پرچمدارِ بی‌امضا؛ روایتِ یک عمر وفاداری به خط اصیل

صورت خندان و مهربانی آشکارش، در نخستین دیدار، پیش از هر سخنی دل را می‌ربود؛ آن‌گونه که هرگز گمان نمی‌بردی در کنار یکی از ارکان رفیع تحقیق و میراث‌داران سترگ فقاهت نجف نشسته‌ای. فروتنی‌اش، حجاب عظمت علمی‌اش بود.

حوزه‌ی سنتی نجف، شاخصه‌هایی دارد که در غوغای روزگار ما کم‌تر دیده می‌شود؛ سنت‌هایی ریشه‌دار که قرن‌ها در کوره‌ی اخلاص، رنج، تتبع و عبادت شکل گرفته و استوار شده است. امروز یکی از وارثان جامع آن سنت دیرینه را از دست دادیم؛ مردی که فقاهت، اصالت، تحقیق و غیرت مذهبی را یک‌جا در وجود خویش گرد آورده بود.

با آن‌که در تنگ‌نظری‌های نابخردانه از بسیاری بروزهای علمی و اجتماعی محروم شد، اما چراغ پژوهش را خاموش نکرد. با صبری نجیبانه و پشتکاری مثال‌زدنی، مجلدات «مطاعن بحار الأنوار» را در دهه‌ی هفتاد شمسی با تحقیقی فاخر به طبع رساند؛ بی‌آن‌که نامش بر جلد کتاب بنشیند. پرچمدار رکن «تبری» بود، اما از نام و نشان گریزان.

شادمانی‌اش از تألیف فرهنگ‌نامه‌ی فخیم «معجم الرموز و الاشارات» دیدنی بود. با لبخندی آمیخته به وقار می‌گفت: «می‌گفتند شما در لغت به منابع ما نیازمندید؛ اکنون کاری کرده‌ام که آنان ناچار باشند کتابی از شیعه را بر میز خود داشته باشند.» این، غرور نبود؛ دفاعی آرام و عالمانه از هویت علمی مکتب بود.

پایان تحقیق مجموعه‌ی دوازده‌جلدی «مثالب النواصب» را که به انجام رساند، شادی در چهره‌اش موج می‌زد و با لحنی آمیخته به اشتیاق می‌گفت: «این کتاب را از قرن هفتم تا امروز برای من نگه داشته بودند.» گویی رسالتی تاریخی را به سرانجام رسانده بود.

در رجال، حدیث و تاریخ، کارهای سترگ و ماندگاری انجام داد و بی‌مضایقه شاگرد پرورد؛ دیگران را به تحقیق و تدوین آثار علمی تشویق می‌کرد و دست جوانان را می‌گرفت تا بر مدار تحقیق بایستند. خانه‌اش مأمن مراجعه‌کنندگان بود؛ با آن همه اشتغال علمی، از رسیدگی به امور مردم غافل نمی‌شد. بسیاری از معاودان، آرامش و سامان زندگی خویش را مدیون تدبیر و حمایت اویند.

از سال‌های میانی دهه‌ی شصت هجری، چهره‌ی مهربانش، توان ارتباط گرمش با مردم، اهتمامش به امور بیت مرحوم والد معظمش، مرحوم آیة الله حاج شیخ محی تلدین مامقانی ، تلاش خستگی‌ناپذیرش در تکمیل موسوعه‌ رجالی «تنقیح المقال» پدر و جدش، وفاداری کم‌نظیرش در رفاقت، و اشک‌های بی‌ریایش در روضه‌های حضرت صدیقه‌ی کبری سلام‌الله‌علیها، در خاطرم حک شده است.

فقدان حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمدرضا مامقانی قدس‌الله‌سره، تنها فقدان یک فرد نیست؛ خسارتی است برای حوزه‌ی سنتی نجف و هشداری است برای ما که بر خط اصیل آن سنت استوار بمانیم؛ سنتی که با اخلاص، تحقیق عمیق، تواضع و خدمت به خلق معنا می‌یابد.

پروردگارا، او را در جوار نیای نامدار و کریمش، مهمان خاص امیرالمؤمنین علیه‌السلام قرار ده؛ با صالحان محشورش فرما و بر ما صبر و بصیرت ارزانی دار

* عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران