خبرآنلاین - تهران و واشنگتن روز چهارشنبه ۱۹ فروردین، با تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد، بر سر برقراری آتشبس دو هفتهای که بر اساس آن عبور کشتیها از تنگه هرمز ممکن و گفتوگوها برای دستیابی به توافقی جامع برای پایان جنگ آغاز میشود، به توافق رسیدند.
بسیاری از کشورها از برقراری این آتشبس و شکلگیری دورنمایی برای پایان دادن به جنگ از طریق دیپلماسی استقبال کردهاند.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا که از مهمترین و جدیترین منتقدان تجاوز نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران به شمار میرفت ضمن استقبال از آتشبس، طرفین را به «رعایت حقوق بینالملل» تشویق کرد. سانچز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برقراری آتشبس همواره خبر مثبتی است؛ بهویژه زمانی که به صلحی عادلانه و پایدار منجر گردد. با این حال، این تسکین مقطعی نباید موجب فراموشی هرجومرج، ویرانیها و جانهای ازدسترفته شود.» او تأکید کرد: «دولت اسپانیا کسانی را که جهان را به آتش کشیدهاند، صرفاً به این دلیل که اکنون برای اطفای آن با سطلی از آب حاضر شدهاند، مورد تشویق قرار نخواهد داد. آنچه در شرایط کنونی ضروری است، دیپلماسی، رعایت حقوق بینالملل و پایداری صلح است.»
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، نسبت به خطر «تحریکات و خرابکاریهای احتمالی» که میتواند آتشبس را تهدید کند، هشدار داد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما امیدواریم که این آتشبس بدون دادن هیچگونه مجالی به تحریکات و خرابکاریهای احتمالی، بهطور کامل در میدان اجرا شود.»
انور قرقاش، مشاور رئیس دولت امارات متحده عربی، در پیامی در شبکه ایکس مدعی شد امارات «صادقانه به دنبال اجتناب از جنگ بود.»
وزارت امور خارجه عمان بر «اهمیت تشدید تلاشها در این برهه زمانی برای یافتن راهحلهایی با قابلیت حلوفصل ریشهای بحران و دستیابی به توقف دائمی وضعیت جنگی» تأکید کرد.
وزارت امور خارجه عربستان سعودی با صدوربیانیهای رسمی ابراز امیدواری کرد که این ترک مخاصمه بتواند «فرصتی برای دستیابی به کاهش تنش همهجانبه و پایدار» باشد.
وزارت امور خارجه عراق در حساب کاربری خود در ایکس اعلام کرد که از این آتشبس استقبال میکند و «خواستار بهرهگیری از این گام مثبت از طریق آغاز مسیرهای گفتوگوی جدی و پایدار جهت رسیدگی به علل ریشهای اختلافات و تقویت اعتماد متقابل است.» رئیس اقلیم خودمختار کردستان عراق نیز در این باره گفت: «امیدوارم تمامی طرفها با حسن نیت به این تعهد پایبند باشند و در راستای صلحی پایدار که موجب ارتقای ثبات، امنیت و شکوفایی در سراسر منطقه شود، گام بردارند.»
بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، در یک تماس تلفنی شبانه با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس جمهور ایالات متحده، «مراتب قدردانی عمیق خود را از این اقدام مهم آمریکا برای فرصت دادن به دیپلماسی و آغاز روند جدی مذاکرات میان آمریکا و ایران» ابراز داشت.
پاپ لئو، رهبر کاتولیکهای جهان در پایان سخنرانی هفتگی خود در واتیکان بیان کرد: «من با خرسندی و به عنوان نشانهای از امیدی واقعی، از اعلام ترک مخاصمه فوری و دوهفتهای استقبال میکنم. تنها با بازگشت به مذاکرات است که میتوانیم به پایان این جنگ دست یابیم.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز این آتشبس استقبال کرد.
بر اساس بیانیه سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش «از تمامی طرفهای درگیر در مناقشه کنونی خاورمیانه میخواهد تا به تعهدات خود بر اساس حقوق بینالملل عمل کرده و به مفاد آتشبس پایبند باشند تا بدینوسیله زمینه برای برقراری صلحی پایدار و فراگیر در منطقه فراهم شود.»
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در شبکه ایکس نوشت: این ترک مخاصمه «فرصتی بسیار ضروری برای کاهش تهدیدات، توقف حملات موشکی، ازسرگیری کشتیرانی و ایجاد فضایی برای دیپلماسی در راستای دستیابی به توافقی پایدار فراهم میآورد.»
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز در جمع خبرنگاران اظهار کرد: «ما مسلماً از خبر برقراری آتشبس استقبال کردیم و از این تصمیم مبنی بر عدم تداوم مسیر تشدید تنشهای نظامی، بهویژه خودداری از حمله به اهداف غیرنظامی از جمله تأسیسات اقتصادی ایران، خرسندیم.»
تلاش بیوقفه اسرائیل برای تخریب توافق
واکنش اولیه و رسمی رژیم اسرائیل به این توافق، اظهارات بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم بود که در آن از هماهنگی به آمریکا و آمادگی برای آغاز مجدد حملات خبر داده بود. او گفت: «این آتشبس با هماهنگی کامل با اسرائیل به اجرا درآمده است. اهداف بیشتری برای محقق کردن داریم و چه از طریق یک توافق و چه با از سرگیری جنگ، به آنها دست خواهیم یافت. ما آمادهایم تا در هر زمان که لازم باشد به درگیریها بازگردیم. انگشت ما روی ماشه است.»
همزمان با این واکنش، اسرائیل بارها اقدام به نقض آتشبس، اعزام پهپادها به حریم هوایی ایران، حمله به منطقهای در غرب تهران و مهمتر از همه بمباران بیوقفه و بیرحمانه لبنان کرد که بر اساس اعلام میانجی پاکستانی بخشی از توافق آتشبس بود.
الجزیره درباره حملات اسرائیل به لبنان نوشته است: «در حملات هوایی که مناطقی در بیروت، دره بقاع، جبل، صیدا و چندین روستا در جنوب لبنان را هدف قرار دادند، دستکم ۲۵۴ نفر کشته و ۱۱۶۵ نفر دیگر مجروح شدهاند.»
بسیاری از کشورها به اقدامات اسرائیل علیه لبنان اعتراض کردهاند. ایران نیز اعلام کرده این اقدام را نقض آتشبس میداند.
جو کنت، رئیس پیشین مرکز ملی مبارزه با تروریسم، ضمن استقبال از توافق آتشبس میان ایالات متحده و ایران، خاطرنشان کرد که حصول اطمینان از عدم «خرابکاری اسرائیلیها» در این توافق، حائز اهمیت است.
کنت در ماه مارس و در پی اختلاف نظر با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بر سر جنگ با ایران از سمت خود استعفا داد. وی در آن زمان اعلام کرده بود که این کشور هیچگونه تهدید قریبالوقوعی برای ایالات متحده به شمار نمیرود.
کنت در خصوص توافق میان ایران و آمریکا اظهار داشت: «بدترین اتفاق ممکن این است که اسرائیلیها رویه مذاکرات پیشین را تکرار کنند؛ یعنی هدف قرار دادن مذاکرهکنندگان یا انجام مجموعهای از حملات که به تشدید درگیریها منجر شود.»
وی در ادامه افزود که مهار اسرائیل از اهمیت بالایی برخوردار است و بدین منظور، ایالات متحده باید «روند قطع بخشهایی از حمایتهای نظامی خود به این کشور را آغاز کند.»
این مقام ارشد پیشین مبارزه با تروریسم همچنین یادآور شد که اسرائیل در قبال ایران اهدافی متفاوت از ایالات متحده را دنبال میکند و تلاشهای واشنگتن در راستای برقراری آتشبس، با «اهداف راهبردی آنها مبنی بر سرنگونی حکومت ایران» در تضاد است.
اختلافنظرها در درون آمریکا
سیاستمداران در ایالات متحده عمدتاً از آتشبس با ایران استقبال کردهاند، اما در این میان برخی از متحدان جمهوریخواه دونالد ترامپ نسبت به توافق احتمالی ابراز تردید میکنند. همزمان، دموکراتها درخواستهای خود را برای پاسخگویی دولت در قبال یک «جنگ غیرقانونی» تجدید کردند.
سناتور لیندسی گراهام، متحد ترامپ و یکی از چهرههای تندرو علیه ایران در کنگره، مدعی شد که دیپلماسی را ترجیح میدهد و از «تلاشهای سخت تمامی دستاندرکاران در راستای یافتن یک راهحل دیپلماتیک» قدردانی کرد. با این وجود، وی بیان کرد که نسبت به گزارشهای پیرامون توافق آتشبس «بسیار محتاط» است. ترامپ در بیانیه اعلام آتشبس خود گفته بود که ایالات متحده و ایران در مسیر یک توافق «قطعی، بسیار پیش رفتهاند» و طرح دهمادهای پیشنهادی تهران را به عنوان «مبنایی عملی برای مذاکره» توصیف کرد.
در حالی که محتوای هرگونه توافق آینده همچنان نامشخص است، مقامات ایرانی میگویند این طرح دهمادهای شامل لغو تحریمها برای ایران است و به این کشور اجازه میدهد کنترل خود را بر تنگه هرمز حفظ کند. این پیشنهاد همچنین تصریح میکند که ایالات متحده غنیسازی داخلی اورانیوم توسط ایران را خواهد پذیرفت. لیندسی گراهام با این حال تأکید کرد که قانونگذاران هرگونه توافق با ایران را مورد بررسی قرار خواهند داد. وی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما باید به خاطر داشته باشیم که تنگه هرمز پس از آغاز جنگ مورد حمله ایران قرار گرفت و آزادی ناوبری از بین رفت. در ادامه، بسیار ضروری است که ایران برای این اقدام خصمانه علیه جهان پاداشی دریافت نکند.» این سناتور افزود که نباید به ایران اجازه داد تا به «تجارت» غنیسازی اورانیوم بازگردد و تأکید کرد که زمان همه چیز را مشخص خواهد کرد.
متحدان ترامپ در کنگره، از جمله رهبران مجلس نمایندگان و سنا، در ساعات اولیه پس از اعلام آتشبس هیچگونه اظهارنظری در این باره نکردند. اما برخی از حامیان جنگ با تأکید بر اینکه ترامپ با طرح ایران موافقت نکرده است، استدلال کردند که این ترک مخاصمه صرفاً یک توقف موقت در درگیریهاست. لورا لومر، از فعالان راست افراطی نزدیک به ترامپ، پیشبینی کرد که این آتشبس «شکست خواهد خورد». او در شبکه ایکس نوشت: «این مذاکره برای کشور ما یک نکته منفی محسوب میشود. ما در واقع هیچ دستاوردی از آن نداشتیم و تروریستها در ایران در حال جشن گرفتن هستند. نمیدانم چرا مردم طوری رفتار میکنند که انگار این یک پیروزی است.» مارک لوین، یکی دیگر از مفسران حامی اسرائیل و مرتبط با ترامپ، اظهار داشت که اگرچه به غرایز رئیسجمهور آمریکا اعتماد دارد، اما جنگ پایان نیافته است. وی در مورد ایران گفت: «این دشمن هنوز همان دشمن است؛ آنها هنوز پابرجا هستند.»
ترامپ در تاریخ ۲۸ فوریه بدون مجوز کنگره این جنگ را آغاز کرد. در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، نیروهای مسلح ایران تنگه هرمز را که یک آبراه حیاتی برای انتقال انرژی به شمار میرود مسدود کردند و همین امر موجب افزایش شدید قیمت نفت و گاز شد. در همین راستا، سناتور دموکرات کریس مورفی روز سهشنبه اظهار داشت که اجازه دادن به ایران برای کنترل این تنگه، یک «پیروزی تاریخساز» برای تهران خواهد بود. وی در شبکه ایکس نوشت: «این سطح از بیکفایتی، هم حیرتانگیز و هم غمانگیز است.»
دموکراتها که پس از تهدید ترامپ مبنی بر بمباران زیرساختهای غیرنظامی در ایران خواستار برکناری وی از قدرت شده بودند، از این آتشبس دوهفتهای استقبال کردند، اما بر لزوم پاسخگویی رئیس جمهور آمریکا تأکید ورزیدند. روبن گالگو، سناتور دموکرات، در شبکه ایکس نوشت: «توقف جنگ اتفاق خوبی است. خوشحالم که مردان و زنان یونیفرمپوش ما از خطر دور خواهند بود. ما میتوانیم در مورد اینکه چرا وارد این جنگ شدیم، غیرقانونی بودن آن و پاسخگو کردن دولت ترامپ انتقاد کنیم. اما در حال حاضر، احساس آرامش میکنم.» سایر دموکراتها نیز خواستار پاسخگویی ترامپ به دلیل آغاز این جنگ شدند. سناتور اد مارکی گفت: «از اینکه گزارشهایی مبنی بر توافق آتشبس با ایران منتشر شده است، خوشحالم. اما ما از همان ابتدا نباید وارد این جنگ غیرقانونی میشدیم. دونالد ترامپ نمیتواند به سادگی و بدون هیچگونه مجازاتی، تهدید به ارتکاب جنایات جنگی کند. کنگره باید همین حالا تشکیل جلسه دهد تا این جنگ را متوقف کرده و دونالد ترامپ را برکنار نماید.»
بر اساس قانون اساسی ایالات متحده، تنها کنگره اختیار اعلان جنگ را دارد و حقوق بینالملل نیز هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی را به عنوان نوعی مجازات دستهجمعی ممنوع کرده است. الکساندریا اوکاسیو کورتز، نماینده ترقیخواه کنگره، با بیان اینکه این ترک مخاصمه «هیچ چیز را تغییر نمیدهد»، تأکید کرد که ترامپ همچنان باید به دلیل این جنگ استیضاح و از قدرت برکنار شود. وی در شبکه ایکس نوشت: «رئیسجمهور، مردم ایران را به نسلکشی تهدید کرده و همچنان از این تهدید به عنوان اهرم فشار استفاده میکند. او جنگی گسترده با خطراتی عظیم و پیامدهای فاجعهبار را بدون هیچ دلیل، منطق و مجوز کنگره آغاز کرده است که این امر آشکارترین نقض قانون اساسی محسوب میشود.»
رائد جرار، مدیر ارشد گروه حقوق بشری داون نیز اظهار داشت که قانونگذاران آمریکایی باید تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ با ایران را زیر سؤال ببرند. جرار در مصاحبه با شبکه الجزیره تأکید کرد: «کنگره باید فوراً تحقیقاتی را در خصوص نحوه آغاز این جنگ، صادرکننده مجوز آن، کسانی که از آن سود بردهاند و اینکه چه کسی در قبال کشته شدن هر غیرنظامی پاسخگو خواهد بود، آغاز کند. این آتشبس به معنای پاک شدن گذشته نیست، بلکه باید نقطه آغازی برای پاسخگویی باشد.»
۴۲/۴۲