رویگردانی اتحادیه اروپا از اسرائیل رهاورد کابینه جدید

معمول بر این است که هرگاه دولتی جدید در هر گوشه از دنیا روی کار می‌آید، پیش از این که هر نقد و تحلیلی بر شعارها و عملکردشان وارد شود بازده زمانی 100 روزه‌ای را تعیین می‌کند تا بلکه هیچ بهانه دیگری باقی نباشد. بعد از این مدت است که با تمرکز بر آنچه که در فرصت سه ماهه مردان دولت رفته است می‌توان به نقشه راه کابینه جدید در ماه‌های آینده پی برد.

100 روز فرصتی کافی است تا عامه مردم و ناظران و منتقدان سیاسی همه معیارهای خود را با الگویی که دولتمردان در پیش گرفته‌اند مقایسه کنند و کم و کاست آن را دریابند. مقبولیت یا عدم مقبولیت، رفتارهای شتابزده و احساساتی یا رویه دیپلماتیک و سیاست پیشه و همه آنچه که باید دولتی را در میان مردم کارآمد جلوه دهد، در همان 100 روز نخست جلوه می‌یابد.

اما آویگدور لیبرمن وزیر خارجه جدید اسراییل حتی از این فرصت صد روزه هم مستثنی است. برای شناخت درونمایه‌های فردی مانند او حتی 100 ساعت هم زیاد است! او در همان ساعات ابتدایی وزارت خود با اظهار نظر درباره نقشه راه آناپولیس و روابط حساس اسرائیل و مصر نشان داد که برای کنکاش او به فرصت چندانی نیاز نیست. واکنش جهانیان حتی مردمان اسرائیل خود آیینه تمام نمای عملکرد وی در 100 روز آینده بود.

در این میان رابطه اسرائیل با اتحادیه اروپا با قدمتی بالغ بر 50 سال در مدت زمانی کمتر از 50 روز چنان با تلاطم و تنش‌های بسیار همراه بوده که برای بهبود آن باید به زمانی بیش از تصور امید داشت.

طی 5 دهه گذشته رابطه میان اسراییل و اتحادیه اروپا از تعاملی گرم و پیوسته برخودار بود چنان که روابط سیاسی، فرهنگی و تجاری اسرائیل با اروپا برای جهانیان رشک برانگیز می‌نمود. در تحقیقی که از سوی مرکز مطالعات سیاسی و اجتماعی دانشگاه بن گوریون انجام شد نیمی از مردم اسرائیل خواهان پیوستن تل آویو به جمع پایتخت‌های اتحادیه اروپا بودند. هر چند که خیال رویایی غیرواقعی را در سر می‌پرورانند.

جالب آن که نزدیک به 40 درصد مردم اسراییل گذرنامه‌هایی اروپایی در اختیار دارند!

اما در مدت زمان اندکی پس از روی کارآمدن دولت راست گرای اسرائیل همه رویاهای مردمان اسرائیل رنگ باخت چرا که اتحادیه اروپا بارها در موضعی جدی با ارسال پیام به تل آویو به آنها هشدار داد چنانچه موضوع تشکیل دو دولت مستقل فلسطین و اسرائیل از سوی آنها رد شود دیگر هیچ امیدی نباید به آینده روابط اروپا و اسراییل داشت.

البته کمرنگ شدن روابط سیاسی اروپا و اسرائیل چندان هم دور از انتظار نبود. نخست‌وزیر اسرائیل هیچ گاه به رغم وجود افرادی مانند یوزی آراد هشدارها و اخطارهای هم پیمانان بزرگ خود را جدی نگرفته و چنان از قدرت خود غره است که هیچ تهدیدی را باور ندارد. اظهارنظر نتانیاهو مبنی بر این که اروپا حق ندارد هیچ دستوری در رابطه با روند صلح به اسرائیل بدهد توهین آشکاری به اتحادیه اروپا بود که در تغییر سیاست‌های آنها در قبال تل‌آویو تأثیر شگرفی خواهد داشت.

در این میان لیبرمن با همگرایی به سوی کرملین پاسخ سران بروکسل را داد. روسیه که نه عضوی از اتحادیه اروپاست و نه خیال عضویت در آن را دارد، می‌تواند جایگزین مناسبی به جای اتحادیه اروپا باشد. ملاقات لیبرمن با همتای روسی خود در همان روزهای ابتدایی صدارت در کنار اظهار نظرهای صریحش در باره روند صلح خاورمیانه، زنگ خطری جدی برای سران اتحادیه اروپا بود.

لیبرمن در ابتدای امر تصور می‌کرد که با برقراری ارتباط با کرملین می‌تواند از مسکو به عنوان واسطه در رابطه رو به زوال خود با اتحادیه اروپا بهره بگیرد غافل از این که هر دری که به سوی روسیه گشوده شود، در دیگری رو به سوی اروپا مسدود می‌کند. لیبرمن حتی به این موضوع نیز توجه نکرد که روسیه خود همراه همیشگی دولت‌هایی است که دشمن دیرینه اسرائیل هستند!

تنش رابطه اتحادیه اروپا و اسرائیل به گونه‌ای است که هفته آینده سران تل آویو و بروکسل در اورشلیم قصد دارند همه پیشینه سیاسی خود را به بوته نقد بگذارند و خواسته‌های خود را به صراحت اعلام کنند. البته در روزهای نخست صحبت از حضور لیبرمن در میان بود اما این روزها نخست‌وزیر اسرائیل تصمیم گرفته تا سکوت اختیار کند.

نشست سران اروپا در اورشلیم فرصتی برای تأکید بر تشکیل دو دولت مستقل خواهد بود که لیبرمن به شدت از آن واهمه دارد. اسرائیل این روزها به وضوح از این که اتحادیه اروپا بر خلاف آمریکایی‌ها حاضر به همکاری کورکورانه نیستند ناراضی است، هر چند که امروز نشانه‌های بسیاری از تغییر روند روابط واشنگتن و تل آویو نیز مشاهده می‌شود.

نتانیاهو و دیگر همراهان راست گرای او برای ابراز کارآمدی دولت جدیدشان نیاز به فرصت 100 روزه نداشتند. همین 50 روز هم کافی بود تا رابطه‌ای 50 ساله از هم بپاشد!

استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه بن گوریون
سردبیر مجله بین‌المللی ژئوپلتیک
جروزالم پست 27 آوریل 2009

  دانلود