مردی که اروپا را تکان داد

*مهدی محتشمی

ژرژ پاپاندرئو کل اروپا را غافلگیر کرد. اعلام برگزاری رفراندوم برای نظرخواهی از یونانی ها پیرامون طرح نجات اقتصادی از سوی نخست وزیر یونان آنقدر برای رهبران اروپایی غیرمنتظره بود که تنها توانستند به تماشای شاخص های بسیار پایین بازارهای بورس متعاقب اعلام این تصمیم چشم بدوزند. اما در نهایت سارکوزی سکوت را شکست و به نخست وزیر یونان هشدار داد که سوال اصلی رفراندوم باید این باشد که: "آیا یونان می خواهد همچنان در ناحیۀ یورو باقی بماند؟"
اینکه چرا پاپاندرئو بعد از یک ماه تلاش رهبران اروپایی برای یافتن راه حل نجات اینچنین یکجانبه گرایانه دست به برگزاری رفراندوم در کشورش زد، همچنان پرسشی است که بسیاری از اروپائیان خود را با آن مواجه می بینند. اما در تحلیل بحران فعلی یونان ذکر چند مسئله ضروری است:
دولت پاپاندرئو با چهار بحران عظیم و عمده روبروست: اول اینکه یونان، همچنان در ارتباط با مجموع کشورهای اتحادیه اروپا و تصمیمات دسته جمعی آنها با مشکلاتی روبروست. علیرغم فشار و تقاضای مکرر دولت یونان در اجلاس هفـتۀ پیش بروکسل تصمیم گرفته شد بدهی های این کشور به نصف تقلیل و مبلغ 130 میلیارد یورو در بستۀ کمک های اقتصادی و یا وام به این کشور اعطا شود. یونان بعد از چانه های فراوان نهایتا موفق شد کشورهای اروپایی را مجاب کند که این کمک مالی اجرایی شود.
اما با افزایش تعداد کشورهای بحران زده و پیوستن ایتالیا، ایرلند و پرتغال به نظر می رسد صف طولانی وام همچنان در حال عریض تر شدن است و این در حالی است که هنوز تصمیمات قطعی برای پرکردن صندوق نجات یورو گرفته نشده است. اعطای وام به یونان هرچند نویدبخش روزهای امیدوارکننده ای به این کشور بود، اما این واقعیت را نباید نادیده گرفت که اتخاذ این تصمیم برای سران اتحادیه اروپا بسیار سخت و دشوار بود البته نه به لحاظ اختصاص کمک مالی بلکه به لحاظ تبعات آن و همچنین افزایش مطالبات سایر کشورهایی که ممکن است به صف متقاضیان بپیوندد. البته افزایش موجودی صندوق نجات یورو به یک تریلیون یورو نیز با توجه به اوضاع بحرانی بدهی ها شاید چندان پاسخگوی بحران موجود نباشد.
مشکل دوم یونان بحران اجتماعی در این کشور است که از دو سال پیش تاکنون فضای اجتماعی کشور را ناآرام و تب اعتراضات را همچنان روشن نگاه داشته است. علیرغم اینکه تصمیمات اروپا از منظر سیاسی و اقتصادی بسیار مهم و کمک بزرگی به مردم و دولت این کشور است، ولی 60 درصد از مردم یونان طبق نظرسنجی های صورت گرفته با طرح اقتصادی نجات یونان موافق نیستند و معتقدند که دولت یونان از ابتدا نمی بایست زیر باز تعهداتی می رفت که سنگینی آن بر روی شانه های مردم باشد.
در واقع شاید رفراندومی که قرار است روز جمعه برگزار شود با این هدف در حال پیگیری است که بار مسئولیت این طرح را به گردن مردم بیندازد. لذا مواجه افکار عمومی با حزب پاسوک( حزب حاکم) از دیگر مشکلات یونان و دولت فعلی است.حزب پاسوک سالهاست که در عرصۀ سیاسی یونان جایگاه مهمی دارد و تداوم حضور و افزایش نقش این حزب از مهمترین اولویت های دولت است و لذا این طرح و پاسخ مردم می تواند به نوعی پاسخ به عملکرد سیاسی و اقتصادی این حزب نیز باشد.
احزاب رقیب و مخالف سرِ دیگر مشکل دولت فعلی یونان است که در حال حاضر با تمام توان در حال اعمال فشار بر سران سایر احزاب برای وادار کردن دولت به استعفا و برگزاری انتخابات زودرس است. حتی این موضوع تا بدانجا پیش رفته است که اعضای سوسیالیست حزب پاسوک استعفا داده اند و با این تصمیم پاپاندرئو مخالفت کرده اند. اما پاپاندرئو با اصرار در برگزاری این رفراندوم تلاش می کند یونان را در ناحیه یورو تقویت کند و اندک امیدی نیز به رأی مثبت مردم دارد.
اما تصمیم نخست وزیر یونان در برگزاری رفراندوم، شاخص های بورس بازارهای مالی جهانی را طی چند روز اخیر به شدت کاهش داده و بعضا از پاپاندرئو به عنوان سیاستمداری نام برده شد که اروپا را طی روزهای اخیر تکان داد. دلیل این مسئله آنست که به اعتقاد سران اتحادیه اروپا برگزاری رفراندوم در یونان با توجه به پیامدها و تبعات آن می تواند ریسک بزرگی برای کل اروپا باشد و لذا آنها متفق القول بر اجرای مستقیم تصمیمات و مصوبات نشست بروکسل تأکید داشتند و بر این باور بودند که نیازی به برگزاری رفراندوم نیست. از سویی عدم طرح این مسئله در نشست اخیر بروکسل و غافلگیر شدن شرکای یونان از دیگر دلایل گله مندی اروپایی هاست. سران اتحادیه اروپا احساس می کنند که یونان با این تصمیم خود آنها را در تنگنا و بن بست قرار داده است.
معضل چهارم اینجاست که این تصمیم اگر قرار باشد در این شرایط اجرا شود تبعات آن می تواند علاوه بر یونانی ها دامنگیر کل اروپا شود. لذا برخی بر این اعتقادند که پاپاندرئو با اتخاذ این تصمیم خواست تا حزب و دولت خود را از مسئولیت این تصمیم خارج و آن را به گردن مردم بیندازد.
چنانچه این رفراندوم شکست بخورد که احتمال آن نیز زیاد است، یقینا شرایط بسیار پیچیده و دشواری در انتظار اتحادیه اروپاست و تصمیمات سخت و دشوار رهبران اروپا که تاکنون در پروسه ای طولانی اتخاذ شده را با ابهام و توقف مواجه خواهد کرد و حتی در پروسه های بعدی تصمیمات نیز اختلال ایجاد می کند. تأثیرات کوتاه مدت و میان مدت در فعل و انفعالات اقتصادی اروپا را نیز نباید نادیده گرفت؛ از جمله کاهش شدید و سهمگین سهام کلیه بازارهای اروپایی، آمریکایی و جهانی.
از این رو پاپاندرئو با حضور در نشست گروه 20 باید پاسخگوی سوالات زیادی از سوی همتایان اروپایی خود باشد تا حداقل توجیهی متقاعدکننده برای تصمیم غافلگیرکنندۀ خود داشته باشد. با توجه به آنکه تب تظاهرات و ناآرامی های اجتماعی در یونان هنوز فروکش نکرده، احتمال شکست دولت بسیار بالاست، در آن صورت باید شاهد تبعات منفی آن از جمله خارج شدن یونان از ناحیه یورو و بازگشت به واحد پول سابق(دراخما) و قطع کمک های مالی اروپا به این کشور باشیم. تبعات ناخوشایند این شکست بدون شک بیش از همه دامنگیر اروپا خواهد شد و جایگاه این کشور را در حوزۀ اقتصاد جهانی دستخوش تحولات مهمی خواهد کرد. همانطور که می دانید بیش از 50 درصد تجارت و معاملات اتحادیه اروپا میان کشورهای عضو صورت می گیرد و لذا چنانچه این کشورها هر کدام با بحران اقتصادی مواجه شوند عملا اقتصاد اروپا را با رکود و ورشکستگی روبرو خواهد ساخت.
این امید وجود دارد که در نشست جی 20 که قرار است طی روزهای پنجشنبه و جمعه برگزار شود، اقتصاد نوظهور(متشکل از چین، هند، برزیل و روسیه) وارد فاز اجرایی کمک های مالی خود به صندوق نجات یورو شوند. اما این تصمیمات زمانی می توانست عملی شود که اعضای اروپایی نسبت به تصمیمات نشست اتفاق نظر و وحدت رویه داشته باشند اما با تصمیم یونان به نظر می رسد عملا کشورهایی مثل چین نیز اگر می خواستند وارد چنین فضایی شوند، باید دوبار تصمیمات خود را مورد تجدیدنظر قرار داده و مطمئن شوند که آیا اساسا یکپارچگی و اتحادی میان اعضای اروپا وجود دارد یا خیر. در این وضعیت موجود بعید به نظر می رسد که چین نیز تمایل چندانی به قرار دادن همه تخم مرغ ها در سبد اروپایی ها نداشته باشد. 263

*سفیر اسبق ایران در یونان