صفر جهانی، خالی تر از همیشه !

اگر اوباما پیمان منح جامع آزمایش های هسته ای را روانه کنگره آمریکا کند می توان ادعا داشت که او در مسیر وعده تغییری که جهانی را با آن همراه خود کرد موفق خواهد بود. از زمان امضای این معاهده در سال 1996 میلادی تا کنون با این که 148 کشور جهان تمامی مواد آن را به صورت کامل پذیرفته اند اما هنوز این پیمان به مرحله اجرایی در نیامده است. حرکت برجسته باراک اوباما به طور حتم  صرفا در زمینه آزمایش های اتمی خلاصه نمی شود و سرآغازی بر منع استفاده از سلاح های هسته ای نیز خواهد بود. 

 در این میان پاریس در پنچ شنبه هفته گذشته طی حرکتی ابتکاری با برگزاری نشست ویژه صدها تن از مقامات سیاسی عالی رتبه جهان با عنوان "صفرجهانی" سعی کرد به طریقی دنیا را برای تقابل با تولید و گسترش سلاح های هسته ای بسیج کند. این پیشنهاد در حالی  با استقبال فراگیر بزرگان جهان همراه شد که هر یک از آنها به نوبه خود انباری عظیم از انواع سلاح هایی اتمی هستند که در آنی می توانند جهانی را زیر و رو کنند. مردم هنوز فراموش نکرده اند که دوران جنگ سرد چه طور و  چگونه به سرآمد.

 آنهایی که در نشست بزرگ پاریس زیر قرار داد معروف صفرجهانی را امضا کردند هیچ کدام از میان عموم توده مردم نبودند و شمار فراوان آنها را مقاماتی تشکیل می دادند که پیش از این طی دورانی خاص عهده دار مسوولیتی بزرگ بوده اند: جیمی کارتر رییس جمهور پیشین آمریکا، میخاییل گورباچف رهبر شوروی سابق، مارگارت بکت وزیر خارجه پیشین انگلیس، هانس دیتریش وزیر امور خارجه پیشین آلمان و میشل روکار نخست وزیر سابق فرانسه همه از بزرگانی بودند که در پاریس بر جهانی بدون هیچ سلاحی اتمی تاکید کردند. شاید این عده در زمانی می توانستند با ایده و نظری خاص جهانی را زیر و رو کنند اما در حال حاضر هر یک از آنها در صحنه بازی سیاست دنیا نقش اول را به عهده ندارند. پیمانی که امضا کنندگان آن همگی لقب " پیشین " را به یدک می کشند به طور حتم هیچ گاه ضمانت اجرایی نخواهد داشت و صرفا نمایشی بی فایده خواهد بود.

 شاید اگر صفر جهانی را رهبران قدرت های اصلی جهان که هر یک به نحوی به پیشرفته ترین فناوری های هسته ای مجهز هستند امضا می کردند بهتر می شد رویای جهانی با صفر سلاح هسته ای را باور کرد. اما آنها فقط در   میانه کلام و موضع گیری هایشان از این رویای دست نایافتنی صحبت  می کنند و در عمل به شدت از تمامی  توان نظامی هسته ای شان دفاع می کنند.  ولادیمیر پوتین نخست وزیر روسیه بر منع سلاح های هسته ای تاکید دارد و گوردون براون در ماه مارس گذشته گفت که بریتانیا آماده ساختن جهانی خالی از سلاح های هسته ای است. نیکولا سارکوزی هم در 8 دسامبر همین نظر را داشت.

 در این میان سکوت معنادار اسراییل و کره شمالی در بیان کلامی کوتاه برای تقبیح استفاده از سلاح های اتمی مساله ای است که نباید به سادگی از آن گذشت. در حالی که پاکستان، هند، چین و سایر کشورهایی که دستیابی آنها به سلاح حهای اتمی برای جهانیان محرز شده است موضعی شفاف در کلام مقابل استفاده از آزمایش های هسته ای می گیرند، اسراییل به عنوان قدرت نظامی برتر خاورمیانه و کره شمالی با همه پنهانکاری های هسته ای اش حتی نخواسته اند در جملاتی ساده خیال جهانیان را از بابت استفاده از سلاحی کشنده که در اختیار دارند راحت کنند.

 البته در این میان کره شمالی مساله ای نه چندان جدی است چرا که تجربه ثابت کرده است بزرگان کره ای را می توان با وعده تامین امنیت و اعطای کمک های خارجی به گونه ای تطمیع کرد تا برای مدتی تعدادی از پایگاه های هسته ای خود را از دایره فعالیت خارج کنند. به خصوص اگر این پیشنهاد از سوی آمریکایی ها ارائه شود آن گاه کره  شمالی با کمترین پیش شرطی از قدرت هسته ای خود دست می کشد. اما اسراییل مساله پیچیده و بغرنجی است که باید با دقت به آن پرداخته شود چرا که اسراییل برخلاف کره شمالی هیچ گاه زیر بار مسوولیت سلاح های هسته ای خود نرفته و حاضر به پذیرش ادعای احراز سلاح اتمی نبوده است. اما با حرکت باراک اوباما در منع انجام آزمایش های هسته ای  به زودی اسراییل در فشاری جدی قرار خواهد گرفت زیرا کشوری که همیشه پشتیبان فعالیت های هسته ای غیر مصلحانه اسراییل در خاورمیانه بوده این بار به مخالفی سرسخت با جنگاوری های رژیم صهیونیسم تبدیل می شود.

 از جنبه های قابل توجه کنفرانس صفر جهانی پاریس اظهارات ریچارد برت مجری برنامه کنفرانس خبری این نشست بود. او از جمله افرادی بود که به شدت تاکید داشت باید تمامی فعالیت های هسته ای اسراییل به صورتی واضح و روشن مشخص شوند که البته برت این مساله را یکی از اولویت های اصلی نشست پاریس ذکر کرد. اظهار نظر برت در میان اسراییلیان همهمه و بلوایی عجیب به پا کرد. برت که در حال حاضر در دولت آمریکا هیچ مقامی ندارد،  زمانی  نماینده مذاکره کنندگان آمریکا در گفت وگوهای استراتژیک نظامی با شوروی سابق بود که البته  برای حفظ تمامی دستاوردهای اتمی آمریکا نیز تلاش بسیاری داشت!

 اما سوال اینجاست که آیا ایالات متحده واقعا از همه سلاح های اتمی خود دست می کشد؟ کشوری که توانست نخستین سلاح اتمی جهان را از آن خود کند و از 64 سال پیش تا کنون هزینه های بسیاری را صرف گسترش سلاح های مخرب اتمی خود کرده است چه طور می تواند در زمانی کوتاه از همه هوس های جاه طلبانه اش صرف نظر کند؟  اما اگر تصور کنیم که رویای آمریکای بدون سلاح هسته ای محقق شود و به دنبال آن نیز روسیه از همه دستاوردهای اتمی خود چشم پوشی کند آن گاه می توان به راحتی ادعا کرد که جهان بیش از 96 درصد سلاح های اتمی خود را از دست می دهد!

 برای داشتن جهانی بی هیچ سلاحی هسته ای دست کم به یک دهه زمان نیاز است. در وهله نخست باید پیمان ممنوعیت آزمایش های هسته ای به تصویب برسد. پس از آن باید گفت و گوهای استراتژیک نظامی روسیه و آمریکا دوباره از سر گرفته شوند تا در نهایت به توافقی اجمالی به کاهش هر چه بیشتر تکثیر سلاح های اتمی در این دو کشور قدرتمند غرب و شرق دست یافت. شاید تنها در این زمان باشد که سایر کشورهای جهان را هم بتوان به پایان فعالیت های هسته ای شان راضی کرد.

 البته همه اینها رویایی پوچ و توخالی هستند که باور آن در شرایطی که جهانیان به روی  هم سلاح اتمی کشیده اند سخت و دشوار است. فقط باید منتظر بود و دید که چه طور  مرد سیه چرده آمریکا به رویای دست نیافتنی جهان رنگی سفید از حقیقت می زند.

 ترجمه: لیدا هادی