عطا نویدی ـ تصنیف «ای وطن من» با آهنگسازی و نوازندگی محمدباقر زینالی و آواز شهرام ناظری بهتازگی منتشر شده است؛ اثری که ملودی اولیه آن، به گفته آهنگساز، در زمان جنبش مهسا و در جریان سفر به سوریه شکل گرفت، اما چند سال بعد، در روزهای جنگ ۱۲ روزه، دوباره مورد توجه او قرار گرفت و به مرحله ضبط رسید. زینالی در گفتوگو با خبرآنلاین درباره چگونگی شکلگیری این اثر، انتخاب شهرام ناظری برای خوانندگی، استفاده از شعر ملکالشعرای بهار، روند ضبط و انتشار تصنیف و مشکلات پیش روی نشر موسیقی در ایران صحبت کرده است. او همچنین از دشواری دریافت مجوز، نقض کپیرایت، تغییر شیوه انتشار موسیقی، حذف تدریجی قالب آلبوم، وضعیت موسیقی سنتی و نقش شبکههای اجتماعی در فضای امروز موسیقی میگوید و معتقد است موسیقی بیش از گذشته به سمت صنعت و مناسبات مالی حرکت کرده است.
ملودی «ای وطن من» در سوریه شکل گرفت
محمدباقر زینالی درباره شکلگیری ملودی تصنیف «ای وطن من» توضیح داد: ملودی اولیه این اثر در زمان جنبش مهسا شکل گرفت. آن زمان برای یک هفته فرهنگی همراه با گروهی از دوستان در سوریه بودیم و این ملودی در همانجا ساخته شد.
او ادامه داد: هیجانات و احساساتی که در آن مقطع داشتم باعث شد با خودم فکر کنم چگونه میتوانم این احساسات را به چیزی تبدیل کنم که هم هیجانم را آرام کند و هم بتواند احساساتم را نشان دهد. ملودی در همان زمان ساخته شد و پس از بازگشت، آن را یادداشت و نتنویسی کردم. مقداری تنظیم و مقدمه نیز برای آن نوشتم، اما اثر در همان مرحله باقی ماند تا اینکه جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد.
زینالی با اشاره به اینکه در زمان جنگ ۱۲ روزه در استودیو حضور داشت، گفت: شرایطی پیش آمد که دوباره همان احساسات و حالوهوای وطندوستانه در من شکل گرفت. به سراغ آن ملودی رفتم، تنظیمش کردم، جوابها را مرتب کردم و آن را به مرحلهای رساندم که امکان ضبط داشته باشد. در همان مدت اثر را ضبط کردم و در پایان جنگ ۱۲ روزه، بخش مربوط به ضبط موسیقی نیز انجام شده بود.
سازبندی «ای وطن من» با ارکستر سنتی کلاسیک
این آهنگساز درباره سازبندی و ترکیب نوازندگان تصنیف «ای وطن من» توضیح داد: در این قطعه از یک ارکستر سنتی کلاسیک استفاده شده که معمولاً همین ترکیب را در کارهایم حفظ میکنم. نوازندگی سازهای اثر را نیز خودم انجام دادهام و تنها تنبک را سعید جلالیان نواخته است.
او افزود: در این اثر سازهایی مانند سنتور، تار، کمانچه، کمانچه بم، عود و بمتار استفاده شده است.
زینالی درباره شیوه آهنگسازی خود نیز گفت: من شیوه خاصی برای آهنگسازی تعریف نمیکنم؛ آهنگ میسازم و نمیدانم دیگران چه تعریفی از شیوه دارند. آنچه در این اثر اتفاق افتاده، بیشتر بازتاب احساسات و نگاه من به موضوع وطن و شرایط روحیای است که در آن قرار داشتم. تلاش کردم این نگاه را در موسیقی و متناسب با شعر پیاده کنم.
شهرام ناظری انتخاب دوم برای خوانندگی این اثر بود
زینالی درباره انتخاب شهرام ناظری برای خوانندگی «ای وطن من» گفت: این اثر از ابتدا برای صدای ایشان ساخته نشده بود. در ابتدا آن را با تصور صدای یکی از دوستانم مینوشتم. اثر را با همین تصور ساختم و ضبط کردم و با همان خواننده نیز تماس گرفتم. او در ابتدا استقبال کرد و قرار بود کار را بخواند، اما پس از آنکه اثر را برایش فرستادم، اعلام کرد که آن را اجرا نمیکند. دلیل این تصمیم را نیز نپرسیدم و برای من محترم بود.
او ادامه داد: پس از منتفی شدن آن همکاری، همچنان در ذهنم دنبال صدایی بودم که بتواند این حسوحال و فضای موسیقایی را به خوبی بیان کند. در نهایت صدای استاد شهرام ناظری به ذهنم رسید. از ابتدا این اثر را برای ایشان ننوشته بودم، اما ایشان دومین صدایی بودند که برای اجرای این موسیقی به آن فکر کردم. حس و حالی که همیشه در اجراهای ایشان وجود دارد، باعث شد به این سمت بروم که با ایشان ارتباط بگیرم.
این آهنگساز با اشاره به اینکه دسترسی مستقیمی به شهرام ناظری نداشته است، گفت: از طریق یکی از دوستانی که در ارکسترشان ساز میزند، موضوع را مطرح کردم و پرسیدم آیا استاد ناظری حاضر به اجرای این اثر هستند یا نه. آن دوست گفت اگر استاد از کاری خوششان بیاید، آن را میخوانند و حتی ممکن است بابت اجرای آن دستمزدی دریافت نکنند. او زحمت کشید و اثر را برای استاد فرستاد و ایشان نیز لطف کردند و کار را پذیرفتند.
تصنیف «ای وطن من» به آهنگسازی محمدباقر زینالی و صدای شهرام ناظری را از این اینجا بشنوید (از یوتیوب آهنگساز)
ضبط تصنیف در چند مرحله انجام شد
زینالی درباره روند طولانی ضبط این اثر نیز توضیح داد: قرار بود استاد ناظری در شهریور سال گذشته که خارج از ایران بودند، این اثر را بخوانند، اما این اتفاق میسر نشد. کار طول کشید تا ۱۸ دی و در همان آغاز شلوغیها، ایشان در اصفهان و نزد یکی از دوستان، نخستین اجرای اثر را ضبط کردند و فرستادند.
او افزود: در ادامه، به دلیل قطع طولانیمدت اینترنت، لازم بود بخشهایی از اجرای ایشان تغییر کند و در این زمینه با ایشان صحبت کردم. اجرای دوم را زمانی که استاد ناظری در کانادا بودند، ضبط کردند و فرستادند. پس از آن نیز دوباره جنگ اتفاق افتاد و فایلها مدتی به دست من نرسید.
این آهنگساز ادامه داد: منتظر بودیم ارتباط اینترنت برقرار شود تا بتوانیم فایلها را دریافت کنیم، آنها را بشنویم و مشخص کنیم چه تغییراتی باید انجام شود. این روند تا مرحله میکس ادامه پیدا کرد و استاد ناظری نیز در مرحله میکس حضور داشتند و خودشان پای میکس بودند. به همین دلیل این پروسه تا همین اواخر طول کشید.
تصنیف «ای وطن من» با آهنگسازی محمدباقر زینالی و صدای شهرام ناظری را از اینجا بشنوید.
استفاده از سه بیت از شعر ملکالشعرای بهار
زینالی درباره شعر مورد استفاده در این قطعه گفت: شعر متعلق به ملکالشعرای بهار است و شعر فوقالعادهای است، اما شعر دشواری محسوب میشود. بسیاری از بیتهای خوب این شعر را استاد مشکاتیان پیش از این استفاده کرده بود و در غزل اصلی، بیت دیگری که بتوانم به شکل مورد نظر خودم استفاده کنم، وجود نداشت.
او افزود: از سوی دیگر نمیخواستم قطعه طولانی شود و به همین دلیل در نهایت از سه بیت این شعر استفاده کردم.
این آهنگساز درباره تفاوت برداشت خود از شعر با اجرای پیشین استاد مشکاتیان نیز توضیح داد: شعر مورد استفاده در این اثر را استاد مشکاتیان نیز اجرا کردهاند، اما برداشت ایشان بسیار مرثیهوار و همراه با اندوه سنگین است. من میخواستم فضای اثر کمی حماسیتر باشد و آن شروع و شکلگیری احساس حماسی درونی خودم را در موسیقی بیان کنم. طبیعی است که استاد مشکاتیان به عنوان یک استاد، برداشت و اجرای خودشان را داشتهاند و ما نیز بر اساس نگاه و احساس خودمان، موسیقی متفاوتی ساختهایم.
چرا «ای وطن من» در پلتفرمهای خارجی منتشر شد؟
زینالی درباره دلایل انتشار آثارش در پلتفرمهای دیجیتال خارجی گفت: دلیل اصلی انتشار آثارم در پلتفرمهای خارجی این است که در انتشار آثار در داخل کشور با مشکلات زیادی مواجه شدهام و در مقطعی اساساً از انتشار داخلی صرفنظر کردم.
او با اشاره به تجربه انتشار آلبوم «بهار نو» که با صدای استاد مظفر شفیعی منتشر شد و در آن آثار رضا محجوبی را بازسازی کرده بودند، توضیح داد: در این آلبوم شعری از وحید دستگردی وجود داشت. تقریباً شش، هفت ماه درگیر دریافت مجوز همان شعر بودم؛ در حالی که شعر پیش از آن در کتاب منتشر شده بود و همان تصنیف نیز در آلبوم قبلی منتشر شده بود. با این حال، افرادی که آنجا مسئول بررسی بودند، به جز مرحوم آقای بهمنی، مانع دریافت مجوز شعر شدند.
زینالی ادامه داد: بعد از آن با خودم گفتم وقتی قرار است چنین مدت طولانی برای یک اثر منتظر بمانم، چه فایدهای دارد. اکنون نیز برای همین تصنیف «ای وطن من» حدود دو هفته است که شعر را از طریق یکی از ناشران داخلی برای دریافت مجوز فرستادهایم، اما هنوز مجوز شعر صادر نشده است.
او درباره تفاوت روند انتشار در پلتفرمهای داخلی و خارجی گفت: در پلتفرمهای خارجی اثر را ارسال میکنید و فرآیند انتشار انجام میشود و کپیرایت موسیقی نیز حفظ میشود. اینجا هنوز باید شعر بررسی شود تا مشخص شود آیا به منافع کشور لطمه میزند یا کسی در آن توهین شده است یا نه. من از جزئیات این مسائل اطلاعی ندارم، اما هنوز برای این اثر مجوز نگرفتهام و به همین دلیل قید انتشار داخلی را زدم.
این آهنگساز در عین حال گفت درباره «ای وطن من» به دلیل موضوع اثر که ایران است، تصمیم گرفته تلاش کند آن را در داخل کشور نیز منتشر کند: چون شاید این اتفاق بتواند کمکی به مخاطبانی کند که در ایران زندگی میکنند. امیدوارم برای شعر و موسیقی مجوز صادر شود و بتوانم اثر را در پلتفرمهای داخلی نیز منتشر کنم.
انتشار خارجی «ای وطن من» درآمدی برای آهنگساز ندارد
زینالی درباره جنبه اقتصادی انتشار اثر در پلتفرمهای خارجی نیز گفت: انتشار اثر در پلتفرم خارجی برای من هیچ درآمدی ندارد و حتی هزینههای تولید را هم پوشش نمیدهد. در ایران نیز متأسفانه مخاطبان عادت کردهاند برای موسیقی پول ندهند و همه چیز را رایگان گوش کنند.
او افزود: در پلتفرمهای خارجی نیز موسیقی به شکل رایگان شنیده میشود. بسیاری از مخاطبان ترجیح میدهند موسیقی را دانلود کنند و در گوشی خود داشته باشند و حتی با فیلترشکن هم بیشتر برای استفاده از شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام وارد میشوند و لزوماً سراغ پلتفرمهای موسیقی نمیروند.
این آهنگساز ادامه داد: بنابراین برای من از نظر اقتصادی تفاوتی ندارد. مزیت اصلی این است که دردسرهای مربوط به مجوز، انتشار داخلی و وابستگی به ناشر وجود ندارد و اثر در یک پلتفرم جهانی منتشر میشود و مخاطب خارج از ایران نیز میتواند به آن دسترسی داشته باشد. در پلتفرمهایی که صرفاً مخاطب داخل ایران به آنها دسترسی دارد، چنین امکانی وجود ندارد.
زینالی تأکید کرد: هدف من از انتشار خارجی، درآمدزایی نبوده و بیشتر به این دلیل بوده که اصول حرفهای انتشار در آنجا درستتر رعایت میشود.
هنر موسیقی به سمت صنعت رفته است
این آهنگساز درباره وضعیت امروز نشر موسیقی اظهار کرد: وضعیت نشر موسیقی از نظر من وضعیت خوبی نیست. به اعتقاد من، امروز دیگر هنر موسیقی به آن معنای سابق وجود ندارد و بیشتر با صنعت موسیقی مواجه هستیم؛ همانطور که درباره سینما از تعبیر «صنعت سینما» استفاده میشود.
او ادامه داد: همین عنوانها نشان میدهد که وجوه هنری دیگر به آن مفهومی که پیشتر وجود داشت، کاربرد ندارند. زمانی برای خلق یک موسیقی ممکن بود هنرمند ریاضت معنوی و احساسی زیادی را پشت سر بگذارد و در شرایط خاصی به خلق اثر برسد، اما امروز شرایط به سمت این رفته است که یک موسیقی سریع تولید و منتشر شود، بیشتر شنیده شود، فروش برود و درآمد ایجاد کند. بخش زیادی از این روند، مالی شده است.
زینالی با اشاره به تأثیر این شرایط بر موسیقی سنتی گفت: این وضعیت باعث شده موسیقی سنتی در شرایطی قرار بگیرد که اتفاق خوبی برای آن رخ نمیدهد. البته برای موسیقی پاپ این مسئله چندان دور از ذهن نیست، زیرا تهیهکنندهای وجود دارد که قرار است از موسیقی درآمد کسب کند و حیات اقتصادی خود را با آن ادامه دهد. اما در موسیقی سنتی مخاطب کمتر است، سالنها پر نمیشوند، قطعه فروش نمیرود و در نتیجه امکان پیشبرد کار کاهش پیدا میکند و این موسیقی به تدریج تضعیف میشود.
قالب آلبوم تقریباً فراموش شده است
زینالی درباره تغییر الگوی انتشار موسیقی از آلبوم به تکآهنگ گفت: قالب آلبوم نیز تقریباً فراموش شده است. دیگر کمتر کسی آلبوم را به معنای واقعی آن منتشر میکند و بیشتر با مجموعهای از تکآهنگها مواجهیم.
او افزود: آن فرمی که ما از کنسرت به آلبوم رسیدیم و در یک روند کلاسیک، پیشدرآمد، آواز و بخشهای مختلف در کنار یکدیگر قرار میگرفتند، امروز دیگر مخاطب چندانی ندارد. از نظر من این اتفاق خوشایندی نیست و روند مناسبی در حال شکلگیری نیست.
این آهنگساز درباره رویکرد شخصی خود در تولید موسیقی نیز گفت: من به شخصه کارم را همان منوالی پیش میبرم که بلدم، میشناسم و سالها با آن کار کردهام. دنبال این نیستم که ببینم جمعیت به کدام سمت میرود تا من هم به همان سمت بروم و تلاش کنم بیشتر دیده یا شنیده شوم، بفروشم، پول دربیاورم یا حتی مشهور شوم.
زینالی ادامه داد: من این کار را بلدم و همان را انجام میدهم و همیشه هم همین کار را کردهام. کسی که دوست داشته باشد گوش میکند و کسی که دوست نداشته باشد، انتخاب میکند که گوش نکند. من مسیر خودم را ادامه میدهم.
کپیرایت؛ خلأ جدی در نشر موسیقی
این آهنگساز کپیرایت را یکی از مسائل مهم حوزه نشر موسیقی دانست و گفت: به نظر من کپیرایت مسئله بسیار مهمی است، اما در ایران چندان مورد توجه قرار نمیگیرد. اگر در حوزه نشر بخواهم به یک مسئله مشخص اشاره کنم، این است که باید کپیرایت حفظ شود و هنرمندی که اثر را تولید میکند، با فاصله کوتاهی شاهد انتشار گسترده و فلهای اثرش در سایتها نباشد.
او با اشاره به انتشار تصنیف «ای وطن من» در سایتهای ایرانی، با وجود صادر نشدن مجوز وزارت ارشاد، گفت: همین حالا «ای وطن من» منتشر شده، در حالی که هنوز از وزارت ارشاد مجوز نگرفته است، اما در سایتهای ایرانی برای دانلود قرار گرفته و من حتی به بعضی از این سایتها دسترسی ندارم. درباره آلبومهای قبلی نیز چنین اتفاقی افتاده است. یک بار به بعضی سایتها پیام دادم و گفتم آثار من را بردارید، چون من رضایت ندارم که آنها را برای دانلود قرار دادهاید، اما برخی از آنها همچنان اثر را منتشر کرده بودند.
زینالی ادامه داد: در شرایطی که ارشاد مجوز را صادر نمیکند و روند دریافت مجوز طولانی میشود، اثر به شکل دیگری در سایتها پخش میشود و در این میان ظاهراً کسی نیز مسئولیت این مسئله را بر عهده نمیگیرد.
پیشنهاد ایجاد پلتفرم تخصصی موسیقی
زینالی درباره راهکار احتمالی برای سامان دادن به نشر موسیقی و حفظ حقوق تولیدکنندگان آثار گفت: اگر کپیرایت حفظ شود و ساختاری شبیه پلتفرمهای خارجی مانند اسپاتیفای، یوتیوب موزیک و اپل موزیک ایجاد شود، شرایط میتواند بهتر باشد؛ یعنی موسیقی در سایتهایی قرار بگیرد که مخاطب بتواند آن را به صورت آنلاین و رایگان گوش کند، اما امکان دانلود مستقیم نداشته باشد و سایت و تولیدکننده موسیقی نیز از طریق تبلیغات یا اشتراک درآمد داشته باشند.
او افزود: به نظر من چنین مدلی میتواند بسیار ایدهآل باشد. وقتی یک سایت مانند بیپتونز فایل موسیقی را میفروشد، فایل خریداریشده به راحتی قابل کپی و انتشار است و ممکن است یک نفر آن را بخرد و افراد زیادی از همان فایل استفاده کنند. اگر موسیقی به صورت آنلاین ارائه شود و زیرساخت مناسب نیز وجود داشته باشد، میتوان از طریق اشتراک یا تبلیغات برای سایت و تولیدکنندگان موسیقی درآمد ایجاد کرد.
این آهنگساز با اشاره به زیرساختهای مربوط به اینترنت ملی نیز گفت: حتی با توجه به زیرساختهایی که در بحث اینترنت ملی مطرح میشود، امکان ایجاد چنین ساختاری وجود دارد. سایتهایی هم هستند که در این زمینه فعالیت میکنند؛ برای مثال فکر میکنم سایت نواک در حال حاضر امکان دانلود ندارد و بیشتر امکان پخش آنلاین دارد. من در آنجا صفحهای دارم که نمیدانم چه کسی آن را ایجاد کرده و آثار در آن پخش میشوند، اما درآمدی از این موضوع به کسی نمیرسد.
زینالی ادامه داد: اگر این ساختار به شکل مناسبی سامان پیدا کند و امکان پخش آنلاین موسیقی با مدل اشتراک یا تبلیغات فراهم شود، میتواند به دیده شدن و توسعه نشر دیجیتال موسیقی کمک کند.
اینستاگرام جای پلتفرم تخصصی موسیقی را گرفته است
زینالی درباره نقش شبکههای اجتماعی در معرفی و انتشار موسیقی نیز گفت: متأسفانه بسیاری از هنرمندانی که امروز در حوزه موسیقی فعال هستند، به دلیل نبود پلتفرمهای دیگر برای معرفی و ارائه آثارشان، جذب اینستاگرام شدهاند. اینستاگرام به نظر من فضای مناسبی برای موسیقی نیست. برای وقتگذرانی و محتوای عمومی مناسب است، اما اتفاق جدی در حوزه موسیقی به معنای تخصصی آن در این فضا رخ نمیدهد و هنرمندان از سر ناچاری به سمت آن میروند.
او افزود: اگر یک پلتفرم صرفاً برای موسیقی وجود داشته باشد و حتی تصویر نیز در آن نقش اصلی نداشته باشد، شنونده مانند اسپاتیفای یا دیگر پلتفرمهای تخصصی موسیقی، فقط با هدفون به موسیقی گوش میدهد و چیزی برای دیدن ندارد. همین موضوع میتواند کمک کند موسیقی درستتر شنیده شود.
این آهنگساز گفت: اگر کسی بتواند چنین ساختاری را در داخل کشور ایجاد کند، به نظر من به موسیقی، چه موسیقی سنتی و چه پاپ، کمک خواهد کرد.
زینالی در پایان درباره فعالیتهای فعلی خود و شرایط موسیقی گفت: شرایط امروز به گونهای است که بیشتر خود موزیسینها و اهالی فرهنگ هستند که تلاش میکنند ساختار موسیقی را سرپا نگه دارند؛ در حالی که دغدغههای بخش حاکمیتی فرهنگ مسائل دیگری است.
او افزود: من مدتهاست از کنسرت صرفنظر کردهام و دیگر اجرا نمیکنم. در حال حاضر مشغول نوشتن یک مجموعه آموزشی هستم که دوره اول آن برای سازهای سنتور، عود و کمانچه منتشر شده و نسخه مربوط به تار را نیز آماده میکنم. باید تا پایان سال نوشتن بخش دوم این مجموعه را به پایان برسانم.
این آهنگساز ادامه داد: در حال حاضر اهتمام و تلاش من این است که این نوشتهها را مرتب و منسجم کنم و آنچه را از تجربه موسیقی و تدریس دارم، در قالب یک مسیر آموزشی سامان بدهم. با موزیسینها ارتباط میگیرم و کتابی را که نوشتهام معرفی میکنم. برای نمونه، در ابتدای این هفته در اصفهان بودم و کتابها را به اساتیدی که فرصت دیدارشان فراهم شد، ارائه کردم و برخورد بسیار خوبی داشتند و از آن استقبال کردند.
زینالی در پایان گفت: در حال حاضر مشغول نوشتن کتابها هستم و دیگر به کنسرت و حتی تولید موسیقی هم فکر نمیکنم؛ کنسرت که جای خود دارد. امیدوارم جوانترها بیایند، کار را به دست بگیرند و بتوانیم موسیقی بهتری بشنویم.
۵۹۲۴۳






نظر شما