رقص نخست‌وزیر با ساز آمریکایی

پرده‌ها هنوز پایین کشیده نشده است . تا اجرای اپیزود نهایی این نمایشنامه هنوز راه باقی‌ست. تونی بلر نخست وزیری سابق بریتانیا هنوز در برابر رئیس‌هیات تحقیقاتی در خصوص جنگ عراق شهادت نداده‌است . با این وجود آنچه در یک هفته اخیر گذشت تا کنون بارها عرق شرم را بر پیشانی آقای بلر نشانده است . تمامی دولتمردان و چهره‌های ارشد سیاسی بریتانیا بی‌ترس از سوگند وفاداری حقایق آن روزهای منتهی به جنگ عراق را بر زبان راندند. این روزها صدراعظم آلمان آنگلا مرکل و رئیس‌جمهوری فرانسه نیکولا سارکوزی به خاطر عدم حمایت از کاندیداتوری تونی بلر برای ریاست اتحادیه اروپا به خود تبریک می‌گویند . اگر سارکوزی و مرکل هم فریب محبوبیت فردی بلر را خورده بودند ،اکنون با رسوایی برپا شده در لندن پست ریاست اتحادیه اروپا هم در همین ابتدای امر بی‌اعتبار شده‌بود.

در نخستین روز این تحقیقات ما فهمیدیم که ساکنان خانه شماره ده داونینگ استریت در لندن درست چند روز پس از راهیابی جورج بوش به کاخ سفید هشدارهایی را از جانب واشنگتن مبنی بر خطر عراق دریافت کرده‌اند . البته در آن روزها دولت بلر با این استدلال که حمله به عراق توجیه قانونی ندارد از همراهی عملی با دولت بوش سرباز زد.

سیر پیتر ریکت که در آن زمان ریاست کمیته اطلاعاتی مشترک را بر عهده داشته است و اکنون نیز در وزارت امور خارجه پست حائز اهمیتی را در اختیار دارد در مقام پاسخ به سوال‌های کمیته تحقیقاتی گفت: تا ماه مارس 2002 بود که لندن فاصله خود را با درخواست بوش برای تغییر رژیم در عراق حفظ کرد . یک ماه پس از این تاریخ اما تونی بلر در گفتگو با جورج بوش او را از همراهی خود برای حمله به عراق و سرنگونی صدام حسین مطمئن کرد.

در روز دوم تحقیقات، تیم تحقیقاتی اعتراف‌های مقام‌های ارشد وزارتخانه‌های دفاع و امور خارجه وقت را شنید. در این شهادت‌ها معلوم شد که تونی بلر درست ده روز پیش از آغاز حمله به عراق از ناکارآمدی تسلیحات کشتار جمعی در اختیار صدام حسن مطلع شده بود. در شرایطی که همه برای آغاز جنگ عجله داشتند،کارشناسان از نبود اطلاعات کافی برای حمله به عراق سخن گفتند . البته این بخش از اعتراف‌ها با سخنان تونی‌بلر تفاوت فاحشی دارد . بلر پیش از این ادعا کرده بود که در سپتامبر 2002 کارشناسان به او نسبت به ادامه فعالیت‌های صدام حسین برای تولید تسلیحات هسته‌ای و شیمیایی اطمینان داده بودند . بلر در حالی ادعا می‌کند که کارشناسان نسبت به این ماجرا اندک تردیدی نداشتند که همگان از شک و شبهه فراوان در این خصوص سخن می‌گویند.

پس از آن نوبت به سیر کریستوفر میر سفیر سابق لندن در واشنگتن رسید . این مقام ارشد بریتانیایی ادعا کرد که دولت تونی بلر یک سال پیش از حمله به عراق به این قطعیت رسیده بود که حمله به این کشور در حقیقت هدر دادن نیرو و انرژی است . البته اگر بلر در همکاری کورکورانه با آمریکا اندکی تعلل به خرج می‌داد شاید همه چیز با هم فرق داشت. البته تمامی این ادعاها نباید ارزشمند و مدرکی مستدل محسوب شود . برخی از این شهادت‌ها مانند سخنان کریستوفر می‌تواند تنها تامین کننده منافع شخصی فرد باشد . البته تعداد کمی هستند که در صحت سخنان افرادی مانند سیر جرمی گرین‌استاک شک کنند . سفیر بریتانیا در زمان حمله به عراق در سخنانش اعتراف کرد که در آن زمان او یک‌بار تا مرز استعفا نیز پیش رفته‌است . این مقام انگلیسی در همان زمان هم همراهی لندن با واشنگتن در حمله به عراق را غیرقانونی خوانده بود . حمله به عراق نه سند حمایت اکثریت کشورهای عضو در شورای امنیت سازمان ملل را پشت قباله خود داشت و نه حمایت افکار عمومی بریتانیا را
.
هیچ‌کس قرار نیست در جریان این تحقیق محاکمه شود. هر چند مدارک موجود در این روند شفاف‌سازی می‌تواند پایه و اساس دادخواستی جنایی نیز باشد . همزمان نمی‌توان و نباید همه شکست‌ها و ناکامی‌ها در عراق را بر گردن تونی بلر انداخت . آنچه در یک هفته گذشته در جلسات تحقیق و تفحص در لندن گذشت به همگان اثبات کرد که تصمیم‌هایی که منتهی به جنگ عراق شد در حقیقت نوزاد نامیمون نقص در سیستم اطلاع رسانی بود . در آن زمان نیروهای اطلاعاتی، کارشناسان و دیپلمات‌ها همه و همه مخالف همراهی با واشنگتن در این نبرد بودند . در نهایت اما فشارها در آن فضای سنگین سیاسی همه را به زانو درآورد . در آن زمان تعداد انگشت شماری بودند که به تبعات ساقط کردن دولت سنی صدام حسین در عراق بیندیشند . همین نبود عقلانیت و درایت خود نشان دهنده شکست در تجزیه و تحلیل است.

اکنون سوال این نیست که چه چیزی در عراق اشتباه بود بلکه پرسش بر چگونگی ممانعت از تکرار این تراژدی استوار است . هفته آینده باراک اوباما تصمیم خود را در خصوص اعزام نیروهای بیشتر به افغانستان عملی خواهد کرد . تصمیمی که در آن باز هم بریتانیا در بن‌بست قرار خواهد گرفت . همزمان بحران در عراق هم تا پایان خود فاصله بسیاری دارد . در چنین شرایطی چه تضمینی وجود دارد که عملیاتهای نظامی جدید در افغانستان برپایه اطلاعات ، قضاوت‌ها و تجزیه و تحلیل‌های درست باشد ؟ آنچه این روزها در لندن گذشت تنها بیان اشتباهات در گذشته نبود بلکه اعتراف به سومدیریت در حال هم بود .
گاردین 28 نوامبر / ترجمه : سارا معصومی