دوشنبه 30 مرداد 1396
شنبه 14 مرداد 1396 - 11:08:46 چاپ

مهران مدیری، تصویرگر خودزنی

وبلاگ > فاضلی، محمد - دیروز خانوادگی به تماشای فیلم «ساعت 5 عصر» ساخته مهران مدیری نشستیم. یکی از دانشجویانم چند سال قبل پایان‌نامه کارشناسی ارشدش را درباره ساخته‌های مهران مدیری نوشت و از آن‌جا که تقریباً همه ساخته‌های تلویزیونی او را دیده‌ام، فکر می‌کنم اکنون می‌شود تصویری از تجربه هنری مدیری ارائه کرد. فیلم‌سازی او در درجه اول برایم مهم نیست، بلکه ایده‌ای که او روایت می‌کند قابل نقد است.

مهران مدیری بیش از یک دهه است که «گفتمان خودزنی» را با تصویر روایت می‌کند. منظورم از «گفتمان خودزنی» مجموعه ایده‌ها، متون، تصاویر و کردارهایی است که بر این تصور بنا شده‌اند که ایرانیان ملتی قانون‌گریز، بی‌اخلاق، بی‌نظم، فاقد تفکر سیستمی، اقتدارگرا، فاسد، مال‌دوست، طمع‌کار و شماری دیگر از صفات ناپسند هستند. این گفتمان، ویژگی‌های ناپسند ایرانیان را ذاتی فرهنگ آن‌ها دانسته و در نظری‌ترین و روشنگرترین بیانش راهکار توسعه و حل مشکلات ایران را کار فرهنگی و اصلاح تک‌تک مردم ایران معرفی می‌کند.

مهران مدیری راوی تصویری تلویزیونی - و نه سینمایی، حتی در ساعت 5 عصر - از گفتمان خودزنی است. سیامک انصاری نیز در نقش‌های متعدد سریال‌های پاورچین، نقطه‌چین، شب‌های برره، شوخی کردم، و حتی مجموعه دورهمی، شخصیت عاقل، اخلاقی، مهربان، آزاداندیش و بیشتر «دانای کل»ی است که میان یک مشت بی‌اخلاق، منفعت‌طلب، نادان، حریص و بدون دوراندیشی گیر افتاده است. من وسوسه می‌شوم بگویم که «مدیری برداشت از خودش را در نقش‌های متعدد سیامک انصاری به تصویر می‌کشد.» استنداپ‌های مدیری در دورهمی نیز همین رویکرد را دارند. او هر بار جلوه‌ای از آن‌چه را بی‌خردی‌های جامعه می‌انگارد هجو می‌کند. سیامک انصاری و نقش‌هایش آن‌قدر تکرار شده‌اند که توجیه می‌شوم بگویم مدیری دائم فاصله فهم و ادراک خودش با جامعه‌ای را که تصور می‌کند مظلومانه در آن گیر افتاده است به دیگران یادآور می‌شود. برخی رفتارهای شخصی او نیز می‌توانند برای تقویت این ایده به‌کار گرفته شوند.

آخرین ساخته مدیری نیز تکرار همان گفتمان خودزنی است، این بار در قالب رسانه سینما، البته با ساختاری تلویزیونی؛ گویی سکانس‌های مختلف فیلم را می‌شود از هم جدا کرد و به صورتی شبیه مجموعه «شوخی کردم» پخش کرد. هر بلایی که در این فیلم بر سر سیامک انصاری می‌آید، جدای از بقیه فیلم، با کمی ویرایش، یک هویت جداگانه دارد، و خیلی به دانستن پس و پیش داستان احتیاج ندارید. مهم این است که این «سینویزیون» (سریال تلویزیونی که ادای فیلم سینمایی درمی‌آورد) هیچ حرف عمیقی درباره مشکلات جامعه ایران و چرایی بروز آن‌ها ارائه نمی‌کند.

مدیری عقلانیت و اخلاقی را که سیامک انصاری نمایندگی می‌کند در تصویر غلو شده‌ای از ناخرسندی‌های جامعه ایران به تصویر می‌کشد؛ و خیلی با تعجب به معدود رفتارهای درست شهروندان می‌نگرد. سیامک انصاری به تنها پرستاری که کارش را در بیمارستان درست انجام می‌دهد می‌گوید «شما از سیاره دیگری آمده‌اید؟» و به کارمند خوش‌خلق و اخلاقی بانک هم با نگاهی متعجب می‌نگرد. مدیری دائم نشان می‌دهد آن‌که اعتماد کند قربانی می‌شود، و دیگران بی‌صبرانه منتظرند تا دیگران را تیغ بزنند.
این‌ها دقیقاً حرف‌های گفتمان خودزنی است که گاه روایت تصویری پیدا می‌کند یا در نوشته‌های مختلفی درباره خلقیات ایرانیان تکرار می‌شود. روایان گفتمان خودزنی دست آخر مجبور می‌شوند خود را حکیم، دانای کل یا برگزیده‌ای معرفی کنند که شخصاً توانسته‌اند راه خود به سوی رستگاری فردی و مدرن‌شدن را برگزینند و از نادانی، بی‌اخلاقی و بلبشویی که دنیای انسان ایرانی را فرا گرفته است بگریزند. این راویان هرگز توضیح نمی‌دهند جامعه‌ای که تا به این اندازه به‌هم‌ریخته، نامنظم، بی‌عاطفه، سودجو و بی‌اخلاق است چگونه جلوه‌های مهمی از انسانیت، عقلانیت و سازمان اجتماعی از خود بروز می‌دهد. این راویان هرگز قادر نمی‌شوند یا جرأت نمی‌کنند تحلیل خود را به سمت ساختارهایی ببرند که در مواضع خاص بر آدم‌ها فشار می‌آورند تا ملزومات عقلانیت، اخلاق یا زیست عاطفی را ترک کنند.

گفتمان خودزنی، اگرچه از سوی بسیاری به عنوان «فاش‌کننده جلوه‌های ناخوشایند شخصیت ایرانی» تقدیر می‌شود، اما در نهایت بیشتر از آن‌که توضیحی برای توسعه‌نیافتگی و ناخرسندی جامعه ایرانی، یا حتی مشاهده‌ای منصفانه باشد، فخرفروشی راوی است به جامعه‌ای که آن‌را بسیار عقب‌مانده‌تر از خود می‌انگارد. ژست روشنفکری فخرفروشانه‌ای است که گیشه را هم اگر فتح کند، اثر هنری از آن بیرون نمی‌آید؛ حتی اگر جنجالی‌ترین حادثه یک دهه اخیر ایران را دست‌آویز خود قرار دهد.

کلید واژه‌ها : مهران مدیری - جامعه‌شناسی -
29 دیدگاه
  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 11:56:43
    پاسخ
    39 12

    براي مهران مديري پول حرف اول را مي زند و به خاطر آن هرچيزي را فدا مي كند

    • بی نام
      یکشنبه 29 مرداد 1396 - 00:09:33
      1 0

      آره خودش گفت که برای هر برنامه 60 میلیون و برای این فیلم چند میلیارد گرفته است.

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 12:48:18
    پاسخ
    24 29

    دقیقا موافقم

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 13:07:13
    پاسخ
    9 13

    عالی

  • رضا8
    شنبه 14 مرداد 1396 - 13:17:59
    پاسخ
    9 11

    مطلب بسیار کامل و هوشمندانه ای بود.واقعا لذت بردم.

  • رضا
    شنبه 14 مرداد 1396 - 13:21:42
    پاسخ
    277 10

    چقد پول گرفتيد تا مديري رو تخريب كنيد ؟

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 13:32:44
    پاسخ
    8 29

    احسنت مقالعه خوبی بود واقعا آین آقای مدیری شورشو درآورده فکر کرده هر چرندیاتی که به خورد مردم بدهد باید برایش هورا بکشند

    • بی نام
      یکشنبه 29 مرداد 1396 - 00:11:55
      1 0

      تازه خودش رو هم نماینده مردم ایران معرفی می کنه و میگه تربیون مردمه

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 13:38:03
    پاسخ
    17 3

    وضع جامعه ایران خیلی خرابتر از چیزی است که در کار های مهران مدیری می بینیم.متن هایی که ایشون به قول شما در دورهمی استند آپ می کنه،تماما توسط نویسنده ها نوشته می شن که اونها هم خودشنو از روی شبکه عای اجتماعی خصوصا توییتر برداشته شده و خود اون توییت ها هم توسط مردم نوشته می شن.بله،مردم همین کشور،همین اجتماع. شما باید به این حقیقت توجه کنید که سالهاست و شاید بتوان گفت نسل عاست که مردم ایران بدون الگو و بدون آموزش زندگی کرده اند،جامعه ای هستیم که حق نداریم حرف بزنیم،حق نظر دادن نداریم،کتاب ها و آثار سانسور می شوند،گذشته قبلا از ۳۸ پیشمان را دفن کرده ایم و صحبتی هم از آینده نیست.شما یک روز بری بیرون اگر حواست نباشه از راننده تاکسی تا سوپری تا کتابفروش می خوان از شما پول اضافه بگیرن،تیری تو تاریکی

  • مهدی
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:19:37
    پاسخ
    9 4

    "گفتمان خودزنی، اگرچه از سوی بسیاری به عنوان «فاش‌کننده جلوه‌های ناخوشایند شخصیت ایرانی» تقدیر می‌شود، اما در نهایت بیشتر از آن‌که توضیحی برای توسعه‌نیافتگی و ناخرسندی جامعه ایرانی، یا حتی مشاهده‌ای منصفانه باشد، فخرفروشی راوی است به جامعه‌ای که آن‌را بسیار عقب‌مانده‌تر از خود می‌انگارد. ژست روشنفکری فخرفروشانه‌ای است که گیشه را هم اگر فتح کند، اثر هنری از آن بیرون نمی‌آید؛ حتی اگر جنجالی‌ترین حادثه یک دهه اخیر ایران را دست‌آویز خود قرار دهد. " بسیار عالی است.

  • علی
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:20:19
    پاسخ
    5 7

    مهران مدیری راه پول درآوردن با استفاده از طنز مورد علاقه مردم رو یاد گرفته. حالا اسمش مهم نیست چی باشه، این روش پول درآوردن آقای مدیری هست

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:29:42
    پاسخ
    246 12

    برو دنبال بازیت عامو،یه چیز بگو که بگنجه،اونی که داره ایرانی جماعت رو بد و متجاوز و خوار و ذلیل نشون میده و بخاطرش سیمرغ هم میگیره اصغر فرهادیه نه مدیری،رو که نیست سنگ پا قزوینه.

  • تنها
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:30:42
    پاسخ
    12 5

    از اینکه ایشون مشکلات جامعه را در غالب طنزی شیوا به دید بینندگان میرساند خیلی ها آتش به جان گرفته اند این تنها مدیری نیست که اسیر این مشکلات است بینندگان بیشمارش هم همین مشکل را دارند و این نوعی درد دل دو طرفه بین مدیری و بینندگانش است اگر این چنین نبود کارهای مدیری این همه بیننده نداشت ، پس به جای اینکه صورت مسئله یعنی مشکلات را پاک کنیم بهتر است به مدیری کمک کنیم . مشخص است که شما هنوز گذارتان به بیمارستان های دولتی نیفتاده و یا اینکه مجبور به استفاده از مترو نیستید .

  • بی نام
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:31:06
    پاسخ
    9 3

    جدای از طرز نگاه مدیری به جامعه ایران، نگارنده منظورش اینه ایرانی ها دارای این نقایض اخلاقی نیستند واقعا؟ چرا باید از اینکه معایب جامعه هر چند به صورت کاریکاتوری بر روی پرده نمایش به تصویر بیاد ناراحت شد؟ به نظر من ارزش کارمدیری نه در طنز لوده که در نشان دادن همین زشتی های اخلاقی ما ایرانی هاست.

  • فائزه
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:41:04
    پاسخ
    2 4

    واقعا فیلم ضعیفی بود خیلی ها به خاطر نام مدیری رفتن ولی فیلم واقعا ارزش صرف ۲ ساعت وقت رو نداشت

    • بی نام
      یکشنبه 29 مرداد 1396 - 00:11:21
      0 0

      آره، مدیری بعد از جدایی از برادران قاسم خانی اوت شد ولی شانسی که داشت اسمش برند شده بود.

  • منوچ
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:58:16
    پاسخ
    28 3

    یعنی واقعاً معتقد هستی ما همه اخلاق گرا و خوب هستیم؟ جامعه ای که در مقابل آتش سوزی سلفی می گیرد. سیل و آب بردن انسانی را با موبایل فیلم می گیرد به جای آنکه دست یاری دهد و در تصادف فوراً و اولین چیزی که یادش می آید گرفتن عکس با میت است . ورزشکار صاحب منصب با نامداران روی تخت بیمارستان سلفی می گیرد . از هنرمند ، ورزشکار و ... که مرده روی تخت غسالخانه عکس می گیرد. با کوچکترین چیزی که خلاف میلش است در خیابان چاقو . قفل فرمان و ... کشیده می شود و بی زورهایش هم فحش آبدار نثار طرف می کنند . آخه به کجای ای جامعه نگاه می کنی که می گویی خود زنی کرده است؟

  • حکم
    شنبه 14 مرداد 1396 - 14:58:17
    پاسخ
    6 35

    یه عده هم هستند ..... زیاد این جمله رو شنیدیم تو دورهمی دقیقا مدیری خودشو بهترین میدونه و عام مردم رو نادون

  • احسان
    شنبه 14 مرداد 1396 - 15:35:36
    پاسخ
    8 3

    نقش هنرهای تصویری سینما ، تلویزیون و عکاسی دقیقاً برجسته کردن معضلات فرهنگی جامعه هست که این کار رو مهران مدیری با جسارت بیشتری انجام داده . در ضمن نقد کردن فقط نفی کردن نیست؛ ارائۀ راهکار برای بهتر شدن برنامه هم هست.

  • محسن کیان
    شنبه 14 مرداد 1396 - 18:07:34
    پاسخ
    10 2

    مدیری عشقی.مدیری

    • بی نام
      یکشنبه 29 مرداد 1396 - 00:10:45
      0 0

      اینقدر به مدیری علاقه داری، نگرانتما، یه وقت از درد دوری کارت به بیمارستان نکشه

  • مهدی
    یکشنبه 15 مرداد 1396 - 01:11:18
    پاسخ
    21 4

    واقعا شما فیلم را دیدی؟سریال ها را هم حتما دیدی؟ وقتی جامعه را بخواهید نقد کنید باید نقاط منفی را نقد کنی،اگه این را قبول داری پس باید در فیلم یک الگوی خوب هم ارايه کنید،حالا شما این طور فکر کن که این الگوی خوب هر کسی میتونه باشه،مهم شخص نیست ،مهم رفتار درسته که باید یاد بگیری

  • بی نام
    یکشنبه 15 مرداد 1396 - 01:20:23
    پاسخ
    5 0

    واقعیت تلخه تلخ تلخ به نظرم تظاهر به خود شیفتگی انسانی و ارمان گرا در وضعیت کنونی حالی را خوب نمی کند

  • بی نام
    یکشنبه 15 مرداد 1396 - 08:27:35
    پاسخ
    4 32

    درود بر شما جناب دکتر همین روزهاست که صحبتهای شما که عین حقیقت است به آقایی که با بی کلاس ترین طنزها در برهه ای از زمان شد غول طنز ایران شما رو به نقد و طنز بکشونه از این ادم اتفاقا بی سواد و امی هر چی بلگی بر میاد

  • مهدی
    یکشنبه 15 مرداد 1396 - 08:46:25
    پاسخ
    23 2

    فکر می کنم دکتر فاضلی گرانقدر با این نوشته شان قصد تسویه حساب دیگری داشته اند، وگرنه حتما ایشان هم می دانند که وظیفه یک سینماگر ریشه یابی مشکلات نیست و نشان دادن آنها و پررنگ کردنشان نهایت تعهد یک سینماگر به جامعه ای که بدان تعلق دارد است. از طرفی واقعا کدامیک از این جلوه های ناخوشایند شخصیت ایرانی غیر واقعی است، این تصویری کاملا واقعی و البته کمی پررنگ و بولد از واقعیتهای ایران است

  • هاشم
    یکشنبه 15 مرداد 1396 - 10:42:45
    پاسخ
    27 2

    جناب فاضلی، لطفا" نوشته قبلی خود را با عنوان " له کردن قربانی، شجاعت نیست" را بخوانید.

  • مهدی
    دوشنبه 16 مرداد 1396 - 01:28:31
    پاسخ
    6 85

    یه بابایی گاهگاهی حرفهای خوبی میزد مثلا این جمله : اب رو بریز اونجایی که میسوزه

    • بی نام
      یکشنبه 29 مرداد 1396 - 00:10:13
      0 0

      اون بابا 90 درصد اوقات حرف خوب نمی زد، اما این حرفایی که میزد برد خوبی داشت.

  • سیدمهدی
    دوشنبه 16 مرداد 1396 - 09:46:39
    پاسخ
    5 21

    این بار گل کاشتی جناب فاضلی حرف حساب زدی. درود بر شما

ارسال دیدگاه

قوانین ارسال نظر
  • خبرآنلاین نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید
  • اگرچه تلاش می‌شود نظرات ظرف 2ساعت تعیین تکلیف شوند اما نظراتی که پس از ساعت 19 نوشته شود حداکثر تا 9 صبح روز بعد منتشر می‌شوند
  • با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند بنابراین توصيه مي‌شود از مثبت و منفی استفاده کنید.

0/700

x