-
به مناسبت نودویکمین سالمرگ
حسن پیرنیا؛ رئیسالوزرایی که تاریخ ایران باستان را نوشت و در ۵۸ سالگی آموختن زبان آلمانی را آغاز کرد
تاریخ ایراندر اول آذر ۱۳۱۴، روزنامه اطلاعات در گزارشی به مناسبت درگذشت حسن پیرنیا، مشیرالدوله، زندگی سیاسی و علمی او را مرور کرد؛ از تحصیل در دانشگاه مسکو و تصدی چندباره ریاست وزرایی و وزارتخانههای مهم تا اصلاح نظام قضایی ایران و نگارش سه جلد «تاریخ ایران باستان». این گزارش همچنین به نقش پیرنیا در حفظ بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول میپردازد.
-
به مناسبت پنجمین سالمرگ
روایت اردشیر زاهدی از عوامل انقلاب ۵۷؛ آمریکا عامل سقوط شاه نبود
تاریخ ایرانپنجمین سالروز درگذشت اردشیر زاهدی، وزیر امور خارجه دولت محمدرضا شاه و آخرین سفیر ایران در آمریکا پیش از انقلاب، فرصتی برای بازخوانی روایت او از سقوط حکومت پهلوی است. زاهدی در گفتوگویی با تاریخ شفاهی هاروارد در سال ۱۹۹۲، برخلاف برخی روایتها، نقش تعیینکننده آمریکا در سرنگونی شاه را رد میکند و فساد، اختلافات درونی، ضعف ساختار سیاسی و عملکرد فرماندهان نظامی را از عوامل اصلی فروپاشی سلطنت میداند.
-
زخمی که پس از بیش از نیمقرن هنوز بر پیکر جامعه ایران باقی است
دو روایت از خواهرکشی در خرمشهر ۵۴ سال پیش
تاریخ ایرانقتلهای ناموسی و خواهرکشی از معضلات دیرپای جامعه ایران است؛ پدیدهای که با گذشت سالیان دراز است قربانی میگیرد. ۲۰ آبان ۱۳۵۱، مجله «زن روز» گزارشی به قلم مشتاق فرزانه منتشر کرد که در آن، با روایت دو پرونده قتل دختران جوان در خرمشهر، به خشونت مرگباری پرداخت که زیر عنوان غیرت و ناموس توجیه میشد. (عکس یک این گزارش توسط هوش مصنوعی ساخته شده است)
-
به مناسبت هفتادودومین سالروز اعدام
آخرین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی؛ از درخواست ملاقات با یاران مصدق تا تیرباران در لشکر ۲ زرهی
تاریخ ایراندو نشریه «اطلاعات هفتگی» و «خواندنیها» در آبان ۱۳۳۳، جزئیاتی از واپسین ساعات زندگی دکتر حسین فاطمی، وزیر خارجه دولت مصدق، تلاشها برای نجات او و چگونگی اجرای حکم اعدامش منتشر کردند؛ روایتهایی از آخرین دیدارها، وصیتنامه و لحظاتی که به تیرباران او در لشکر ۲ زرهی انجامید.
-
از جلوی مدارس دخترانه تا درون اتوبوسهای شرکت واحد
گزارش میدانی مجله زن روز از آزار زنان در خیابانهای تهران، سال ۱۳۴۸
تاریخ ایرانگزارشی از مجله «زن روز» در آبان ۱۳۴۸، تصویری تکاندهنده از مزاحمتهای خیابانی علیه زنان در تهران ارائه میدهد؛ از آزار و خشونت در خیابان و اتوبوس تا ناامنی دختران در مسیر مدرسه و دانشگاه؛ معضلی که زنان آن روزگار برای مقابله با آن خواستار حمایت جدی پلیس و مسئولان بودند.
-
آیا معاملات «سلاح در برابر گروگان» تأثیری بر چشمانداز گشایش روابط آینده میان آمریکا و ایران داشتهاند یا خیر
۱۲ آبان ۱۳۶۵؛ روزی که افشاگری ماجرای مک فارلین در بیروت کاخ سفید را به لرزه درآورد
تاریخ جهانافشای سفر مخفیانه رابرت مکفارلین، مشاور امنیت ملی آمریکا، به تهران در آبان ۱۳۶۵، پرده از معاملات محرمانه سلاح در برابر آزادی گروگانها برداشت؛ رسواییای که کاخ سفید رونالد ریگان را با بحرانی سیاسی روبهرو کرد.
-
نگاهی به خاطرات دیپلمات دوران پهلوی به مناسبت بیستمین سالمرگ او
فریدون هویدا: به برادرم گفتم شاه مدتهاست عوض شده، دیگر نظر کسی را نمیخواهد/ وزارت خارجه هیچکاره بود
تاریخ ایرانفریدون هویدا، دیپلمات پیشین و برادر نخستوزیر وقت، در خاطرات شفاهی خود از تغییر رفتار محمدرضا شاه در اواخر دهه ۴۰، نقش تشریفاتی وزارت امور خارجه و انحصار کامل تصمیمگیریهای کلان در دربار روایت میکند.
-
بازخوانی یک گفتوگوی تاریخی
احمد شاملو آبان ۱۳۵۱: زنی که نتواند قلب و روح مردی را تسخیر کند، دو پول سیاه نمیارزد
تاریخ ایرانگفتوگوی احمد شاملو با فریده گلبو خبرنگار «زن روز» در سال ۱۳۵۱، به میدان چالشی تند و بیپرده بر سر حقوق زن، ازدواج و تضاد «زنانگی با ادای روشنفکری» بدل شد؛ جدالی که در آن، شاملو سنتها را بیرحمانه نواخت و خانه پرآرامش خود را تنها به لطف عشق آتشین و ستایشبرانگیزش به «آیدا» بهشت خواند. او در این گفتوگو که با تیتر «زن و علم و لوندی!» منتشر شد، هم از استقلال اقتصادی زنان دفاع و هم دیدگاههایی بحثبرانگیز درباره تحصیلات و «زنانگی» مطرح کرد..
-
بازخوانی یک گفتوگوی تاریخی
پوری بنایی آبان ۱۳۴۷: اینکه شغلم هنرپیشگی است، دلیل نمیشود ولنگار و بیبندوبار شوم/ یک سال طباخی و خانهداری تدریس میکردم
تاریخ ایرانپوری بنایی در گفتوگو با مجله «زن روز» در آبان ۱۳۴۷، در حالی که از نامزدی با بهروز وثوقی و رؤیای بازی در سینمای جهان میگفت، به انتظارات جامعه هم پاسخ میداد: «من هم یک زن ایرانی هستم و فقط شغلم هنرپیشگی است؛ این دلیل نمیشود که ولنگار و بیبندوبار شوم.» مصاحبهای خواندنی از هزینههای سنگین بازیگری، دیدار با ستارههای مسکو و زندگی در سالهای اوج شهرتش.
-
انقلاب اکتبر روسیه؛ از سقوط تزار تا شکلگیری نخستین دولت سوسیالیستی
تاریخ جهانانقلاب اکتبر روسیه یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی قرن بیستم بود. این انقلاب در سال ۱۹۱۷ و به رهبری ولادیمیر لنین و حزب بلشویک، به سرنگونی دولت موقت و شکلگیری حکومتی شورایی انجامید. انقلاب در شرایطی رخ داد که جنگ جهانی اول، بحران اقتصادی، نابرابری اجتماعی و ناکارآمدی حکومت تزاری، جامعه روسیه را به آستانه فروپاشی رسانده بود.
-
به مناسبت سالروز درگذشت
فتحعلی شاه قاجار؛ پادشاهی با صدها زن، ۶۰ پسر و ۵۵ دختر
تاریخ ایرانفتحعلیشاه قاجار که پس از قتل آقامحمدخان در سال ۱۱۷۵ خورشیدی بر تخت نشست، طی نزدیک به چهار دهه سلطنت با چالشهای بزرگی چون جنگهای ویرانگر با روسیه، از دست رفتن بخشهای وسیعی از قفقاز و انعقاد عهدنامههای گلستان و ترکمانچای روبهرو شد؛ پادشاهی که دربار پرزرقوبرق، حرمسرا و توجهش به شعر، هنر و معماری در کنار خست و سیاستهای مالیاش، چهرهای تناقضآلود از دوران گذار ایران از خانیگری قبیلهای به سلطنت متمرکز برجای گذاشت.
-
از شکوه معماری جمهوری سوم فرانسه تا فروریختن برج ناقوس
آتشسوزی در قلب لیموژ؛ بنای تاریخی فرانسه که قربانی ناآرامیها شد
تاریخ جهانشب ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، در جریان ناآرامیهای سراسری فرانسه، ساختمان تاریخی شهرداری لیموژ به آتش کشیده شد و برجک مرکزیاش که از سال ۱۸۸۳ بر فراز آن قرار داشت، فروریخت.
-
به مناسبت هشتادوهفتمین سالمرگ
محمد فرخی یزدی؛ زندگی و فعالیت سیاسی از مشروطه تا رضاشاه
تاریخ ایرانشعر، مطبوعات و مجلس؛ فرخی یزدی در تمام این سه سنگر برای آزادی هزینه داد و درنهایت از تبعید و سانسور به زندان شهربانی رسید؛ مروری بر فرجام شاعری که اقتدار دولت را مشروط به مهار قدرت میدانست.
-
پنجاهوپنجمین سالروز فرارسید
درباره جشنهای ۲۵۰۰ ساله / غیبت سه رهبر بزرگ جهان / بازخورد منفی ضیافت باشکوه تختجمشید در فقرا
تاریخ ایرانجشنهای ۲۵۰۰ ساله تختجمشید در مهر ۱۳۵۰، فراتر از روایتهای رایج درباره یک «ریختوپاش پرزرقوبرق» یا «مقدمه سقوط پهلوی»، پروژهای ۱۳ ساله بود که در تلاقی باستانگرایی، درآمدهای نفتی و بلندپروازیهای دیپلماتیک شاه شکل گرفت؛ رویدادی پرهزینه که بازخوانی اسناد نشان میدهد میان اهداف فرهنگی و توسعهای آن با واقعیت زیسته جامعه شکافی عمیق وجود داشت.
-
شنبه نوزدهم مهر ۱۳۳۱
دکتر حسین فاطمی در اولین نشست خبری: برای پرونده نفت نیازی به مطالعه ندارم!
تاریخ جهاندکتر حسین فاطمی در نوزدهم مهرماه ۱۳۳۱، در نخستین روز حضورش در وزارت امور خارجه، ضمن تعیین اولویتهایی چون مبارزه با نفوذ بیگانه، درباره پرونده نفت گفت که به دلیل اشراف کامل، نیازی به مطالعه ندارد.
-
بر مبنای پژوهشی تازه
ابعاد جدیدی از آخرین همهگیری بزرگ طاعون در اروپای قرن نوزدهم آشکار شد
تاریخ جهانپژوهشی از دانشگاه اوبرتا د کاتالونیا (UOC) و دانشگاه خودمختار بارسلونا (UAB) که در مجله علمی PNAS منتشر شده، ماهیت زیستی یکی از آخرین همهگیریهای بزرگ طاعون در اروپای غربی در قرن نوزدهم، یعنی شیوع طاعون در جزیره مایورکا در سال ۱۸۲۰، را از نو بررسی میکند. این پژوهش به درک بهتر چگونگی گردش و انتقال بیماری، روند تحول همهگیریها و اهمیت قرنطینه و محدودیت رفتوآمد کمک میکند.
-
به مناسبت صدوپنجمین سالمرگ
سرنوشت تراژیک کلنل پسیان؛ از دشمنی با قوام تا «گریه کن» عارف
تاریخ ایرانکلنل محمدتقیخان پسیان، افسر جوان و آرمانخواهی که با تکیه بر انضباط نظامی و اندیشههای ملیگرایانه تا مرز اداره مستقل خراسان و تقابل با قدرتهای وقت پیش رفت، در ۲۹ سالگی و در نبردی نابرابر جان باخت؛ سرگذشتی کوتاه اما اثرگذار که پس از یک قرن، همچنان ردپای پررنگی در تاریخ و ادبیات معاصر ایران دارد.
-
مرگ جمال عبدالناصر، تاثر عمیق شاه و ۳ روز عزای عمومی در ایران؛ مهر ۱۳۴۹
تاریخ ایرانششم مهرماه ۱۳۴۹، جمال عبدالناصر در ۵۲ سالگی چشم از جهان فروبست؛ رهبری که از سرنگونی سلطنت فاروق و ملیکردن کانال سوئز تا شکست تلخ جنگ ششروزه را در کارنامه داشت. روزنامه اطلاعات در همان روزها علاوه بر مرور زندگی پرحادثه این چهره محبوب جهان عرب، اسناد تسلیت محمدرضا پهلوی و نیمهافراشته شدن پرچمهای دولتی ایران به احترام وی را منتشر کرد.
-
واکاوی نام بنیانگذار پرآوازه سلسله هخامنشی
«کوروش» به چه معناست؟ / معمای ادامهدار نامی با پیشینه ۲۵۰۰ ساله
تاریخ ایرانعلی نیکویی (پژوهشگر تاریخ ایران باستان) در این نوشتار، با نگاهی به کتیبههای کهن و بررسی نظریات زبانشناختی، این باور رایج را که «کوروش» به معنای «خورشید» است به چالش میکشد و فرضیههای علمی پیرامون ریشه این نامِ همچنان پرسشبرانگیز را واکاوی میکند.
-
مصاف چند صد ساله ایران و عثمانی با طلا، ابریشم و نامههای تند و تیز
تاریخ ایرانشواهد متقن تاریخی و اسناد نویافته دیوانی، تجاری و بانکی نشان میدهند که در لایههای زیرین این پیکارها، یک «جنگ اقتصادی همهجانبه»، «تحریم سازمانیافته ارزی و تجاری» و «منازعه بر سر بازتوزیع ثروت و تسلط بر کریدورهای بینالمللی» جریان داشته است.
-
داگ هامرشولد؛ سیاستمداری که به روایت مصطفی ملکیان «روح خود را نفروخت»
تاریخ جهاندر این نوشته، مصطفی ملکیان با نگاهی به زندگی و منش داگ هامرشولد، رئیس سازمان ملل از ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۱، از پیوند سیاست، اخلاق و معنویت و انسانی سخن میگوید که در اوج قدرت سیاسی، اصول اخلاقی و معنوی خود را حفظ کرد.
-
به مناسبت هشتادوپنجمین سالروز
در جلسه استعفای رضاشاه از سلطنت در مجلس شورای ملی چه گذشت؟
تاریخ ایران۲۵ شهریور ۱۳۲۰، رضاشاه از سلطنت کناره گرفت و محمدرضا پهلوی جانشین او شد؛ در همان جلسه مجلس، درباره حضور نیروهای انگلیس و شوروی در ایران و سرنوشت جواهرات سلطنتی نیز بحث شد.
-
بازخوانی گذار از مدیریت سنتی به بوروکراسی مدرن دولتی
از میراب تا وزارت نیرو؛ چگونه آب ساختار قدرت را در ایران تغییر داد؟
تاریخ ایراناز دوران باستان تا امروز، آب در ایران هرگز صرفاً یک ماده طبیعی نبوده است؛ خط سرنوشتی بوده که حکومتها، جنگها، مالیاتها و حتی مشروعیت سیاسی حاکمان را رقم میزده است.
-
به مناسبت چهلوچهارمین سالروز
متن رأی دادگاه صادق قطبزاده؛ اتهاماتی که به اعدام او انجامید
تاریخ ایراندر شهریور ۱۳۶۱ دادگاه انقلاب ارتش به ریاست محمد محمدی ریشهری، صادق قطبزاده را به اتهام طراحی برای براندازی جمهوری اسلامی و ترور مسئولان نظام، از جمله آیتالله خمینی، به اعدام محکوم کرد؛ حکمی که روزنامه اطلاعات یک روز پس از اجرای آن، متن کامل رأی دادگاه را منتشر کرد.
-
از سیاهنمایی تا نوستالژیسازی
«تونل زمان» شبکه «من و تو»؛ از چاله «تاریخ سیاه» تا چاه «تاریخ صورتی»
تاریخ ایران«تونل زمان» با تکیه بر تصاویر واقعی، تصویری جذاب و نوستالژیک از ایران پیش از انقلاب به نسلهایی نشان داد که آن دوره را ندیده بودند؛ اما بخشی از قدرت این روایت را باید در سوی دیگر ماجرا جستوجو کرد؛ در روایت رسمی و کمتنوعی که سالها تاریخ معاصر را عمدتاً از دریچهای سیاه و ایدئولوژیک عرضه کرده و زندگی روزمره، تحولات اجتماعی و پیچیدگیهای آن دوره را به حاشیه رانده است. حاصل، رقابت دو روایت یکسویه است؛ یکی سیاه و دیگری صورتی، در حالی که تاریخ واقعی جایی میان این دو قاب ایستاده است.
-
روایتی از زندگی، مرگ و میراث نویسنده «ماهی سیاه کوچولو»
صمد بهرنگی که بود؟
تاریخ ایرانصمد بهرنگی، معلم و نویسندهای که با «ماهی سیاه کوچولو» به یکی از چهرههای ماندگار ادبیات کودک ایران تبدیل شد، زندگی کوتاهی اما پرحاشیه داشت. از کلاسهای درس روستاهای آذربایجان تا نقد نظام آموزشی و مرگ بحثبرانگیزش در رود ارس، روایت زندگی او همچنان محل توجه و بحث است.
-
به مناسبت هشتادوپنجمین سالروز
روایت پنهان از شب نخستوزیری فروغی در شهریور ۲۰
تاریخ جهاندر میانه طوفانی که جهان را در بر گرفته بود و ایران در آستانه فروپاشی قرار داشت، یک تماس تلفنی در نیمهشب، سرنوشت یک سیاستمدار و مسیر تاریخ کشور را تغییر داد.
-
به مناسبت چهلوششمین سالمرگ
حکایت علیاصغر حکمت؛ چهرهای فراتر از یک وزیر در تاریخ نوسازی ایران
تاریخ ایرانعلیاصغر حکمت از مهمترین چهرههای نوسازی فرهنگی ایران در دوره رضاشاه بود؛ دولتمردی که در تأسیس دانشگاه تهران، گسترش مدارس نوین، موزه ملی، کتابخانه ملی و نهادهای فرهنگی نقشی اساسی داشت. با این حال، کارنامه او تنها به وزارت معارف محدود نمیشد و زندگی سیاسی و ادبی پرفرازونشیبش، تصویری متفاوت از یکی از دولتمردان اثرگذار ایران معاصر به دست میدهد.
-
واکنش خبرگزاریهای خارجی به کودتای ۲۵ مرداد
رویتر: مصدق دیکتاتور ایران شده/ رادیو لندن: شاه گفته موضوع کودتا درست نیست، از مقام خود نیز استعفا نداده
تاریخ ایرانآسوشیتدپرس: خبر واصله از بغداد حاکی است که سفیرکبیر ایران در عراق از پذیرفتن تقاضای شاه دایر به ملاقات وی پس از پناهنده شدن شاه و همسرش به عراق خودداری کرده است.
-
به مناسبت چهلونهمین سالمرگ
راننده کامیونی که پادشاه راکاندرول شد/ زندگی پرفراز و نشیب الویس پریسلی
تاریخ جهانداستان شگفتانگیز زندگی الویس آرون پریسلی در ۸ ژانویه ۱۹۳۵ [۱۸ دی ۱۳۱۳]، در خانهای حقیرانه و دو اتاقه در شهر توپلو ایالت میسیسیپی آغاز شد. او از والدینی به نامهای ورنون و گلادیس به دنیا آمد.