به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از آنا، مستند«چگونه بانک بزنیم؟» به کارگردانی محمدحامد نوروزی در بخش عدالت شانزدهمین دوره از جشنواره مردمی فیلم عمار حضور یافته است.
این مستند با روایتی طنزآمیز و داستانی خیالی، مشکلات نظام بانکی ایران، از جمله خلق پول، اضافه برداشت و تعارض منافع را با استفاده از مصاحبهها و اسناد واقعی شرح میدهد. این اثر که به پروندههای واقعی مانند بانک سرمایه و انحلال بانک آینده اشاره دارد، نشان میدهد که چگونه بانکها از ظرفیت خلق پول برای منافع شخصی استفاده میکنند.
در همین ارتباط، محمدحامد نوروزی درباره شکلگیری ایده اثر«چگونه بانک بزنیم؟» توضیح داد: «این طرح زمانی شکلگرفت که موسسه سفیر فیلم تصمیم گرفت اثری در حوزه اقتصاد تولید کند. من و محمد نجفی، نویسنده اثر، از مدتی پیش به مباحث اقتصادی بهویژه موضوع خلق پول و تورم علاقهمند بودیم و مسائل پولی و بانکی را پیگیری میکردیم. همین علاقه مشترک سبب شد این سوژه را برای ساخت مستند انتخاب کنیم.»
نوروزی درباره هدف خود از انتخاب این سوژه گفت: «به نظر من، نظام بانکی فعلی نقش تعیینکنندهای در شکلگیری تورم، افزایش قیمت مسکن، طلا و ارز دارد، اما معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد. تصور رایج میان مردم و حتی بسیاری از کارشناسان این است که تنها دلیل تورم، کسری بودجه دولت است. بانکها از این باور عمومی سوءاستفاده کرده و فعالیتهای خود را پشت عنوان کسری بودجه دولت پنهان میکنند، در حالی که بخش مهمی از نقدینگی و تورم از نظام بانکی نشأت میگیرد. در واقع بانکها با خلق اعتبار و گسترش بدهی، از شرایط اقتصادی سود برده و در نهایت زیان را به مردم منتقل میکنند. این سازوکار مصداق بارز اختصاصیسازی سود و عمومی کردن زیان است. یعنی سودها خصوصی میشوند و زیانها بر دوش جامعه منتقل میشوند. در مستند«چگونه بانک بزنیم؟» تلاش شده سازوکار این چرخه در قالبی قابل فهم و جذاب برای مردم بیان شود.»
او ادامه داد: «از همان ابتدا میدانستیم که این پروژه نیازمند مطالعه گسترده است، زیرا موضوع بانک و خلق پول در نگاه نخست پیچیده و تخصصی به نظر میرسد. هدف ما این بود که با دقت و صحت علمی، از دل یک بحث تخصصی و سنگین، اثری خلق کنیم که برای مخاطب عمومی قابل درک باشد.»
این کارگردان درباره قالب اثر «چگونه بانک بزنیم؟» توضیح داد: «اغلب مستندهای اقتصادی با وجود محتوای غنی، به دلیل لحن خشک و علمی، مخاطب عام را جذب نمیکنند. به همین دلیل قالب فانتزی و داستانی را برای این اثر انتخاب کردیم تا بتوانیم مخاطبان گستردهتری را با خود همراه کنیم. در واقع، قالب این اثر ترکیبی از مستند و داستان است؛ ژانری نزدیک به چیزی که به آن «داکیوفیکشن» میگویند.»
او درباره ایده انتخاب نام برای این اثر بیان کرد:« ایده محوری این اثر از دوگانگی معنای عبارت «بانک زدن» شکلگرفت. این عبارت هم میتواند به معنای تأسیس بانک و هم به معنای سرقت از بانک باشد. این دو معنا را در دل داستان ترکیب کردیم تا مفهوم اصلی مستند را بسازد.»
نوروزی با اشاره به پژوهشهای صورت گرفته برای ساخت این اثر گفت:«ما تا آخرین روزهای تدوین مشغول به پژوهش و جمعآوری محتوا بودیم. فرآیند ساخت این اثر حدود دوسالونیم بهطول انجامید. در این مدت ما به مطالعه، گفتوگو با کارشناسان، جمعآوری اسناد و پالایش دادهها پرداختیم. حجم اطلاعات مرتبط با بانکها و خلق پول بسیار گسترده و گاه پراکنده بود. به همین دلیل دادهها را به دقت غربال کردیم تا به مفاهیمی دستیابیم که قابلیت بیان تصویری و روایی داشته باشند.»
او با تاکید بر عدم استفاده از دادههای محرمانه گفت: «تمام اطلاعات از منابع عمومی و رسمی مانند سایت کدال، بانک مرکزی، گزارشهای مالی و دادههایی که در دسترس عموم قرار دارند، استخراج شدهاند. اما بخش دشوار و زمانبر کار، تفسیر این دادهها و ترجمه آنها به زبان ساده بود. گاهی لازم بود نمودارها و گزارشهای چندصد صفحهای را به چند جمله مفهومی تبدیل کنیم که در فیلم قابل بیان باشد. اقتصاد موضوعی خشک است؛ اگر همان دادهها را مستقیم و بدون واسطه بیانکنیم، مخاطب خسته میشود. بنابراین تصمیم گرفتیم دادهها را با مصادیق ملموس در روایت داستان قراردهیم تا بر ذهن مخاطب بنشیند و روند روایت را تقویت کند.»
نوروزی افزود: «ما در انتخاب مصادیق، سه اولویت اهمیت اقتصادی، قابل فهم بودن برای مخاطب عام و کمک به روایت داستان را در نظر داشتیم. بهعنوان مثال برای توضیح خلق پول فقط سراغ نمودار نرفتیم، بلکه سعی کردیم با موقعیتهای طنز، فرآیند خلق پول را از مسیر تجربی در ذهن مخاطب ایجاد کنیم.»
کارگردان مستند «چگونه بانک بزنیم؟» مهمترین چالش ساخت این اثر را تنظیم فیلمنامه دانست و بیان کرد: « در ساخت این اثر، بزرگترین چالش ما خلق ترکیبی متعادل بین مستند و داستان بود. از یک سو باید تلاش میکردیم اطلاعات اقتصادی را دقیق منتقل کنیم، از سوی دیگر باید ساختار دراماتیک و روایی اثر را حفظ میکردیم. این تعادل با دشواری و پس از چندین مرحله بازنویسی به دست آمد. وقتی مستند با لحن طنز و فانتزی ترکیب میشود، همواره این خطر وجود دارد که اعتبار دادهها خدشهدار شود. اگر میزان طنز اثر زیاد باشد، مخاطب در واقعی یا خیالی بودن روایت و دادههای اثر دچار تردید میشود. ما در فرآیند نگارش و تدوین فیلمنامه، پیوسته نسبت میان جذابیت روایی و صحت علمی را تنظیم میکردیم تا تعادل برقرار بماند. ساخت طنز واقعی بسیار دشوار است بنابراین من «چگونه بانک بزنیم؟» را یک اثر طنز نمیدانم. ما در این اثر تلاش کردیم با لحنی شوخطبعانه و فانتزی، بر انتقال محتوا و پیام متمرکز باشیم و تنها به خنداندن مخاطب بسنده نکنیم.»
او افزود:«همچنین از نظر بودجه با محدودیت جدی مواجه بودیم. همین مسئله باعث شد بسیاری از ایدههای تصویری و اجرایی عملی نشود. ما با امکانات محدود کار را پیش بردیم و بخشی از تولید بهصورت جهادی انجام شد. با این حال، تلاش کردیم کیفیت و محتوای روایت قربانی محدودیتها نشود.»
نوروزی درباره تفاوت اثر«چگونه بانک بزنیم؟» نسبت به نمونههای مشابه گفت:«در ایران تعداد کمی مستندهای اقتصادی ساخته شده است. موضوعات اقتصادی معمولاً در قالب گزارشهای تلویزیونی کوتاه یا مستندهای تحقیقی محدود باقی میمانند. به همین دلیل، مسیر پیش رو برای ما تا حدی ناشناخته و دشوار بود. در ابتدا تصور میکردیم اثر را به سمت ژانر کارآگاهی یا فرمی جدیتر هدایت کنیم، اما در نهایت به دلیل اثربخشی بیشتر، به سمت طنز و فانتزی گرایش پیدا کردیم. مخاطب با لحنی بازیگوشانه و غیررسمی ارتباط بهتری با مفاهیم پیچیده برقرار میکند. آثار اندکی چنین ترکیبی را تجربه کردهاند، شاید کمتر از تعداد انگشتان یک دست. همین کمبود برای ما انگیزهبخش بود، زیرا امیدوار بودیم تا بتوانیم فضایی جدید برای مستندهای اقتصادی ایجاد کنیم.»
او درباره بازخوردهای نسبت به این اثر بیان کرد: «این اثر تاکنون در اکرانهای دانشجویی نمایش داده شده است. ترکیب موضوع اقتصادی با بیانی فانتزی و قالب روایی داستانگونه، برای دانشجویان تازگی داشت و آن را اثری متفاوت ارزیابی کردند. کارشناسان اقتصادی نیز با وجود اشاره به برخی نقاط قابل اصلاح، ساختار کلی کار را جالب و قابل تحسین دانستند. همین واکنشهای مثبت نشان میدهد مخاطب ایرانی از آثار اقتصادی استقبال میکند، به شرط آنکه بیان آن جذاب و روان باشد. این بازخوردها به ما انگیزه داد تا مسیر پرداختن به سوژههای اقتصادی را در آثار بعدی نیز ادامه دهیم.»
این کارگردان درباره ادامه مسیر کاری خود گفت:« من به دلیل علاقه شخصی خود به سینما و همینطور مسائل اقتصادی، قصد دارم در آینده نیز ساخت مستند با این ترکیب را ادامه دهم. مفاهیم بسیاری وجود دارد که میتوان آنها را به زبان سینما بیان کرد. علاوه بر این، میخواهم فرمهای تازهتری مانند ترکیب مستند با انیمیشن یا روایت طنز در قالب جدیتر را تجربه کنم.»
محمدحامد نوروزی، کارگردان مستند «چگونه بانک بزنیم؟» در پایان بیان کرد: «در حال حاضر، فیلم مستند در ایران مخاطب گستردهای ندارد، اما من باور دارم آثاری مانند «چگونه بانک بزنیم؟» میتوانند مسیر تازهای برای جذب مخاطب بگشایند. وقتی یک مستند بتواند روایتگر باشد، شوخطبعی داشته باشد و همزمان حقیقت را بازگو کند، مردم نسبت به آن استقبال بیشتری نشان میدهند. همچنین جشنوارههایی مانند جشنواره مردمی فیلم عمار نقش مهمی در دیدهشدن چنین آثاری ایفا میکنند. این جشنوارهها با در نظر گرفتن دغدغه مخاطب عام، فضایی حمایتی برای مستندسازان است. اگر این بسترها تقویت شوند، سینمای مستند از حاشیه خارج میشود و میتواند تأثیر فرهنگی خود را به طور کامل نشان دهد.»
لازم به یادآوری است، اکران مرکزی آثار شانزدهمین جشنواره مردمی فیلم عمار به دبیری مرضیه هاشمی از جمعه سوم بهمن تا هشتم بهمن ماه ۱۴۰۴ در سینما بهمن تهران واقع در میدان انقلاب رقم خواهد خورد.
۲۴۲۲۴۳