به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پای صحبتهای «زهرا مجیدی» کارشناس ارشد روان شناسیبالینی و مشاور کودک، از نحوه تعامل با کودکان در شرایط ملتهب کنونی میشنویم؛ اینکه چگونه به پرسشهای آنها پاسخ دهیم و در این موقعیتها چه رفتاری داشته باشیم.
با توجه به آگاه شدن کودکان از جنگ، والدین برای مدیریت شوک آنها چه واکنش صحیحی باید داشته باشند؟
بنابر روایت فارس، بدون تردید، نخستین و مهمترین اقدام، حفظ آرامش است. کودکان آرامش خود را از ما میگیرند، پس خونسردی ما نقش اساسی دارد.باید احساسات کودکان را ببینیم، بپذیریم و بیش از پیش شنوندهٔ آنها باشیم. یکی دیگر از اقدامات ضروری، حفظ روتینهای روزمره است؛ با کودکان بازی کنیم و برنامههای عادی را تا حد ممکن حفظ کنیم تا آنها احساس امنیت کنند.با تعطیلی مدارس، کودکان در خانه دچار کلافگی میشوند. در این شرایط، حفظ روتینها حیاتی است. همچنین تا جای ممکن کودکان را از اخبار و فضای پرتنش دور نگه داریم تا اضطراب به آنان منتقل نشود.
در خانههایی که شبکههای خبری مدام روشن است، بهترین راهکار مدیریت اخبار برای کودکان چیست؟
بهترین اقدام، دور نگهداشتن کامل کودکان از پخش مستقیم اخبار یا مواجهه کنترلشده بهویژه از طریق تلویزیون است. زیرا تصاویری که در اخبار پخش میشود، برای کودکان قابلدرک نیست و مواجهه با این صحنهها میتواند منجر به اضطراب شدید و افزایش استرس در آنها گردد. کودک ممکن است خود را با آنچه دیده همانندسازی کرده و دچار ترس از آسیبدیدن خود یا خانوادهاش شود. اگر ضرورت دارد کودکان از وقایع مطلع شوند، اطلاعات حتماً از سوی والدین که نماد امنیت هستند، با جملاتی ساده و متناسب با سن کودک به او منتقل شود. توصیه بنده این است که اخبار را تاحدامکان از طریق گوشی همراه دنبال کنید و هنگام تماشای تلویزیون، دقت فرمایید کودکان در معرض تصاویر خبری قرار نگیرند تا از صحنههای اضطرابآور مصون بمانند.
واکنشهای طبیعی کودکان به این حجم از اخبار ناگوار چیست؟ والدین از کجا بفهمند این واکنشها طبیعی است؟
در شرایط استرس و شنیدن اخبار ناگوار، مشاهده طیفی از رفتارها در کودکان پیشدبستانی و دبستانی طبیعی است. افزایش وابستگی به والدین، اضطراب جدایی، لجبازی، پریدن از خواب، ناخن جویدن، کندن مو یا مکیدن انگشت از واکنشهای رایج در این شرایط هستند. برای نمونه، ممکن است کودکی که پیشازاین اضطراب جدایی نداشت حالا حتی برای لحظاتی کوتاه مانند رفتن والدین به سرویس بهداشتی، دچار اضطراب شده و گریه کند. یا کودکی که به طور مستقل در اتاق خود میخوابید، اصرار داشته باشد که در کنار والدین بخوابد. والدین باید از سرکوب احساسات کودک پرهیز کرده و از جملاتی مانند «چرا اینجوری شدی؟» یا «دلیلی ندارد بترسی» جداً خودداری کنند. بهجای تذکر مستقیم برای رفتارهایی مثل ناخن جویدن، بهتر است بدون جلبتوجه، دست کودک را با کار دیگری مانند دادن خمیربازی یا میوه درگیر کنید. در صورت وابستگی شدید، نیاز لمسی کودک را با بغلکردن و نوازش برآورده سازید و با مهربانی دربارهٔ رفتن و برگشتن خود توضیح دهید.
وظیفهٔ اصلی والدین حفظ آرامش خود و ایجاد حس امنیت برای کودک است. پس از عبور از این شرایط و بازگشت آرامش، برای اطمینان از سلامت روان کودک و انجام مداخلات لازم مانند بازیدرمانی، مراجعه به روانشناس متخصص کودک توصیه میشود. این مسائل قابلحل هستند و نگرانی بابت آنها وجود ندارد.
چطور بین پاسخ به نیاز روانی کودک به کارتون و نیاز خودمان به پیگیری اخبار تعادل ایجاد کنیم؟
بههیچوجه کودک نباید در محیطی حضور داشته باشد که اخبار پخش میشود، حتی اگر تصویر را نبیند. شنیدن صداهای مرتبط با اخبار، مانند اعلام تعداد شهدا، مجروحان یا تخریب ساختمانها، برای کودک ایجاد اضطراب مبهم و ناخودآگاه میکند. ممکن است سؤالی هم نپرسد، اما بعداً شاهد واکنشهای اضطرابی در او خواهید بود.
اگر به هر دلیلی قصد دارید از طریق تلویزیون اخبار را دنبال کنید، پیشنهاد میشود از یک سیستم نوبتی استفاده کنید.میتوانید به کودک توضیح دهید: «مامان جان، الان نوبت توست که کارتون موردعلاقهات را ببینی و بعد از آن، نوبت ماست که اخبار را تماشا کنیم.» در زمانی که شما مشغول دیدن اخبار هستید، کودک باید در اتاقی دیگر و با یک برنامه جایگزین مانند دیدن کارتون یا بازی مشغول باشد.
اگر کودک اصرار دارد بداند در تلویزیون چه خبر است که والدین خیره شدهاند، مناسبترین توضیح چیست؟
اگر کودک پرسید: «چرا من نباید اخبار ببینم؟»، بهجای توضیح جزئیات دردناک، پاسخ دهید: «عزیزم، ممکن است اخبار، تصاویری نشان دهد یا مطالبی بگوید که مناسب سن تو نیست. حتی بعضی از اخبار برای من و بابا هم مناسب نیست و ما هم آنها را نمیبینیم.» دقت کنید که با این پاسخ، احساس کوچک بودن یا کنار گذاشته شدن و ضعف اعتمادبهنفس به کودک دست نمیدهد.
نکته بسیار مهم دیگر، کنترل کلام و چهره شما در هنگام پیگیری اخبار است. اگر در حضور کودک واکنشهای هیجانی شدید مانند «وای!»، «چقدر شهید شدند!»، «فلانجا خراب شد!» از خود نشان دهید، همان پیامها معادل دیدن اخبار برای کودک اضطرابزا خواهد بود. همچنین ممکن است کودک را کنجکاو کند که ببیند چه اتفاقی افتاده که والدین اینچنین نگران شدهاند.تأکید نهایی این است که بهترین راهکار برای محافظت از کودکان در برابر اضطراب ناشی از اخبار، دنبالکردن اخبار از طریق گوشی همراه و بهدور از چشم و گوش کودک است. بدین ترتیب، فضای خانه برای کودک امنتر و آرامتر باقی خواهد ماند.
تماشای پویا و انیمیشنهای شاد تا چه حد به عنوان «مسکن روانی» برای دور کردن ذهن کودک از صداهاست؟
در این موقعیتهای خاص، قطعاً تماشای کارتون و برنامههای کودک نظیر شبکه پویا، بسیار بهتر از آن است که کودک در معرض دریافت اخبار و اضطرابهای محیط قرار بگیرد. حتی اگر نگران افزایش زمان استفاده از گوشی همراه هستید، توصیه میکنم در شرایط فعلی این نگرانی را کنار بگذارید. انشاءالله پس از پایان جنگ و استقرار آرامش، میتوانید بهتدریج و باحوصله، زمان استفاده از این ابزارها را کاهش دهید.
واقعیت این است که در شرایط کنونی، کودکان به دلایل متعددی از جمله تعطیلی مهدکودک و مدرسه، عدم امکان بازی در فضای باز، ندیدن همبازیهای خود و محدودیت در خروج از منزل، دچار بیحوصلگی و کلافگی شدید شدهاند. از سوی دیگر، والدین نیز به دلیل فشار روانی و اضطراب ناشی از شرایط، ممکن است حوصله و توان لازم برای تعامل مستمر و بازی با کودکان را نداشته باشند. طبیعی است که مادری که خود مضطرب است، نتواند باحوصله همیشگی به نقاشی کشیدن یا بازی با کودک بپردازد.
بنابراین، صرفاً به این معنا نیست که از تعامل با کودک دست بکشید و تماموقت را به گوشی سپری کنید. در ادامه به معرفی بازیهای مناسب نیز خواهم پرداخت. اما اختصاص بازههایی از روز برای استفاده از گوشی یا تماشای کارتون، کاملاً پذیرفتنی و مفید است.توصیه میشود پیشبینی لازم را برای مواقع قطع اینترنت هم بهعمل آورید. میتوانید مجموعهای از و کارتونهای جذاب و مناسب را از پیش دانلود کنید تا در صورت قطع اینترنت، کودک دچار سرگردانی و بیبرنامگی نشود. همچنین انتخاب بازیهای ایمن، بدون خشونت و مناسب سن کودک و دانلود آنها نیز گزینههای مناسبی برای پر کردن اوقات فراغت است.