خروج سرمایه و روش‌های متداول

برای خروج سرمایه از کشور راه‌های مختلفی وجود دارد. روشهای قانونی و روش‌های غیرقانونی. یک راه که در واقع راه غیرقانونی است و در همه جای دنیا می‌توان آن را انجام داد، روش ایندویسینگ و اور ایندویسینگ است که ترجمه فارسی آن ارسال صورتحساب به مبلغ بیشتر یا کمتر است.

برخی از تجار با استفاده از خلأهای قانونی و عدم نظارت ناظران اقتصادی برای کسب سرمایه بیشتر سفارشی به یک فروشنده در خارج از کشور می‌دهند و در ازای پرداخت مبلغی به وی، تقاضای درج 20 درصد بیش از مبلغ کل در فاکتور می‌کنند. سپس با فروشنده به توافق می‌رسند که 20 درصد اضافی را در یک بانک خارجی به حساب وی واریز کند.

در واردات کالا نیز این رخداد وجود دارد. به این ترتیب که قیمت یک کالا به عنوان مثال در واقع 100 دلار است اما در فاکتور فروش 120 دلار درج می‌شود. به عبارتی رقمی غیرواقعی از کشور خارج می‌شود و ریال کشور به ازای دلار از کشور خارج می‌شود که به آن خروج سرمایه می‌گویند.

روش‌های دیگری نیز برای خروج سرمایه از کشور وجود دارد. نقل و انتقال ارز در ایران به طور قاچاق یا غیررسمی هم انجام می‌شود و به تبع آن مشکلاتی را نیز برای کشور ایجاد کرده است، در حقیقت حساب سرمایه در ایران در عمل باز و در اصل بسته است. این در حالی است که حساب سرمایه در هر کشوری باید به یکی از دو صورت باز یا بسته باشد.

حساب سرمایه باز چنین است که فروش و نقل و انتقال ارز از طریق بانک به راحتی میسر باشد و حساب سرمایه بسته یعنی برای انتقال ارز باید مجوز سازمان سرمایه‌گذاری خارجی موجود باشد تا مبادله ارز میسر شود.
زمانی که جریان مبادلات ارزی از طریق صراف و به طرق غیررسمی و قاچاق انجام می‌شود به دلیل اینکه بازرگان یا سرمایه‌گذار خارجی نمی‌خواهد برای انجام مبادلات درگیر فرآیند زمانی و کسب مجوز سازمان سرمایه‌گذاری خارجی شود، باید راه حل قانونی پیدا کرد که آن هم انجام مبادلات ارزی به شکل رسمی یا همان حساب سرمایه باز در کشور است.

در سال‌های اخیر غیر از میزان مبادلات ارزی از طریق دولت آمار دقیقی از میزان ورود و خروج ارز در کشور وجود ندارد و این امر موجب شده اتهام پولشویی در ایران قوت بگیرد. زمانی که فعالیت تجار و سرمایه‌گذاران زیرنظر بانک مرکزی و از طریق بانک‌ها ادامه فعالیت یابد به راحتی می‌توان ورود و خروج سرمایه موجود در کشور را کنترل کرده و از این طریق شبهه پولشویی نیز از بین می‌رود. اما تا زمانی که نظارت مستمر بر نقل و انتقالات ارز در کشور وجود نداشته باشد، سرمایه به روش‌های مختلفی از کشور خارج می‌شود، هم قانونی و هم غیرقانونی.

استاد دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی