به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از مهر، چند مجموعه تالیفی، ترجمه و پژوهشی مکتوب در حوزههای مختلف موسیقایی طی روزها و هفته های گذشته در قالبها و موضوعات متعدد توسط هنرمندان و پژوهشگرانی چون آروین صداقتکیش، سپنتا حامدینژاد، آمنه یوسفزاده، شهاب منا، محمدرضا امیرقاسمی، رامتین کاکاوندی، سینا جعفریکیا پیش روی مخاطبان قرار گرفتهاند.
انتشار یک کتاب درباره تولد کلید واژه «موسیقی کلاسیک ایرانی»
«موسیقی کلاسیک ایرانی» عنوان یکی از تازهترین آثار تالیفی پژوهشی حوزه موسیقی است که طی روزهای گذشته با تالیف آروین صداقتکیش مدرس و پژوهشگر عرصه موسیقی توسط نشر «بیگاه» پیش روی مخاطبان قرار گرفت.
در توضیحات تکمیلی این کتاب آمده است: «موسیقی ردیف- دستگاهی ایران در یکصد سال گذشته با نامهای مختلفی مثل اصیل، سنتی، دستگاهی و ملی خوانده شده است اما این نامها فقط بخشی از ماهیتش را آشکار میساخته است. حالا بعضی موسیقیشناسان این موسیقی را «موسیقی کلاسیک ایرانی» مینامند. از این رو نویسنده در ابتدای کتاب توضیح داده است که چرا فکر میکند این اصطلاح برای نامیدن موسیقیِ مورد نظر بهتر است.
کتاب موسیقی کلاسیک ایرانی در ۹ فصل تالیف شده است. در فصل اول مولف به مفهوم «سنتی، اصیل یا کلاسیک: موسیقیِ کلاسیکِ ایرانی یعنی چه؟» پرداخته است. بعد از این در فصل دوم توضیح داده است که «جایگاه اجرای موسیقی» کجاست و «موسیقی کلاسیک ایرانی کجا اجرا میشود؟». در فصل سوم «جایگاه موسیقیدان» موسیقی کلاسیک ایران را ترسیم میکند. در فصل چهارم نویسنده رپرتوار موسیقی کلاسیک ایرانی را بررسی کرده است. او در این فصل توضیح میدهد «چه چیزی در موسیقی کلاسیک ایرانی اجرا میشود؟». این فصل همان طور که صداقتکیش در مقدمه اذعان میکند کمی از بخشهای دیگر فنیتر است. زیرا به نظر مولف «سادهکردنِ بیش از حد یا حذفِ» مسائل این فصل «به فهمِ موسیقیِ کلاسیکِ ایرانی لطمه میزده است».
در فصل پنجم کتاب «ارتباط با دیگران» یعنی پیوندهای این موسیقی با «موسیقی مردمی (فولک)» و «موسیقی مردمپسند» بررسی شده است. مولف در فصل بعدی موضوع «آموزش» موسیقی کلاسیک ایرانی را مطرح میکند و شرح میدهد این موسیقی «چطور تعلیم داده میشود؟» این مدرس دانشگاه و رهبر ارکستر در فصل هفتم در ذیل عنوان «تاریخ بسیار مختصر: موسیقی کلاسیک ایرانی چه سرگذشتی داشته است؟» گفتاری نسبتا طولانیتر از فصلهای دیگر نوشته است. باتوجه به گستردگی تاریخ موسیقی مورد بررسی (حدود ۶۰۰۰ سال) و ضرورت پرداختن به آن طول این فصل توجیهپذیر است.
«زیباییشناسی» موضوع فصل هشتم کتاب است. مولف که قبلا هم کارهایی از او در این زمینه خواندهایم در این فصل بعضی مسائل فلسفی مربوط به موسیقی کلاسیک را به شکل ساده تشریح کرده است. فصل نهم، «حال و آینده»، پاسخ به پرسشی است که امروزه مدام پرسیده میشود: «چه خواهد شد؟» نگارنده در ضمیمه این کتاب نیز به آثار مرجع موسیقی کلاسیک ایرانی اشاره داشته و با استفاده از یک کیو آر کد امکانی را فراهم کرده است تا خوانندگان به بعضی فهرستهای شنیداری منتخب او برسند و بتوانند مثالهای صوتی مرتبط با کتاب را بشنوند.
«ریتم مولانا» و پژوهشی درباره مبحث مهم تلفیق شعر و موسیقی
کتاب «ریتم مولانا» به نویسندگی رامتین کاکاوندی نویسنده، پژوهشگر، مدرس و نوازنده موسیقی با مقدمه ای از میرجلال الدین کزازی منتشر شد.
رامتین کاکاوندی درباره اهداف خود برای انتشار این اثر تالیفی توضیح داد: مهم ترین مسئلهای که باعث شد شروع به نوشتن این کتاب کنم، مبحث تلفیق شعر و موسیقی بود. در این سال ها میبینم آهنگسازانی را که رغبت بسیار به ساخت آهنگ با اشعار مولانا را دارند اما آثاری را شنیدهام که شوربختانه در آنها استفاده صحیح از مبحث پیوند شعر و موسیقی نشده است و گویا برخی درک درست از وزن اشعار و شناخت اوزان عروض و تکنیکهای علمی ادبیات ندارند. در کتاب «ریتم مولانا» منحصرا به این موضوع یعنی استفاده درست از اشعار مولانا در ساخت تصنیف پرداخته ام.
رامتین کاکاوندی از جمله هنرمندان عرصه موسیقی است که تاکنون آلبوم های «پلی به سوی خورشید (در چهارچوب موسیقی مقامی تنبور)»، «آمد ندید برفت (در چهارچوب موسیقی دستگاهی ایران)»، «مرنو (در چهارچوب موسیقی کلاسیک و ارکسترال)»، «ضرب آهنگ (در چهارچوب موسیقی مقامی و خانقاهی دف)»، «یادگار روزگار تار (در چهارچوب موسیقی دستگاهی ایران)» را منتشر کرده است.
تالیف کتاب های «هفتاد و دو مشق تنبور (دوره مقدماتی)»، «هفتاد و دو مقام تنبور (دوره متوسطه)»، «هفتاد و دو مبنای تنبور (دوره عالی)»، «شیوه نوین آموختن دف (دوره مقدماتی)»، «همزاد همرنگ هراس (دوره متوسطه دف نوازی)»، «خوف دره خاموش (هفت قطعه برای سه تار)»، «مروارید مست بیداری (ده قطعه برای تار و سه تار)»، «هفت آهنگ برای سهتار ۱ (دوره عالی)» از دیگر فعالیت های وی در عرصه های پژوهشی محسوب می شود.
«مشق پیانونوازی ایرانی» و طرح چند نکته مهم برای نوازندگان
کتاب «مشق پیانونوازی ایرانی» چندی پیش بود که در قالب پنجاه و دومین شب موسیقی فرهنگسرای ارسباران تهران با حضور تعدادی از هنرمندان و مخاطبان موسیقی کلاسیک ایرانی رونمایی شد.
شهاب منا پژوهشگر و ناشر ضمن ارائه توضیحاتی درباره اسناد تاریخی این اثر پژوهشی گفته است: در این اثر، برای نخستینبار یک «رِنگ کامل» از محمدصادقخان سرورالملک آورده شده است. ما در طراحی جلد این کتاب نیز تلاش کردیم به موضوعاتی چون شستیهای پیانو الهامگرفته از پنجرههای اُرُسی، رنگ فیروزهای ایرانی و پسزمینه کاشیکاری اواخر قاجار تا تصویر سردر باغ ملی توجه داشته باشیم.
وی همچنین به مناقشات تاریخی درباره استفاده از سازهای غربی در موسیقی ایرانی اشاره و تأکید کرده است: تحقیقات نشان میدهد آنچه امروز «اصیل» مینامیم، خود حاصل یک روند تاریخی است. همانگونه که تار و سنتور نیز لزوماً هزاران سال قدمت ندارند، سازهای فرنگی هم میتوانند در یک فرهنگ بومی شوند. نباید یک سلیقه یا شیوه را نفی کرد؛ باید به آن افتخار کرد و از آن استفاده پژوهشمحور داشت.
«دستورآواز» و تشریح وظایف یک خواننده با راهنمایی های استاد بزرگ
کتاب «دستور آواز» با بازنویسی سپنتا حامدی نژاد عنوان یکی از تازه ترین محصولات تالیفی حوزه موسیقی است که طی روزهای گذشته توسط نشر «ماهور» پیش روی مخاطبان قرار گرفت.
مرحوم علینقی وزیری طی برگزاری کنفرانس سوم «در عالم موسیقی و صنعت» درباره آنچه به عنوان مبنای کتاب «دستور آواز» منتشر شده، توضیح داده بود: «منظور اصلی از آواز نه این است که عیناً تقلید سازی را بنمایند. همانطور پنجه های تندی که در فلوت یا نی یا ویلن میتوان نواخت آوازهخوان هم بخواند؛ چون هرگز صوت نه آنقدر وسیع است نه آنقدر چابک که از عهده برآید؛ منظور از صوت ایجاد یک ساز جدیدی است که از همه سازها سبقت بگیرد؛ یعنی سازی که تلفظ و کلام هم از بین آهنگ های آن شنیده شود. سازی که موسیقی و شعر را با هم به مستمع برساند.»
دستور جدید تار - (کتاب اول)»، «در عالم موسیقی و صنعت»، «مکتب سه تار - دوره متوسطه»، «دستور ویولن - کتاب اول و دوم»، «دستور تار»، «آرمُنی موسیقی ایران»، «یازده تصنیف از علینقی وزیری»، «آثار ارکستری استاد علینقی وزیری» از جمله آثار مرحوم وزیری هستند که پیش روی مخاطبان قرار گرفته اند.
«هارمونی تنال» و ترجمه مباحث مهم تئوری آهنگسازی و علوم پایه موسیقی
کتاب «هارمونی تنال» با مقدمهای بر موسیقی پستتنال، نوشته استفان کاستکا و بایرون آلمن که جامعترین کتاب هارمونی در جهان است طی هفته های گذشته با ترجمه سینا جعفریکیا در ایران منتشر شد.
سینا جعفریکیا درباره کتاب «هارمونی تنال» گفت: همانطور که از نام کتاب مشخص است، این اثر فقط روی هارمونی تمرکز دارد و به آموزش این مبحث میپردازد که پایه و تئوری آهنگسازی به شمار میآید. اصول و مبانی هارمونی را از اواخر قرن شانزدهم تا امروز پوشش میدهد؛ به همین دلیل جامعترین کتاب آموزش هارمونی است که میتوان در جهان پیدا کرد.
وی درباره میزان کاربرد جهانی آن نیز توضیح داد: بیش از ۳۰ سال از نخستین چاپ این کتاب گذشته و در این مدت ۹ بار ویرایش و بازبینی شده است. مطالب بسیار کاربردی و تازهای به آن افزوده و بهروز شده است؛ از اینرو، کاملترین و بهروزترین کتاب آموزش هارمونی جهان محسوب میشود.
این مترجم بیان کرد: این کتاب بیش از ۳۰ سال است که در حدود ۸۰۰ دانشگاه و کنسرواتوار اروپایی، آمریکایی و حتی شرق آسیا (کرهجنوبی، چین، ژاپن) تدریس میشود و به طور کلی برای یک دوره ۲ ساله طراحی شده است؛ به گونهای که دانشجوی موسیقی با مطالعه کامل آن در ۲ سال، میتواند ادعا کند بر تمام ظرایف و پیچیدگیهای هارمونی تسلط یافته است.
«شاه اسماعیل و سه همسرش»؛ قصه ای برای خنیاگران خراسانی
پروژه موسیقایی پژوهشی «شاه اسماعیل و سه همسرش» مشتمل بریک داستان فارسی - ترکی درحوزه اجرای خنیاگران منطقه خراسان نوشته آمنه یوسف زاده و استیون بلام با ترجمه عبدالمحمد موحد طی روزهای گذشته توسط مجموعه «ماهور» پیش روی مخاطبان قرار گرفته است.
در توضیحات تکمیلی این اثر تالیفی پژوهشی آمده است: «این کتاب در سال ۲۰۲۲ میلادی توسط انتشارات بریل در لیدنِ هلند، به زبان انگلیسی منتشر شده است. کتاب، متن کاملِ داستان «شاه اسماعیل و سه همسرش» به صورت منظوم و منثور است که برای نخستین بار با ضبطهای صوتی داستان و امکان دسترسی خواننده به آنها ارائه میشود. این داستان از گنجینههای غنی روایتهای خنیاگران ایرانی است که در فرارود (آسیای مرکزی) و سرزمینهای غربی ایران نیز رایج است. در خراسانِ ایران، خنیاگران که با عنوان بخشی شناخته میشوند، داستانها را با نثر فارسی، ترکی خراسانی یا کردی کرمانجی روایت میکنند و بیشتر ابیات را به ترکی میخوانند؛ در فرارود و برخی مناطق بیرون از ایران خنیاگران چنین داستانهایی را معمولاً بهطور کامل به ترکی اجرا میکنند.
در این اثر، بخشهایی از اجرای کاملِ داستان شاهاسماعیل و گلزارخانم که در سال ۱۳۸۴ ضبط شده با نمونههایی از اجرای بخشیهای خراسان از همین داستان که در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی ضبط شدهاند، مقایسه شده است. سه فصلِ مقدماتی و یک تفسیر نیز به بررسی جنبههای موسیقایی و زبانیِ هنر بخشیها در پیوند با زمینههای اجتماعی، تاریخی و ادبی مربوط به آن میپردازد.»
۲۴۲۲۴۳