به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دنیای رسانه و سیاست، غالباً چهرههای تراز اول را در قاب تصمیمات کلان و مواضع رسمی میبیند، اما برای اهالی فرهنگ، رهبر فقید انقلاب اسلامی وجههای دیگر نیز داشت: «یک ادیب پیگیر». ایشان نه از روی تشریفات، بلکه از سر تفرّج در متون کلاسیک، با زبان فارسی زیسته بودند.
بنابر روایت فارس، تقارن اول اردیبهشت، روز بزرگداشت سعدی، با روزهای سوگ ایشان، فرصتی است تا به بازخوانی تحلیلهای دقیق و کارشناسانه این رهبرِ کتابشناس درباره «استاد سخن» بپردازیم؛ تحلیلهایی که بیش از آنکه صبغه سیاسی داشته باشد، از جنس نقد ادبی و زبانشناسی است.
سعدی؛ معمار ذهن و زبان ایرانی
ایشان معتقد بودند نفوذ سعدی در لایههای زیرین زندگی ایرانیان جاری است و او را نه یک شاعرِ صرف، بلکه یک مربی بزرگ میدانستند: «سعدی شیرازی با بوستان و گلستانش نه تنها از نظر اخلاقی بر جامعه ایرانی از همان زمان تا امروز تأثیر گذاشته است، بلکه او را شاید بتوان نخستین معلم هر ایرانی در یادگیری و درک شیرینی زبان فارسی دانست.»
زیربنای استوار فرهنگ
در پیام سال ۶۳ به کنگره سعدی، ایشان با نگاهی ساختارگرایانه به جایگاه شیخ اجل در هندسه فرهنگی ایران اشاره کرده و فرمودند: «بیشک سعدی یکی از پایههای بنای استوار ادب پارسی و محصول شعر و نثر و تشکیلدهنده یکی از برازندهترین اندامهای پیکره شکوهمند فرهنگ کنونی ماست... امروز مانند همیشه عزیزترین هدیه احباب سخن و ارباب خرد را میتوان در بدایع طیبات دیوان او و زیباترین گلهای اندیشه بشری را در گلستان مصفای نظم و نثر او جست و یافت.»
نبوغ در نوسازی زبان؛ شاعری برای تمام اعصار
یکی از نکات فنی که همیشه در بیانات رهبر فقید جلوه داشت، توجه به «زنده بودن» زبان سعدی پس از قرنها بود. ایشان در دیدار با اعضای فرهنگستان زبان (سال ۷۰)، بر این نکته تأکید کردند که سعدی چگونه توانست از زمانه خود سبقت بگیرد: «به نظر من، هنر بزرگ کسانی مثل سعدی یا حافظ یا فردوسی این است که ۷۰۰ سال پیش یا هزار سال پیش، طوری حرف زدند که ما امروز وقتی که آن سخنان را باز میگوییم، اصلاً احساس غربت و وحشیگری نمیکنیم؛ اصلاً زبان، زبان امروز است؛ یعنی حقیقتاً میشود گفت که هزار سال جلوتر از زمان خودشان حرف زدند.»
ایشان با نگاهی دقیق به تاریخ تطور زبان، معتقد بودند سعدی در «شیوایی» یک استثناست: « یقیناً مردم زمان سعدی، به رسایی و شیوایی بوستان حرف نمیزدند؛ نثر آن دورهها در اختیار ماست و داریم میبینیم. بوستان یا گلستان، اینطور سلیس و روان و شیواست. امروز وقتی که انسان شعر آن زمان را میخواند، مثل این است که دو نفر دارند با زبان شیرین فارسیِ امروز با هم حرف میزنند.»
قلهنشینِ اخلاقِ هنری
در نهایت، ایشان هنرِ متعهد را در آثار سعدی جستوجو میکردند. از منظر ایشان، سعدی ثابت کرد که میتوان «نصیحت» را به «هنر محض» تبدیل کرد: «شعر اخلاقی ممکن است در عالیترین حد خوبی هم باشد. شما به تاریخ ادبیات ما نگاه کنید. سعدی از جهت شعر اخلاقی و شعر نصیحت و پند در قله است.»