راه ناتو از آمریکا جدا می‌شود

 از سویی آمریکا با اعلام استراتژی افزایش نیروهای نظامی خود خواهان همکاری هم‌پیمانانش در این اقدام است و از سوی دیگر جو غالب کشورهای عضو ناتو مخالف استمرار این حضور نظامی است و با کشته شدن سربازان این پیمان، مردم و نخبگان آن کشور مواضع تندی علیه حاکمان خود اتخاد می‌کنند. در این شرایط آیا ناتو آمریکا را همراهی خواهد کرد؟ یا اینکه راه دیگری برخواهد گزید. خبر در گفت‌وگو با دکتر حسام‌الدین واعظ‌زاده استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران و کارشناس سازمان‌های بین‌المللی موضوع استمرار حضور ناتو در افغانستان را مورد واکاوی قرار داده است.

*با گذشت حدود 8 سال از حضور نظامی ناتو در افغانستان بحث و نظرها در این باره همچنان ادامه دارد. شما مشارکت ناتو در جنگ افغانستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حضور ناتو در افغانستان و یا هر کشور دیگری بر اساس اهداف و اصول ناتو تعریف می‌شود. ناتو (سازمان پیمان آتلانتیک شمالی)بعد از جنگ جهانی دوم در سال 1949 با محوریت آمریکا به عنوان یک پیمان دفاعی شکل گرفت. ناتو یک پیمان منطقه‌ای است تا پیمان فرا‌منطقه‌ای. یکی از اهداف آن عمل به ماده 51 منشور ملل متحد است. به این معنا که اگر کشوری به یک عضو ناتو حمله نظامی کند، به منزله حمله به همه اعضاست. این نوعی امنیت جمعی را تداعی می‌کند. اما اینکه چرا ناتو در افغانستان حضور نظامی پیدا کرد به تحولات بعد از حادثه یازده سپتامبر برمی‌گردد. پس از اقدامات تروریستی نگاه آمریکا به مقوله امنیت بین‌الملل تغییر کرد و در نتیجه تأثیر این نگاه جدید آمریکا بود که استراتژی ناتو نیز دچار تحولاتی شد. آمریکا پس از یازده سپتامبر استراتژی دفاعی ناتو را به استراتژی تهاجمی تغییر داد تا بتواند از ناتو در جنگ‌های فرامنطقه‌ای (افغانستان و عراق) استفاده کند. در حمله به افغانستان بهانه آمریکا مقابله با القاعده و تروریست‌های بین‌المللی بود، با ورود ناتو به این نبرد معنای امنیت به معنای امنیت بین دولت‌ها نیز به امنیت در جنگ دولت‌ها با گروه‌های شبه نظامی تغییر یافت. البته در ابتدای حمله آمریکا به افغانستان ناتو مشارکت فعالی نداشت و تنها با 500 سرباز در کنار نیروهای آمریکایی طالبان را ساقط کردند.

*از زاویه حقوق بین‌الملل حضور نظامی ناتو در افغانستان مشروعیت دارد؟

علمای حقوق بین‌الملل در این مورد به مداخله بشردوستانه استناد می‌کنند. البته در هیچ جای منشور ملل متحد به مداخله بشردوستانه اشاره نشده است ولی آمده است که کشورهای عضو برای حق زیستن در کشورهای دیگر می‌توانند مداخله کنند. ولی اینکه این مداخله باید نظامی باشد محل بحث است. با این حال مداخله ناتو در جنگ افغانستان از سوی ناتو به‌عنوان اقدام جهت مداخله بشردوستانه تعبیر شد. اما اینکه حضور نیروهای ناتو در خاک افغانستان پس از استقرار دولت این کشور به لحاظ حقوقی چگونه است؟ باید گفت این حضور با مجوز دولت افغانستان صورت گرفته است و بر اساس حقوق بین‌الملل چنانچه کشوری به سازمان و یا ارتش کشور دیگری اجازه استقرار در خاک خود را بدهد، این حضور به لحاظ حقوقی بدون اشکال خواهد بود.

*برخی کارشناسان حضور نظامی ناتو در افغانستان را نا موفق می‌دانند. شما در این باره چه نظری دارید؟

ناتو با حضور در افغانستان وظایف خود را از یک سازمان منطقه‌ای به سازمانی فرامنطقه‌ای سوق داد و در کنار مشارکت نظامی در جنگ افغانستان و عراق توانست به موفقیت‌هایی در گسترش نفوذ خود در خاورمیانه دست یابد. اما ناتو اعلام کرده بود که با هدف گسترش دموکراسی وارد این عرصه نظامی شده است که در این زمینه موفقیتی کسب نکرده است و تلفات زیادی که به نیروهای غیر نظامی وارد شده وجهه بشر دوستانه ناتو را مخدوش کرده است. در این زمینه ناتو حتی در کوزوو هم موفق نبود. در آنجا حتی سفارت خانه چین بمباران هوایی شد و اعتراض شدید دولت چین را در پی داشت. در مجموع ناکامی‌های نظامی ناتو و آمریکا در عرصه نظامی از اواخر دولت بوش، آمریکا را به سمت تغییر استراتژی در افغانستان سوق داد. در افغاستان سه نیروی نظامی فعال است. حدود 20 هزار نیروی آمریکایی، 47 هزار نیروی فرماندهی ناتو (ایساف) و تعداد کمی نیروی دولت افغانستان. یکی از مشکلات ناتو هماهنگی میان این سه نیروست. به خصوص اینکه آمریکا و ایساف در موارد متعددی بدون اطلاع نیروهای افغان به عملیات نظامی دست می‌زنند که این امر اعتراض شدید افغان‌ها را در پی داشته است. مسئله بعدی این است که ناتو باید در جهت حفظ و تحکیم صلح در افغانستان قدم برمی‌داشت. آموزش‌های مختلف تحصیلی، فرهنگی و ارتقای سطح زندگی مردم، بازسازی افغانستان و کمک به رفع فقر از وظایف ناتو بود که ناموفق بوده است. ضمن اینکه ناتو و آمریکا در آموزش نیروهای پلیس و امنیتی افغانستان بسیار ناکارآمد بودند.

*استراتژی دولت اوباما افزایش نیروهای نظامی در افغانستان است. با توجه به مسائل داخلی برخی کشورهای عضو ناتو و همچنین ناکامی‌های بر شمرده آیا باز هم ناتو آمریکا را همراهی خواهد کرد؟

*دولت اوباما به دنبال کاهش حوزه نفوذ ناتو در افغانستان است چرا که آمریکا از نقش مثبت ناتو مأیوس شده است. آینده ناتو در افغانستان امیدوار‌کننده نیست و حضور نظامی ناتو در این کشور به پایان خود رسیده است. از سوی دیگر مشکلات داخلی کشورهای عضو مانند آلمان، فرانسه و کانادا باعث شده که همکاری آنها با آمریکا در افزایش نیروی نظامی در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. واقعیت این است که مردم این کشورها خواستار خروج سربازان‌شان از افغانستان هستند. در این شرایط امکان افزایش نیرو برای این کشورها به هیچ‌وجه ممکن نخواهد بود. در بسیاری از کشورهای ناتو گفته می‌شود که جنگ افغانستان جنگ آمریکا بوده و باید خود آمریکا به آن پایان دهد. البته کمرنگ شدن حضور نظامی ناتو در افغانستان به معنای عدم نقش‌آفرینی این سازمان در دیگر عرصه‌ها نیست. ناتو سعی خواهد کرد در بعد بازسازی، ایجاد سازمان‌های غیردولتی، تعلیم نظامیان، پلیس گارد ریاست جمهوری و... فعال باشد. یعنی ناتو توان خود را از خط مقدم نبرد به پشت جبهه سوق خواهد داد.

 

  دانلود