خبرآنلاین - ترجمه از العربی الجدید - محمد عارف معزی: بازداشت یک جنگجوی خارجی ازبک توسط دولت سوریه در ادلب در هفته گذشته و تنشهای متعاقب آن، بار دیگر رویکرد شکننده دولت نسبت به یکی از حساسترین پروندههای امنیتی سوریه را آشکار کرد.
این فرد پس از آنکه گفته شد در شهر ادلب اقدام به تیراندازی کرده، بازداشت شد؛ موضوعی که باعث تجمع شماری از جنگجویان ازبک در مقابل اداره تحقیقات جنایی شهر و درخواست برای آزادی او شد.
رسانههای محلی گزارش دادند که احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، شخصاً وارد ماجرا شد و یک فرمانده ارشد نظامی را برای گفتوگو با ریشسفیدان این جامعه اعزام کرد تا تنشها کاهش یابد و به بنبست پایان داده شود.
در روزهای پس از این حادثه، نیروهای امنیتی سوریه در جریان عملیاتهای امنیتی در شهرکهای کفریا و الفوعه، ۱۶ شهروند ازبک دیگر را بازداشت کردند.
این نخستینبار نیست که میان جنگجویان خارجی حاضر در ادلب و دولت سوریه چنین تنشهایی شکل میگیرد.
در اکتبر ۲۰۲۵ و پس از ادعای ربوده شدن یک دختر، درگیریهایی در اردوگاه حارم ادلب میان نیروهای دولتی و گروهی از جنگجویان عمدتاً فرانسوی وابسته به «فرقه الغرباء» به رهبری عمر اومسن، جهادی فرانسوی، رخ داد.
این رویدادها نشاندهنده ماهیت ناپایدار روابط میان دولت سوریه و جامعه جنگجویان خارجی در این کشور است؛ روابطی که با سوءظن متقابل و تنشهای پنهان همراه است.
جنگجویان خارجی در سوریه
با تبدیل انقلاب سوریه به یک جنگ داخلی طولانی و خونین، دهها هزار جنگجوی خارجی که در عربی «مهاجرین» نامیده میشوند، از نقاط مختلف جهان برای جنگ با حکومت اسد وارد سوریه شدند.
این مهاجرین به گروههای مختلف عمدتاً اسلامگرا پیوستند؛ از جمله داعش و همچنین طیفی از گروههای دیگر که برخی از آنها بعدها با هیئت تحریرالشام به رهبری احمد الشرع همسو شدند؛ گروهی که اکنون به دولت سوریه تبدیل شده است.
بزرگترین گروه جنگجویان خارجی باقیمانده در سوریه، حدود ۳۵۰۰ نفر از اعضای حزب اسلامی ترکستان (عمدتاً اویغور) هستند که از متحدان اصلی تحریرالشام به شمار میروند و اکنون تا حد زیادی در «لشکر ۸۴» ارتش سوریه ادغام شدهاند.
در مقابل، گروههایی مانند پیروان عمر اومسن، از ادغام در ساختار امنیتی دولت خودداری کردهاند. «فرقه الغرباء» همچنان در اردوگاه خود در حارم، سیستم پلیس و دادگاه مستقل دارد.
ازبکها دومین گروه بزرگ ملیتی در شمالغرب سوریه هستند، اما برخلاف اویغورها، در قالب یک ساختار متمرکز فعالیت نمیکنند و در میان گروههای مسلح مختلف پراکندهاند؛ برخی به دولت نزدیک و برخی با فاصله از آن.
نارضایتی مهاجرین
مهاجرین از کارآمدترین و باتجربهترین نیروهای نظامی دولت جدید به شمار میروند و نقش مهمی در بقای تحریرالشام در سالهای انزوای بینالمللی داشتند.
با این حال، میان بخشی از این جنگجویان و دولت جدید سوریه نوعی فاصله و ناهماهنگی دیدگاهی شکل گرفته است. تحریرالشام طی سالهای اخیر رویکردی ملیگرایانهتر در پیش گرفته، در حالی که بسیاری از جنگجویان خارجی همچنان بر اجرای شریعت اسلامی تأکید دارند.
برخی چهرههای شناختهشده خارجی مانند بلال عبدالکریم آمریکایی و ابو دجانه ترکستانی ازبک، بهطور علنی از دولت کنونی انتقاد کردهاند و هر دو در سال ۲۰۲۵ بدون توضیح بازداشت شدند.
احساس همبستگی میان مهاجرین بالاست؛ چرا که آنان شبکههای حمایتی مشابه سوریها در جنگ داخلی ندارند و احساس میکنند باید مراقب یکدیگر باشند.
حساسیتهای سیاسی
پرونده جنگجویان خارجی برای دولت سوریه، چه در داخل و چه در عرصه بینالمللی، بسیار حساس است.
حضور گسترده اویغورها روابط دمشق و پکن را پیچیده کرده و چین نسبت به استفاده «نیروهای تروریستی» از خاک سوریه برای اقدامات علیه دیگر کشورها هشدار داده است.
همچنین بسته شدن اردوگاه الهول در آوریل و آزادی هزاران خانواده وابسته به داعش، نگرانیهای امنیتی جدیدی در پایتختهای خارجی ایجاد کرده است.
در داخل سوریه نیز بسیاری از شهروندان، بهویژه اقلیتهای قومی و مذهبی، حضور این جنگجویان را نماد گرایشهای اسلامگرایانه دولت جدید میدانند و نسبت به آن نگراناند.
تلاش برای ادغام
دولت سوریه تلاش میکند با ادغام این نیروها در ساختار وزارت دفاع و اعطای موقعیت رسمی، حضور آنان را مدیریت و مشروعیتبخشی کند.
لشکر ۸۴ وزارت دفاع به یگان اختصاصی نیروهای غیرسوری تبدیل شده و برخی فرماندهان مهاجرین حتی به مناصب ارشد نظامی رسیدهاند.
با این حال، برخی از این جنگجویان به دلایل ایدئولوژیک تمایلی به ادغام ندارند.
همزمان، بحث اعطای تابعیت سوری به این مهاجرین مطرح است؛ موضوعی که هنوز پیشرفت ملموسی نداشته، هرچند بسیاری از آنان بیش از یک دهه در سوریه حضور داشتهاند.
با وجود این تنشها، ناظران معتقدند که این جنگجویان در شمالغرب سوریه تا حد زیادی در جامعه محلی ادغام شدهاند؛ کسبوکار دارند، شناختهشدهاند و بخشی از بافت اجتماعی منطقه محسوب میشوند.
در نهایت، آنگونه که برخی تحلیلگران میگویند، موجهای مهاجرت بخشی از تاریخ سوریه بوده و این پدیده نیز در همان چارچوب تاریخی قابل ارزیابی است.
۲۱۹