس را رد کرد. استدلال ایران این بود که انگلیس اگرچه در مقام حمایت دیپلماتیک حقِ پیگیری داشت، اما مجاز نبود برای این منظور به دیوان رجوع کند. از نظر ایران، رسیدگی به چنین اختلافی در زمره وظایف دیوان - به عنوان رکن قضایی رسمی سازمان ملل متحد - قرار نمیگرفت و حدود و ثغور اختیارات دیوان در اساسنامه آن بهصراحت مشخص بود.
-
به مناسبت صدوهفتادونهمین سالگرد انعقاد
امیرکبیر در ارزنهالروم با قاطعیت از حقوق ایران دفاع کرد/ یکی از نقدهای وارد به این توافق، چشمپوشی ایران از سلیمانیه بود
تاریخ ایراننکته قابل توجه دیگر، متن عهدنامه درخصوص شط العرب (اروندرود کنونی) است. در این عهدنامه ذکر شده که ایران «حق کشتیرانی برابر» با عثمانی در شطالعرب دارد.
-
مروری تاریخی بر تصمیمهای سخت در بزنگاههای بحران
مختاری اصفهانی: فروغی از اتهام وطنفروشی بیمی به دل راه نداد/ شکاف دولت و ملت مهمترین آسیبی است که کشور را در معرض فروپاشی و تهاجم خارجی قرار میدهد
تاریخ ایرانفقدان دموکراسی و آزادی سیاسی موجب شد رضاشاه از دوراندیشی نخبگان دهه نخست سلطنتش محروم و از مدیریت بحران جنگ اروپا ناتوان بماند.
-
از نگاه کوروش احمدی
پنج بزنگاه تاریخی که ایران را در برابر تصمیمهای سخت قرار داد
تاریخ ایرانبا کوروش احمدی، دیپلمات پیشین و پژوهشگر تاریخ، پرسشی را در میان گذاشتهایم: «آیا در طول تاریخ معاصر، ایران با موقعیتهای مشابهی مواجه بوده است که در آن ناچار به انتخاب میان گزینههای دشوار و پرهزینه، و مجبور به گرفتن تصمیات سخت باشد؟»
-
یکی از دلایل اهمیت این معاهده بحث رژیم حقوقی دریای خزر است
عهدنامه بدون تاریخِ ایران و روسیه ۱۰۵ ساله شد/ کوروش احمدی: این عهدنامه همچنان برقرار و معتبر است
تاریخ ایرانمهمترین مواد این عهدنامه، شامل تعهد دولت جدید شوروی به عدول از مطامع استعماری دولت تزاری در قبال ایران، لغو قراردادهای ناعادلانه و امتیازات اقتصادی و ارضی، چشمپوشی از بدهیهای ایران و شناسایی حقوق برابر برای ایران در کشتیرانی در دریای خزر بود.
-
واکاوی لشکرکشی به قلمروی گورکانیان و پیامدهای نبرد کرنال
جزئیات غنائمی که نادرشاه از هند آورد/ او با این غنائم مالیات ایرانیان را سه سال لغو کرد
تاریخ ایرانبعد از مرگ ناگهانی نادرشاه در فتحآباد قوچان، این ثروت فقط به دست جانشینان نالایق وی افتاد و صرف اسراف و خوشگذرانی و جلب قلوب بزرگان برای کسب قدرت شد.
-
کتابی که چرخگوشت تاریخ شوروی را عیان کرد/ کتابی که یک امپراتوری را متهم کرد
تاریخ جهاندر پایان روز کاری [یک کهنه سرباز جزایر سولووتسکی مینویسد] اجسادی در محل کار باقی مانده بود. برف صورتهایشان را پودر کرده بود. یکی از آنها زیر یک فرغون واژگون شده قوز کرده بود، دستانش را در آستینهایش پنهان کرده بود و در آن حالت از سرما یخ زده بود… دو نفر پشت به پشت و تکیه داده به یکدیگر یخ زده بودند… شب هنگام سورتمهها بیرون رفتند و آنها را جمع کردند.
-
محمد ترکمان، پژوهشگر تاریخ در گفتوگو با خبرآنلاین
برخلاف آنچه ادعا میشود ۱۶ آذر ربطی به ورود نیکسون نداشت/ آن روز آرامترین روز دانشگاه پس از کودتا بود/ شبکه شاه، علم و بقایی در این توطئه دست داشتند
تاریخ ایرانمتأسفانه بعدها جریانی این حادثه مولمه را چنین جلوه داد که گویا هنگام ورود نیکسون رخ داده یا تظاهراتی علیه آمریکا و شخص نیکسون بوده است، در حالی که هیچیک از این روایتها واقعیت ندارد.