به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ادبیات کودک و نوجوان، بهویژه در مواجهه با موضوعات تاریخی و هویتی، نقشی تعیینکننده در شکلگیری نگاه نسل جدید دارد. انقلاب اسلامی ایران نیز از جمله موضوعاتی است که پرداخت به آن در قالب داستان نوجوان، نیازمند دقت، ظرافت و پرهیز از نگاههای شعاری و مستقیم است.
بنابر روایت فارس، بهمناسبت دهه فجر، در گفتوگویی با فاطمه نفری، نویسنده حوزه نوجوان و خالق رمان «زمستان بیشازده»، به بررسی چالشها و الزامات روایت انقلاب اسلامی برای نوجوانان پرداختهایم.
فاطمه نفری، در پاسخ به پرسشی درباره نحوه پرداخت به موضوع انقلاب اسلامی در آثار ویژه نوجوانان گفت: بر اساس تجربهای که هم در نوشتن و هم در مطالعه آثار خوب حوزه انقلاب از نویسندگان دیگر داشتهام، نخستین نکته این است که کار نباید شعاری باشد. حتماً باید یک داستان جذاب و پرکشش در مرکز اثر قرار بگیرد.
تجربه من نشان میدهد که نوجوان همچنان عاشق داستانی است که او را جذب کند، پر از هیجان باشد و کشش داشته باشد. در چنین شرایطی، نوجوان کتاب را میخواند و لذت میبرد و اگر محتوا بهشکل حرفهای و درست منتقل شده باشد، آن محتوا بهصورت طبیعی در ذهن او مینشیند.
وی افزود:در مضامینی مانند انقلاب اسلامی یا دفاع مقدس، که ممکن است در نگاه اول برخی نوجوانان یا حتی خانوادهها نسبت به آنها گارد داشته باشند، بههیچوجه نباید کار شعاری، دستوری یا تحمیلی باشد. ما نباید تلاش کنیم یک مسئله را بهزور به نوجوان تفهیم کنیم. داستان یک رسالت مهم دارد و آن همان اصل معروف «نگو، نشان بده» است. این مهمترین چیزی است که من در تمام این سالها به آن رسیدهام. اگر قرار است حرفی زده شود، باید با زبان داستان باشد، بهگونهای که نوجوان را به فکر وادارد.
این نویسنده تأکید کرد:وظیفه یک اثر داستانی الزاماً این نیست که همهچیز را خطکشیشده و صریح در ذهن مخاطب بنشاند. نخستین وظیفه داستان، لذتبخش بودن آن برای خواننده است. پس از آن، انتقال محتوای درست؛ محتوایی که نوجوان را به تفکر وادارد. اینکه او ترغیب شود خودش برود و مطالعه کند، تاریخ را ببیند و مرجع اطلاعاتیاش صرفاً موبایل یا شبکههای اجتماعی نباشد.
نفری با اشاره به گارد برخی نوجوانان نسبت به آثار ایرانی و موضوع انقلاب گفت: بر اساس تجربههای اخیرم، بهویژه در نشستها و گفتوگوهای مستقیمی که با نوجوانان در شهرهایی مثل مشهد، گرمسار، قم و در کانون پرورش فکری داشتهام، معتقدم این تصور که نوجوان الزاماً اثر ترجمه را به اثر ایرانی ترجیح میدهد، کاملاً درست نیست.
وی ادامه داد: برای مثال، در جلسات نقد کتاب «یلدا کنار تو» دیدم که نوجوانان کتاب را خوانده بودند و نقدهای دقیق و حرفهای نوشته بودند. بسیاری از آنها اذعان داشتند که این اثر یکی از بهترین کتابهای ایرانی است که خواندهاند و با آن ارتباط گرفتهاند. همانجا از آنها پرسیدم اگر آثار ایرانی باکیفیت بیشتری وجود داشته باشد، آیا باز هم سراغشان میروند؟ پاسخ روشن بود؛ بله، آثار خوب ایرانی را میخوانند و حتی به دوستانشان معرفی میکنند.
این نویسنده در ادامه به مسئله غلبه آثار ترجمه در بازار نشر اشاره کرد و گفت:من در همین نشستها خیلی صریح برای نوجوانان توضیح دادم که چرا آثار ترجمه در ایران اینقدر زیاد است؛ چون ما قانون کپیرایت نداریم و برای ناشر، ترجمه یک اثر خارجی بسیار کمهزینهتر است. این بهمعنای بد بودن ترجمه نیست. اتفاقاً آثار کلاسیک که ما از آنها داستاننویسی یاد میگیریم، ترجمه هستند و باید ترجمههای خوب را خواند. اما در کنار آن، ما نویسندگان ایرانی هم ناگزیریم در این رقابت نابرابر، آثار بهتری خلق کنیم.
نفری افزود:من بهعنوان یک نویسنده کاری به صنعت نشر و مسائل بیرونی ندارم. از خودم میپرسم: من چه کاری از دستم برمیآید؟ پاسخ من این است که باید تلاشم را چندبرابر کنم و اثری خلق کنم که حتی نوجوانی که گارد دارد، ناچار شود آن را به دوستش معرفی کند و بگوید «بیا این را بخوان، خیلی خوب است».
وقتی داستان آنقدر جذاب و پرکشش باشد، محتوا در دل داستان قرار میگیرد و اثر خودش را میگذارد.وی در پاسخ به پرسشی درباره پرسشها و تردیدهای نوجوانان نسبت به انقلاب اسلامی در فضای مجازی بیان کرد:ما در فضای مجازی با تحریف گسترده واقعیتها مواجه هستیم؛ نهفقط درباره انقلاب،بلکه در سبک زندگی و حتی نگرشهای دینی. نوجوان در این فضا دچار سردرگمی میشود. من در این سالها خیلی به این فکر کردهام که چه کار باید کرد. به این نتیجه رسیدهام که هیچ راهی جز گفتوگو وجود ندارد.
این نویسنده تأکید کرد:نوجوان مطلب تحمیلی را نمیپذیرد. او در فضای مجازی با محتوایی مواجه است که توسط تیمهای حرفهای رسانهای تولید میشود و ما با یک جنگ نابرابر روبهرو هستیم. به همین دلیل، هم فعالان رسانهای و هم ما نویسندگان باید نگرشهای تازهای داشته باشیم. در آثارمان باید با مخاطب حرف بزنیم و در جلسات حضوری نیز گفتوگوی واقعی شکل بدهیم.
نفری ادامه داد:وقتی با نوجوان گفتوگو میکنیم، میبینیم که او پرسشگر و کنجکاو است، اما در عین حال کمی هم تنبل است و بهدنبال محتوای آماده و دمدستی میگردد. ما باید در دل گفتوگو، سؤال در ذهن او ایجاد کنیم؛ او را تشویق کنیم که خودش بخواند، تحقیق کند و هر حرفی را بیچونوچرا نپذیرد.
وی در پایان گفت:من همیشه به نوجوانان میگویم حتی حرفهای من را هم مستقیم نپذیرید. تحقیق کنید، فکر کنید و منطق داشته باشید. اگر مرجع رسانهای شما فقط یک یا دو رسانه خاص است، در افکارتان تردید کنید و صداهای دیگر را هم بشنوید. ما اگر بتوانیم درهای گفتوگو را باز نگه داریم و پرسش در ذهن نوجوان ایجاد کنیم، بهترین کار ممکن را انجام دادهایم.