فرنوش صفویفر: سازمان جهانی بهداشت آخرین گزارش خود را در مورد وضعیت سل در جهان روز گذشته منتشر کرد. در این گزارش خبرهای خوبی در مورد آمار این بیماری ارائه شده است؛ در سال 2007، میزان آلودگیهای جدید بیماری ثابت مانده است و درصد جمعیت بیمار به نسبت کل جمعیت جهان هم، با رشد کندی اضافه شده است. البته در کنار این خبرهای خوب، تصریح شده است که بیشترین مرگومیر بیماران مبتلا به سل، در آنها دیده میشود که آلوده به ویروس ایدز هستند. با توجه به رشد موارد ایدز در سالهای آینده، به ویژه در کشورهای آسیایی و آفریقایی، میتوان وضعیت سل در آینده را، نگرانکننده توصیف کرد.
این گزارش، که عنوان آن، «گزارش جهانی کنترل سل، 2009» است، همزمان با روز جهانی سل منتشر شده است. قرار است هفته آینده وزیران بهداشت کشورهای عضو سازمان جهانی بهداشت، به دعوت این سازمان در نشستی که به همین ماسبت در چین برگزار میشود، شرکت کنند تا در مورد برنامهریزی و اجرای بهتر برنامههای مقابله با سل و ایدز، همفکری کنند.
بر اساس این گزارش،2 چالش مهم در مقابله با بیماری عفونی سل، عفونت همزمان با ایدز و مقاومت دارویی معرفی شده است.
دو قاتل در کنار هم
در گزارش سازمان جهانی بهداشت آمده است در سال 2007، از هر 4 مورد مرگ ناشی از سل، یک مورد آن، در فرد آلوده به ویروس ایدز مشاهده شده است که این میزان، 2 برابر مرگومیرهایی بوده است که سال قبل، در بیماران آلوده به ویروس رخ داده است. این به این معناست که از این به بعد نمیتوان مقابله به سل را جدای مبارزه با ایدز در نظر گرفت و کارشناسان بهداشتی، باید در بین مبتلایان به ایدز، به دنبال موارد سل بگردند.
این گزارش میافزاید که تخمین زده میشود که در سال 2007، بیش از 1 میلیون و 370 هزار مورد جدید سل در افراد آلوده به ویروس ایدز، HIV، دیده شده است که از این میزان، حدود 456 هزار مورد مرگ هم رخ داده است. این آمار، از سویی نشاندهنده وضعیت نگرانکننده سل و ایدز در آینده جهان است و از سوی دیگر نشان میدهد که آمارها و گزارشهای مربوط به این دو بیماری به نحو چشمگیری ارتقا یافته است.
ردیابی سل در ایدز
آن چه که در این گزارش به آن تصریح شده است، عفونت همزمان دو بیماری سل و ایدز است. ایدز، بیماریای است که سیستم ایمنی فرد را هدف قرار میدهد و به همین علت، مرگ بیماران، به دلیل ابتلای آنها به انواع عفونتهاست که سل هم از جمله آنها به شمار میرود. تا پیش از شناسایی ویروس ایدز در سال 1984 و سپس آغاز همهگیری آن در سالهای بعدی، موارد سل در بیشتر نقاط جهان، به وژیه کشورهای صنعتی، در حال نزول بود؛ چنان که کارشناسان بهداشتی امید به حذف آن داشتند. اما ایدز، دوباره این بیماری دنیای قدیم را به صحنه آورد و به بازی گرفت؛ طوری که هماکنون در کنار ایدز، به عنوان مهمترین چالشهای بهداشتی جهان معرفی شده است.
سازمان جهانی بهداشت، در کنار این آمار و ارقام جدید، تاکید کرده است که تشخیص و درمان موثر سل در بیماران آلوده به ویروس و مبتلایان به ایدز، باید از جمله ارکان جدی آن قرار گیرد و بخشی از هزینهها را به خود اختصاص دهد.
به گفته دکتر مارگارت چان، دبیرکل این سازمان، این هزینهها، کشورها باید در برنامهریزی نظام سلامت خود برای ایدز، به آزمایشهای غربالگری سل نیز، توجه داشته باشند؛ آزمایشهایی که با صرف هزینه اندک و به سادگی انجام میگیرند و انجام آنها نیاز به نیروی متخصص ندارد.
در این گزارش آمده است که تعداد این آزمایشهای غربالگری، در سال 2007 نسبت به سالهای گذشته، رشد نسبتا خوبی داشته است؛ چنان که در سال 2004، تنها 4 درصد افراد آلوده به ویروس ایدز، آزمایش سل را نیز انجام میدادند؛ اما در سال 2007،این رقم به 37 درصد رسیده است و تعدادکشورهایی که برنامه غربالگری سل را در بیماران HIV مثبت پیاده کردهاند، بیشتر شده است.
عفونتهای دیگر در کنار سل
البته نباید از یاد برد که سل، تنها یکی از عفونتهایی است که بیماران آلوده به ویروس ایدز را تهدید میکند و این بیماران، علاوه بر تشخیص و درمان سل و نیز مصرف داروهای پیشگیریکننده از پیشرفت آن، بایستی از لحاظ سایر عفونتهای فرصتطلب نیز بررسی شوند و در صورت ابتلا، درمانهای خاص آن را دریافت کنند.
عفونتهای فرصتطلب، به عفونتهایی اطلاق میشوند که افراد سالم را بیمار نمیکند، اما در بیماران مبتلا به ضعف ایمنی، مانند افراد مبتلا به ایدز یا تحت شیمیدرمانی و موارد دیگر، میتواند عفونتهای شدید موضعی یا سیستمیک به وجود آورد و حتی در صورت عدم درمان سبب مرگ آنها شود. در گزارش جهانی کنترل سل، 2009 آمده است که در سال 2007، تعداد بیماران آلوده به ویروس ایدز و سل، همزمان، که داروی کوتریماکسازول، درمان پیشگیرانه عفونتهای فرصتطلب را دریافت کردهاند، 200 هزار نفر بوده است و حدود 100 هزار نفر از آنان، تحت درمان استاندارد ضدرتروویروسی (برضد ویروس ایدز) مصرف کردهاند.
دکتر Sidibe مدیر بخش ایدز سازمان جهانی بهداشت، در حاشیه انتشار این گزارش به خبرگزاریهای گفته است که یکی از دغدغههای اصلی این بخش، در کنار گسترش درمان استاندارد بیماران مبتلا به ایدز، جلوگیری از مرگ این بیماران، در اثر سل است؛ اگرچه درمان در بیماران مبتلا به ایدز، سختتر و پیچیدهتر است، اما همچنان سل به عنوان بیماری عفونی کشنده قابلدرمان شناخته میشود و با درمان سل، میتوان امید به زندگی این بیماران را تا حد قابلتوجهی افزایش داد و کیفیت زندگیشان را، در سالهای پایانی، تا حد خوبی بهبود بخشید.
دکتر Sidibe راهبرد سازمان را در مبارزه با ایدز، ادغام نظام سل و ایدز میداند که به این ترتیب، تشخیص، پیشگیری و درمان این دو بیماری، به شکل منسجم در کنار هم قرار گیرد. (امری که خوشبختانه در کشور ما تقریبا از ابتدای برنامه مقابله با ایدز، مورد توجه مسئولان بهداشتی بوده است.)
سل هم مقاوم میشود
چالش دوم مقابله با سل، در حال حاضر، شکلگیری مقاومت دارویی در گونههای عامل بیماری است که عمدتا به دلیل درمانهای غیراصولی یا ناقص و نیمهکاره آن رخ میدهد. در تمام بیماریهای عفونی، بحث مقاومت دارویی وجود دارد، اما این موضوع در بیماری سل شدیدتر و بحرانیتر است. (چنان که متخصصان بهداشتی معتقدند اصولا درمان نکردن بیماری کمعارضهتر و کمهزینهتر از درمان ناقص آن است.)
در گزارش اخیر، اعلام شده است که در سال 2007، 500 هزار مورد سل مقاوم به چنددارو یا اصطلاحا multy drug resistant یا MDR-TB دیده شده است، اما کمتر از یک درصدشان، درمانهای استاندارد سازمان جهانی بهداشت را دریافت کردهاند. این نشان میدهد که بایستی آموزشها، نظارتها و پیگیریها در زمینه ارائه درمان سل نیز، ارتقا یابد.
هزینهها، یک مشکل جدی
در بحران اقتصادی اخیر، بودجههای بهداشتی هم دستخوش صدمات جدی شده است که در این گزارش به این مورد هم اشاره شده است. در متن این گزارش آمده است که در 94 کشور دنیا، که 93 درصد موارد سل در آن شناسایی شده است، افت قابلتوجه در بودجههای مبارزه با سل، رخ داده است. (چیزی حدود یک میلیارد و 500 میلیون دلار) مدیر بخش گلوبال فاند برنامه مبارزه با ایدز میگوید علیرغم بحران اخیر اقتصادی، نباید از هزینه مبارزه با سل و ایدز صرفهجویی کرد؛ چرا که بیماران مبتلا به این دو عفونت به طور همزمان، در معرض خطر جدی مرگومیر هستند و بدون درمان اساسی، امید چندانی به زنده ماندن آنها نیست.
البته به گفته دکتر Kazatchkine، اکنون زمان آن رسیده است که به جای افزایش کمی هزینههای مربوط به نظام سلامت، به فکر ارتقای کیفیت صرف این هزینهها و کمک به دولتها برای صرف بهترشان باشیم.
نظر شما